વાનરાંસ્તુ મહાતેજા અબ્રવીદ્ ગન્ધમાદનઃ। યોજનાનાં ગમિષ્યામિ પઞ્ચાશત્તુ ન સંશયઃ
પછી મહાશક્તિશાળી ગંધમાદન વાનરોને કહ્યું: "હું નિશ્ચિતપણે પચાસ યોજન દૂર જઈ શકીશ."
મૈન્દસ્તુ વાનરસ્તત્ર વાનરાંસ્તાનુવાચ હ। યોજનાનાં પરં ષષ્ટિમહં પ્લવિતુમુત્સહે
ત્યાં માઇંદ નામનો વાનર એ વાનરોને કહ્યું: "હું સાઠ યોજન સુધી કૂદી શકું છું."
તતસ્તત્ર મહાતેજા દ્વિવિદઃ પ્રત્યભાષત। ગમિષ્યામિ ન સંદેહઃ સપ્તતિં યોજનાન્યહમ્
પછી મહાશક્તિશાળી દ્વિવિદે ત્યાં કહ્યું: "હું નિશ્ચયપૂર્વક સિત્તેર યોજન દૂર જઈ શકું છું."
સુષેણસ્તુ મહાતેજાઃ સત્ત્વવાન્ કપિસત્તમઃ। અશીતિં પ્રતિજાનેઽહં યોજનાનાં પરાક્રમે
અને સુષેણ, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ અને પરાક્રમી, બોલ્યા: "હું મારા બળે એંસી યોજન દૂર જવાનો વચન આપું છું."
તેષાં કથયતાં તત્ર સર્વાંસ્તાનનુમાન્ય ચ। તતો વૃદ્ધતમસ્તેષાં જામ્બવાન્ પ્રત્યભાષત
જ્યારે બધા એમ બોલી રહ્યા હતા અને બધાને માન આપ્યા પછી, તેમાં સૌથી વૃદ્ધ જાંબવાને પછી કહ્યું.
પૂર્વમસ્માકમપ્યાસીત્ કશ્ચિદ્ ગતિપરાક્રમઃ। તે વયં વયસઃ પારમનુપ્રાપ્તાઃ સ્મ સામ્પ્રતમ્
પહેલાં અમારામાં પણ ગતિ અને પરાક્રમ થોડો હતો, પણ હવે અમે વયના અંતે પહોંચી ગયા છીએ.
કિં તુ નૈવં ગતે શક્યમિદં કાર્યમુપેક્ષિતુમ્। યદર્થં કપિરાજશ્ચ રામશ્ચ કૃતનિશ્ચયૌ
છતાં, આવું થયું હોય છતાં, આ કામ અવગણવું શક્ય નથી, કારણ કે વાનરરાજા અને રામ બંને આ માટે દૃઢ નિશ્ચય ધરાવે છે.
સામ્પ્રતં કાલમસ્માકં યા ગતિસ્તાં નિબોધત। નવતિં યોજનાનાં તુ ગમિષ્યામિ ન સંશયઃ
હવે, આ સમયે અમારે જે ગતિ રહી છે, એ સાંભળો: હું નિશ્ચિતપણે નવ્વદ યોજન દૂર જઈ શકું છું.
તાંશ્ચ સર્વાન્ હરિશ્રેષ્ઠાઞ્જામ્બવાનિદમબ્રવીત્। ન ખલ્વેતાવદેવાસીદ્ ગમને મે પરાક્રમઃ
બધા શ્રેષ્ઠ વાનરોને જાંબવાને કહ્યું: "મારી ગતિનો પરાક્રમ માત્ર એટલો જ નહોતો."
મયા વૈરોચને યજ્ઞે પ્રભવિષ્ણુઃ સનાતનઃ। પ્રદક્ષિણીકૃતઃ પૂર્વં ક્રમમાણસ્ત્રિવિક્રમમ્
વૈરોચનના યજ્ઞમાં, હું એક વખત સર્વશક્તિમાન અને શાશ્વત વિષ્ણુના ત્રણ પગલાં લેતા તેમને પ્રદક્ષિણ કરી હતી.
સ ઇદાનીમહં વૃદ્ધઃ પ્લવને મન્દવિક્રમઃ। યૌવને ચ તદાસીન્મે બલમપ્રતિમં પરમ્
હવે હું વૃદ્ધ થયો છું અને મારું કૂદવાનું બળ ધીમું પડ્યું છે; પણ યુવાનીમાં મારું બળ તો અપ્રતિમ અને સર્વોત્તમ હતું.
સમ્પ્રત્યેતાવદેવાદ્ય શક્યં મે ગમને સ્વતઃ। નૈતાવતા ચ સંસિદ્ધિઃ કાર્યસ્યાસ્ય ભવિષ્યતિ
હમણા, આજે, હું માત્ર એટલું જ જઈ શકું છું; પણ માત્ર એટલાથી આ કાર્ય સફળ થવાનું નથી.
અથોત્તરમુદારાર્થમબ્રવીદઙ્ગદસ્તદા। અનુમાન્ય તદા પ્રાજ્ઞો જામ્બવન્તં મહાકપિઃ
પછી, ઉત્તમ હેતુ માટે, અંગદે મહાકપી જાંબવાનની સલાહ લઈને આગળ કહ્યું.
અહમેતદ્ ગમિષ્યામિ યોજનાનાં શતં મહત્। નિવર્તને તુ મે શક્તિઃ સ્યાન્ન વેતિ ન નિશ્ચિતમ્
હું પોતે આ મહાન એકસો યોજન દૂર જઈ શકું છું; પણ પાછા ફરવાની શક્તિ હશે કે નહીં, એ નિશ્ચિત નથી.
તમુવાચ હરિશ્રેષ્ઠં જામ્બવાન્ વાક્યકોવિદઃ। જ્ઞાયતે ગમને શક્તિસ્તવ હર્યૃક્ષસત્તમ
ત્યારે વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ અને વાક્યકુશળ જાંબવાને કહ્યું: "હે વાનર અને રીચ્છ શ્રેષ્ઠ, તારી ગમનની શક્તિ અમને જાણીતી છે."
કામં શતસહસ્રં વા નહ્યેષ વિધિરુચ્યતે। યોજનાનાં ભવાન્ શક્તો ગન્તું પ્રતિનિવર્તિતુમ્
નિષ્ઠાપૂર્વક કહું તો, તું લાખ યોજન પણ જઈ અને પાછો આવી શકે છે; પણ આ યોગ્ય રીત નથી.
નહિ પ્રેષયિતા તાત સ્વામી પ્રેષ્યઃ કથંચન। ભવતાયં જનઃ સર્વઃ પ્રેષ્યઃ પ્લવગસત્તમ
કારણ કે, હે પ્રિય, સ્વામી કદી દૂત તરીકે મોકલાતો નથી; આ બધા લોકો, હે શ્રેષ્ઠ વાનર, તારા દ્વારા મોકલવા યોગ્ય છે.
ભવાન્ કલત્રમસ્માકં સ્વામિભાવે વ્યવસ્થિતઃ। સ્વામી કલત્રં સૈન્યસ્ય ગતિરેષા પરંતપ
તું અમારો સ્વામી તરીકે સ્થિર છે, અમારે માટે તું પત્ની જેવો છે; સ્વામી સૈન્ય માટે પત્ની અને માર્ગદર્શક છે, હે શત્રુવિનાશક.
અપિ વૈ તસ્ય કાર્યસ્ય ભવાન્ મૂલમરિંદમ। તસ્માત્ કલત્રવત્ તાત પ્રતિપાલ્યઃ સદા ભવાન્
હે શત્રુવિનાશક, આ કાર્યના મૂળ તો તમે જ છો. એટલે, પ્યારા, જેમ પત્નીનું રક્ષણ કરાય છે એમ, તમારો હંમેશા સંભાળ રાખવો જોઈએ.
મૂલમર્થસ્ય સંરક્ષ્યમેષ કાર્યવિદાં નયઃ। મૂલે હિ સતિ સિધ્યન્તિ ગુણાઃ સર્વે ફલોદયાઃ
કાર્યના મૂળને સાચવવું એ જ કામ જાણનારા લોકોની રીત છે. કારણ કે, મૂળ મજબૂત હોય ત્યારે જ બધા ગુણો અને ફળ મળતા રહે છે.
તદ્ ભવાનસ્ય કાર્યસ્ય સાધનં સત્યવિક્રમ। વુદ્ધિવિક્રમસમ્પન્નો હેતુરત્ર પરંતપ
હે સત્ય અને પરાક્રમમાં અડગ, તમે જ આ કાર્ય પૂરું કરવાની મુખ્ય કડી છો. બુદ્ધિ અને શક્તિથી સમૃદ્ધ, હે પરશત્રુઓને હરાવનાર, અહીંના મુખ્ય કારણ પણ તમે જ છો.
ગુરુશ્ચ ગુરુપુત્રશ્ચ ત્વં હિ નઃ કપિસત્તમ। ભવન્તમાશ્રિત્ય વયં સમર્થા હ્યર્થસાધને
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, તમે અમારા માટે ગુરુ પણ છો અને ગુરુપુત્ર પણ. તમારો આધાર લઈને જ અમે કાર્યસિદ્ધિ માટે સમર્થ છીએ.
ઉક્તવાક્યં મહાપ્રાજ્ઞં જામ્બવન્તં મહાકપિઃ। પ્રત્યુવાચોત્તરં વાક્યં વાલિસૂનુરથાઙ્ગદઃ
જાંબવંતે જેવું બુદ્ધિપૂર્ણ વચન કહ્યું, ત્યારબાદ વાલીપુત્ર મહાકપી અંગદે તેને ઉત્તર આપ્યો.
યદિ નાહં ગમિષ્યામિ નાન્યો વાનરપુઙ્ગવઃ। પુનઃ ખલ્વિદમસ્માભિઃ કાર્યં પ્રાયોપવેશનમ્
જો હું કે બીજો કોઈ વાનરશ્રેષ્ઠ ન જાય, તો પછી અમારે માટે આ કાર્યમાં એકમાત્ર ઉપાય છે – ઉપવાસ કરીને પ્રાણ ત્યાગવાનો.
નહ્યકૃત્વા હરિપતેઃ સંદેશં તસ્ય ધીમતઃ। તત્રાપિ ગત્વા પ્રાણાનાં ન પશ્યે પરિરક્ષણમ્
કારણ કે, વાનરપતિ સુગ્રીવના આદેશનું પાલન કર્યા વિના—even ત્યાં જઈએ તો પણ—અમારા જીવ બચવાની કોઈ આશા નથી.
સ હિ પ્રસાદે ચાત્યર્થકોપે ચ હરિરીશ્વરઃ। અતીત્ય તસ્ય સંદેશં વિનાશો ગમને ભવેત્
વાનરપતિ સુગ્રીવ પ્રસન્ન હોય કે અત્યંત રોષે ભરાય, તે સર્વોપરી છે; તેના આદેશની અવગણના કરીએ તો વિનાશ જ નિશ્ચિત છે.
તત્તથા હ્યસ્ય કાર્યસ્ય ન ભવત્યન્યથા ગતિઃ। તદ્ ભવાનેવ દૃષ્ટાર્થઃ સંચિન્તયિતુમર્હતિ
આ કાર્ય માટે સાચે જ બીજો કોઈ રસ્તો નથી. એટલે, હે સમજદાર, હવે તમે જ વિચાર કરો કે શું કરવું.
સોઽઙ્ગદેન તદા વીરઃ પ્રત્યુક્તઃ પ્લવગર્ષભઃ। જામ્બવાનુત્તમં વાક્યં પ્રોવાચેદં તતોઽઙ્ગદમ્
પછી અંગદે કહ્યું ત્યારે વાનરશ્રેષ્ઠ જાંબવંતે અંગદને ઉત્તમ વચન કહ્યું.
તસ્ય તે વીર કાર્યસ્ય ન કિંચિત્ પરિહાસ્યતે। એષ સંચોદયામ્યેનં યઃ કાર્યં સાધયિષ્યતિ
હે વીર, તમારા કાર્યમાં કંઈ પણ અવગણવું નહીં જોઈએ. હવે હું તેને પ્રેરણા આપું છું, જે આ કાર્ય સિદ્ધ કરશે.
તતઃ પ્રતીતં પ્લવતાં વરિષ્ઠ- મેકાન્તમાશ્રિત્ય સુખોપવિષ્ટમ્। સંચોદયામાસ હરિપ્રવીરો હરિપ્રવીરં હનુમન્તમેવ
પછી એકાંતમાં આરામથી બેઠેલા વાનરશ્રેષ્ઠને, વાનરવીર જાંબવંતે હનુમાનને પ્રોત્સાહન આપ્યું.