યદિ કશ્ચિત્ સમર્થો વઃ સાગરપ્લવને હરિઃ। સ દદાત્વિહ નઃ શીઘ્રં પુણ્યામભયદક્ષિણામ્
જો આપમાં કોઈ વાનર સાગર ઓળંગવા સમર્થ હોય, તો એ અહીં જલદી અમને આ મહાન સુરક્ષાનું પુણ્યદાન આપે.
અઙ્ગદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ન કશ્ચિત્ કિંચિદબ્રવીત્। સ્તિમિતેવાભવત્ સર્વા સા તત્ર હરિવાહિની
અઙ્ગદની વાત સાંભળી, ત્યાં કોઈએ કંઈ કહ્યું નહીં; આખી વાનર સેના જાણે મૌન અને સ્થિર થઈ ગઈ.
પુનરેવાઙ્ગદઃ પ્રાહ તાન્ હરીન્ હરિસત્તમઃ। સર્વે બલવતાં શ્રેષ્ઠા ભવન્તો દૃઢવિક્રમાઃ। વ્યપદેશકુલે જાતાઃ પૂજિતાશ્ચાપ્યભીક્ષ્ણશઃ
પછી ફરી અઙ્ગદ, શ્રેષ્ઠ વાનરે, એ વાનરોને કહ્યું: 'તમામે તમે બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, દૃઢવીર, ઉત્તમ કુળમાં જન્મેલા અને વારંવાર સન્માન પામેલા છો.'
નહિ વો ગમને ભઙ્ગઃ કદાચિત્ કસ્યચિદ્ ભવેત્। બ્રુવધ્વં યસ્ય યા શક્તિઃ પ્લવને પ્લવગર્ષભાઃ
તમારા ગમનમાં ક્યારેય કોઈ અવરોધ આવતો નથી; હવે, વાનરશ્રેષ્ઠો, દરેક પોતપોતાની ઊડવાની શક્તિ પ્રમાણે કહો.
thumb|પઞ્ચષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે પઞ્ચષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ ॥૪-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો પાંસઠમો સર્ગ સાંભળો.
અથાઙ્ગદવચઃ શ્રુત્વા તે સર્વે વાનરર્ષભાઃ। સ્વં સ્વં ગતૌ સમુત્સાહમૂચુસ્તત્ર યથાક્રમમ્
પછી અઙ્ગદની વાત સાંભળી, બધા વાનરશ્રેષ્ઠોએ પોતપોતાની ઊડવાની ઉત્સુકતા ક્રમશઃ વ્યક્ત કરી.
ગજો ગવાક્ષો ગવયઃ શરભો ગન્ધમાદનઃ। મૈન્દશ્ચ દ્વિવિદશ્ચૈવ સુષેણો જામ્બવાંસ્તથા
ગજ, ગવાક્ષ, ગવય, શરભ, ગંધમાદન, માઇંદ, દ્વિવિદ, સુષેણ અને જાંબવાન—
આબભાષે ગજસ્તત્ર પ્લવેયં દશયોજનમ્। ગવાક્ષો યોજનાન્યાહ ગમિષ્યામીતિ વિંશતિમ્
ત્યાં ગજે કહ્યું: 'હું દસ યોજન ઊડી શકું.' ગવાક્ષે કહ્યું: 'હું વીસ યોજન જઈ શકું.'
શરભો વાનરસ્તત્ર વાનરાંસ્તાનુવાચ હ। ત્રિંશતં તુ ગમિષ્યામિ યોજનાનાં પ્લવઙ્ગમાઃ
ત્યાં વાનર શરભે એ વાનરોને કહ્યું: 'હું ત્રીસ યોજન જઈ શકું.'
ઋષભો વાનરસ્તત્ર વાનરાંસ્તાનુવાચ હ। ચત્વારિંશદ્ ગમિષ્યામિ યોજનાનાં ન સંશયઃ
ત્યાં વાનર ઋષભે એ વાનરોને કહ્યું: 'હું નિશ્ચયે ચાળીસ યોજન જઈ શકું.'
વાનરાંસ્તુ મહાતેજા અબ્રવીદ્ ગન્ધમાદનઃ। યોજનાનાં ગમિષ્યામિ પઞ્ચાશત્તુ ન સંશયઃ
પછી મહાશક્તિશાળી ગંધમાદન વાનરોને કહ્યું: "હું નિશ્ચિતપણે પચાસ યોજન દૂર જઈ શકીશ."
મૈન્દસ્તુ વાનરસ્તત્ર વાનરાંસ્તાનુવાચ હ। યોજનાનાં પરં ષષ્ટિમહં પ્લવિતુમુત્સહે
ત્યાં માઇંદ નામનો વાનર એ વાનરોને કહ્યું: "હું સાઠ યોજન સુધી કૂદી શકું છું."
તતસ્તત્ર મહાતેજા દ્વિવિદઃ પ્રત્યભાષત। ગમિષ્યામિ ન સંદેહઃ સપ્તતિં યોજનાન્યહમ્
પછી મહાશક્તિશાળી દ્વિવિદે ત્યાં કહ્યું: "હું નિશ્ચયપૂર્વક સિત્તેર યોજન દૂર જઈ શકું છું."
સુષેણસ્તુ મહાતેજાઃ સત્ત્વવાન્ કપિસત્તમઃ। અશીતિં પ્રતિજાનેઽહં યોજનાનાં પરાક્રમે
અને સુષેણ, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ અને પરાક્રમી, બોલ્યા: "હું મારા બળે એંસી યોજન દૂર જવાનો વચન આપું છું."
તેષાં કથયતાં તત્ર સર્વાંસ્તાનનુમાન્ય ચ। તતો વૃદ્ધતમસ્તેષાં જામ્બવાન્ પ્રત્યભાષત
જ્યારે બધા એમ બોલી રહ્યા હતા અને બધાને માન આપ્યા પછી, તેમાં સૌથી વૃદ્ધ જાંબવાને પછી કહ્યું.
પૂર્વમસ્માકમપ્યાસીત્ કશ્ચિદ્ ગતિપરાક્રમઃ। તે વયં વયસઃ પારમનુપ્રાપ્તાઃ સ્મ સામ્પ્રતમ્
પહેલાં અમારામાં પણ ગતિ અને પરાક્રમ થોડો હતો, પણ હવે અમે વયના અંતે પહોંચી ગયા છીએ.
કિં તુ નૈવં ગતે શક્યમિદં કાર્યમુપેક્ષિતુમ્। યદર્થં કપિરાજશ્ચ રામશ્ચ કૃતનિશ્ચયૌ
છતાં, આવું થયું હોય છતાં, આ કામ અવગણવું શક્ય નથી, કારણ કે વાનરરાજા અને રામ બંને આ માટે દૃઢ નિશ્ચય ધરાવે છે.
સામ્પ્રતં કાલમસ્માકં યા ગતિસ્તાં નિબોધત। નવતિં યોજનાનાં તુ ગમિષ્યામિ ન સંશયઃ
હવે, આ સમયે અમારે જે ગતિ રહી છે, એ સાંભળો: હું નિશ્ચિતપણે નવ્વદ યોજન દૂર જઈ શકું છું.
તાંશ્ચ સર્વાન્ હરિશ્રેષ્ઠાઞ્જામ્બવાનિદમબ્રવીત્। ન ખલ્વેતાવદેવાસીદ્ ગમને મે પરાક્રમઃ
બધા શ્રેષ્ઠ વાનરોને જાંબવાને કહ્યું: "મારી ગતિનો પરાક્રમ માત્ર એટલો જ નહોતો."
મયા વૈરોચને યજ્ઞે પ્રભવિષ્ણુઃ સનાતનઃ। પ્રદક્ષિણીકૃતઃ પૂર્વં ક્રમમાણસ્ત્રિવિક્રમમ્
વૈરોચનના યજ્ઞમાં, હું એક વખત સર્વશક્તિમાન અને શાશ્વત વિષ્ણુના ત્રણ પગલાં લેતા તેમને પ્રદક્ષિણ કરી હતી.
સ ઇદાનીમહં વૃદ્ધઃ પ્લવને મન્દવિક્રમઃ। યૌવને ચ તદાસીન્મે બલમપ્રતિમં પરમ્
હવે હું વૃદ્ધ થયો છું અને મારું કૂદવાનું બળ ધીમું પડ્યું છે; પણ યુવાનીમાં મારું બળ તો અપ્રતિમ અને સર્વોત્તમ હતું.
સમ્પ્રત્યેતાવદેવાદ્ય શક્યં મે ગમને સ્વતઃ। નૈતાવતા ચ સંસિદ્ધિઃ કાર્યસ્યાસ્ય ભવિષ્યતિ
હમણા, આજે, હું માત્ર એટલું જ જઈ શકું છું; પણ માત્ર એટલાથી આ કાર્ય સફળ થવાનું નથી.
અથોત્તરમુદારાર્થમબ્રવીદઙ્ગદસ્તદા। અનુમાન્ય તદા પ્રાજ્ઞો જામ્બવન્તં મહાકપિઃ
પછી, ઉત્તમ હેતુ માટે, અંગદે મહાકપી જાંબવાનની સલાહ લઈને આગળ કહ્યું.
અહમેતદ્ ગમિષ્યામિ યોજનાનાં શતં મહત્। નિવર્તને તુ મે શક્તિઃ સ્યાન્ન વેતિ ન નિશ્ચિતમ્
હું પોતે આ મહાન એકસો યોજન દૂર જઈ શકું છું; પણ પાછા ફરવાની શક્તિ હશે કે નહીં, એ નિશ્ચિત નથી.
તમુવાચ હરિશ્રેષ્ઠં જામ્બવાન્ વાક્યકોવિદઃ। જ્ઞાયતે ગમને શક્તિસ્તવ હર્યૃક્ષસત્તમ
ત્યારે વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ અને વાક્યકુશળ જાંબવાને કહ્યું: "હે વાનર અને રીચ્છ શ્રેષ્ઠ, તારી ગમનની શક્તિ અમને જાણીતી છે."
કામં શતસહસ્રં વા નહ્યેષ વિધિરુચ્યતે। યોજનાનાં ભવાન્ શક્તો ગન્તું પ્રતિનિવર્તિતુમ્
નિષ્ઠાપૂર્વક કહું તો, તું લાખ યોજન પણ જઈ અને પાછો આવી શકે છે; પણ આ યોગ્ય રીત નથી.
નહિ પ્રેષયિતા તાત સ્વામી પ્રેષ્યઃ કથંચન। ભવતાયં જનઃ સર્વઃ પ્રેષ્યઃ પ્લવગસત્તમ
કારણ કે, હે પ્રિય, સ્વામી કદી દૂત તરીકે મોકલાતો નથી; આ બધા લોકો, હે શ્રેષ્ઠ વાનર, તારા દ્વારા મોકલવા યોગ્ય છે.
ભવાન્ કલત્રમસ્માકં સ્વામિભાવે વ્યવસ્થિતઃ। સ્વામી કલત્રં સૈન્યસ્ય ગતિરેષા પરંતપ
તું અમારો સ્વામી તરીકે સ્થિર છે, અમારે માટે તું પત્ની જેવો છે; સ્વામી સૈન્ય માટે પત્ની અને માર્ગદર્શક છે, હે શત્રુવિનાશક.
અપિ વૈ તસ્ય કાર્યસ્ય ભવાન્ મૂલમરિંદમ। તસ્માત્ કલત્રવત્ તાત પ્રતિપાલ્યઃ સદા ભવાન્
હે શત્રુવિનાશક, આ કાર્યના મૂળ તો તમે જ છો. એટલે, પ્યારા, જેમ પત્નીનું રક્ષણ કરાય છે એમ, તમારો હંમેશા સંભાળ રાખવો જોઈએ.
મૂલમર્થસ્ય સંરક્ષ્યમેષ કાર્યવિદાં નયઃ। મૂલે હિ સતિ સિધ્યન્તિ ગુણાઃ સર્વે ફલોદયાઃ
કાર્યના મૂળને સાચવવું એ જ કામ જાણનારા લોકોની રીત છે. કારણ કે, મૂળ મજબૂત હોય ત્યારે જ બધા ગુણો અને ફળ મળતા રહે છે.