એષ્યન્તિ પ્રેષિતાસ્તત્ર રામદૂતાઃ પ્લવઙ્ગમાઃ। આખ્યેયા રામમહિષી ત્વયા તેભ્યો વિહઙ્ગમ
રામના દૂતરૂપે મોકલાયેલા વાનર ત્યાં પહોંચશે; હે પક્ષી, તું એમને રામપત્ની વિશે કહેજે.
સર્વથા તુ ન ગન્તવ્યમીદૃશઃ ક્વ ગમિષ્યસિ। દેશકાલૌ પ્રતીક્ષસ્વ પક્ષૌ ત્વં પ્રતિપત્સ્યસે
હર રીતે તારે હવે અહીંથી જવું નહીં; તું ક્યાં જશે? યોગ્ય સમય અને સ્થાનની રાહ જો, તારે પાંખો પાછા મળશે.
ઉત્સહેયમહં કર્તુમદ્યૈવ ત્વાં સપક્ષકમ્। ઇહસ્થસ્ત્વં હિ લોકાનાં હિતં કાર્યં કરિષ્યસિ
હું આજે જ તને પાંખો સાથે પુનઃસ્થાપિત કરી શકું છું; પણ તું અહીં રહીને જગતનું કલ્યાણ કરવાનું કાર્ય પૂર્ણ કર.
ત્વયાપિ ખલુ તત્ કાર્યં તયોશ્ચ નૃપપુત્રયોઃ। બ્રાહ્મણાનાં ગુરૂણાં ચ મુનીનાં વાસવસ્ય ચ
આ કાર્ય તારે, એ બંને રાજકુમારો માટે, બ્રાહ્મણો, ગુરુઓ, ઋષિઓ અને ઇન્દ્ર માટે પણ જરૂરી છે.
ઇચ્છામ્યહમપિ દ્રષ્ટું ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ। નેચ્છે ચિરં ધારયિતું પ્રાણાંસ્ત્યક્ષ્યે કલેવરમ્। મહર્ષિસ્ત્વબ્રવીદેવં દૃષ્ટતત્ત્વાર્થદર્શનઃ
હું પણ રામ અને લક્ષ્મણ ભાઈઓને જોવા ઇચ્છું છું; પણ હવે વધુ સમય જીવવાનો મન નથી, શરીર ત્યાગી દઈશ. એ રીતે સત્યનો દર્શન કરનાર મહર્ષિએ કહ્યું.
thumb|ત્રિષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ત્રિષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ ॥૪-
હવે શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો ત્રેસઠમો સર્ગ સાંભળો.
એતૈરન્યૈશ્ચ બહુભિર્વાક્યૈર્વાક્યવિશારદઃ। માં પ્રશસ્યાભ્યનુજ્ઞાપ્ય પ્રવિષ્ટઃ સ સ્વમાલયમ્
આ અને અનેક અન્ય વચનોથી, વાક્પટુએ મારી પ્રશંસા કરી અને મંજૂરી આપી, પછી પોતાનાં ઘર તરફ ગયો.
કન્દરાત્ તુ વિસર્પિત્વા પર્વતસ્ય શનૈઃ શનૈઃ। અહં વિન્ધ્યં સમારુહ્ય ભવતઃ પ્રતિપાલયે
પર્વતની ગુફામાંથી ધીમે ધીમે બહાર આવી, હું વિંધ્ય પર્વત પર ચડ્યો અને તમારી રાહ જોઈ.
અદ્ય ત્વેતસ્ય કાલસ્ય વર્ષં સાગ્રશતં ગતમ્। દેશકાલપ્રતીક્ષોઽસ્મિ હૃદિ કૃત્વા મુનેર્વચઃ
હવે તો આ સમય દરમિયાન, સો વર્ષથી વધુ વીતી ગયું છે; હું મુનિની વાત હૃદયમાં રાખીને યોગ્ય સમય અને સ્થાનની રાહ જોઈ રહ્યો છું.
મહાપ્રસ્થાનમાસાદ્ય સ્વર્ગતે તુ નિશાકરે। માં નિર્દહતિ સંતાપો વિતર્કૈર્બહુભિર્વૃતમ્
મહાપ્રસ્થાન સમયે, જ્યારે ચંદ્રવંશી સ્વર્ગે ગયા, ત્યારે અનેક શંકાઓથી ઘેરાયેલો દુઃખ મને સળગાવે છે.
ઉદિતાં મરણે બુદ્ધિં મુનિવાક્યૈર્નિવર્તયે। બુદ્ધિર્યા તેન મે દત્તા પ્રાણાનાં રક્ષણે મમ
મરણની ભાવના આવે ત્યારે હું મુનિના વચનથી તેને પાછી ફેરવી દઉં છું; એમણે મને જે દૃઢતા આપી છે એ મારા પ્રાણ બચાવવા માટે છે.
સા મેઽપનયતે દુઃખં દીપ્તેવાગ્નિશિખા તમઃ। બુધ્યતા ચ મયા વીર્યં રાવણસ્ય દુરાત્મનઃ
એ દૃઢતા મારા દુઃખને એવી રીતે દૂર કરે છે જેમ તેજસ્વી અગ્નિશિખા અંધકારને દૂર કરે છે; અને હું દુષ્ટ રાવણની શક્તિને જાણું છું.
પુત્રઃ સંતર્જિતો વાગ્ભિર્ન ત્રાતા મૈથિલી કથમ્। તસ્યા વિલપિતં શ્રુત્વા તૌ ચ સીતાવિયોજિતૌ
મારા પુત્રને કઠોર વચનોથી ડરાવવામાં આવ્યો છતાં, એ મૈથિલીનું રક્ષણ કેમ ન કરી શક્યો? તેની વિલાપ અને સીતાથી વિયોગ પામેલા એ બંનેને સાંભળીને—
ન મે દશરથસ્નેહાત્ પુત્રેણોત્પાદિતં પ્રિયમ્। તસ્ય ત્વેવં બ્રુવાણસ્ય સંહતૈર્વાનરૈઃ સહ
દશરથના પ્રેમથી મારા પુત્ર દ્વારા મને કોઈ આનંદ મળ્યો નથી; એ રીતે કહેતા, આસપાસ ભેગા થયેલા વાનરો સાથે—
ઉત્પેતતુસ્તદા પક્ષૌ સમક્ષં વનચારિણામ્। સ દૃષ્ટ્વા સ્વાં તનું પક્ષૈરુદ્ગતૈરરુણચ્છદૈઃ
એ સમયે, વનમાં રહેતા બધા વાનરોની સામે, તેના પાંખો ફાટીને બહાર આવ્યા. જ્યારે તેણે પોતાના શરીરને લાલાશ પડછાયાવાળા પાંખો સાથે જોયું,
પ્રહર્ષમતુલં લેભે વાનરાંશ્ચેદમબ્રવીત્। નિશાકરસ્ય રાજર્ષેઃ પ્રસાદાદમિતૌજસઃ
એટલે તેને અતુલ આનંદ થયો અને તેણે વાનરોને કહ્યું: 'ચંદ્રદેવ, જે રાજર્ષિ છે અને અનંત શક્તિ ધરાવે છે, તેમના આશીર્વાદથી—'
આદિત્યરશ્મિનિર્દગ્ધૌ પક્ષૌ પુનરુપસ્થિતૌ। યૌવને વર્તમાનસ્ય મમાસીદ્ યઃ પરાક્રમઃ
'મારા પાંખો, જે પહેલા સૂર્યની કિરણોથી સળગીને નાશ પામ્યા હતા, હવે પાછા આવ્યા છે; જે બલ અને પરાક્રમ મને યુવાનીમાં હતો—'
તમેવાદ્યાવગચ્છામિ બલં પૌરુષમેવ ચ। સર્વથા ક્રિયતાં યત્નઃ સીતામધિગમિષ્યથ
'એ જ બલ અને પુરુષાર્થ આજે મને ફરીથી અનુભવાય છે; હવે તમે બધાએ પુરા પ્રયત્નથી પ્રયત્ન કરો—નિશ્ચિતપણે તમે સીતાજીને શોધી કાઢશો.'
પક્ષલાભો મમાયં વઃ સિદ્ધિપ્રત્યયકારકઃ। ઇત્યુક્ત્વા તાન્ હરીન્ સર્વાન્ સમ્પાતિઃ પતગોત્તમઃ
'મારે પાંખો પાછા મળ્યા છે એ તમારે સફળતા નિશ્ચિત છે.' આમ કહીને, સર્વ વાનરોને સંબોધી, સર્વ શ્રેષ્ઠ પક્ષી સંપાતીએ—
ઉત્પપાત ગિરેઃ શૃઙ્ગાજ્જિજ્ઞાસુઃ ખગમો ગતિમ્। તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા પ્રતિસંહૃષ્ટમાનસાઃ। બભૂવુર્હરિશાર્દૂલા વિક્રમાભ્યુદયોન્મુખાઃ
પર્વતની ચોટી પરથી ઉડીને પોતાનું ગતિશીલતા અજમાવવા નીકળી પડ્યો. તેની વાતો સાંભળી વાનરવીરો આનંદથી ભરાઈ ગયા અને તેમના મનમાં પરાક્રમ માટે ઉત્સાહ જાગ્યો.
અથ પવનસમાનવિક્રમાઃ પ્લવગવરાઃ પ્રતિલબ્ધપૌરુષાઃ। અભિજિદભિમુખાં દિશં યયુ- ર્જનકસુતાપરિમાર્ગણોન્મુખાઃ
પછી પવન જેટલી તાકાત ધરાવતા, શ્રેષ્ઠ વાનરો, પોતાનો આત્મવિશ્વાસ પાછો મેળવી, આકાશ તરફ, જનકનંદિની સીતાજીની શોધ માટે ઉત્સુક થઈને નીકળી પડ્યા.
thumb|ચતુઃષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ચતુઃષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ ॥૪-
હવે શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો ચૌસઠમો સર્ગ સાંભળો.
આખ્યાતા ગૃધ્રરાજેન સમુત્પ્લુત્ય પ્લવઙ્ગમાઃ। સંગતાઃ પ્રીતિસંયુક્તા વિનેદુઃ સિંહવિક્રમાઃ
ગૃધ્રરાજે સંદેશ આપ્યા પછી, વાનરો ઉછળી પડ્યા; એકમેકમાં આનંદથી ભરાયેલા, સિંહ સમાન પરાક્રમી વાનરો ગર્જના કરવા લાગ્યા.
સમ્પાતેર્વચનં શ્રુત્વા હરયો રાવણક્ષયમ્। હૃષ્ટાઃ સાગરમાજગ્મુઃ સીતાદર્શનકાંક્ષિણઃ
સંપાતીના રાવણના વિનાશ વિશેના વચન સાંભળી, સીતાજીને જોવા માટે આતુર અને આનંદિત વાનરો દરિયાની કિનારે પહોંચી ગયા.
અભિગમ્ય તુ તં દેશં દદૃશુર્ભીમવિક્રમાઃ। કૃત્સ્નં લોકસ્ય મહતઃ પ્રતિબિમ્બમવસ્થિતમ્
પછી એ ભયાનક પરાક્રમ ધરાવતા વાનરોએ એ સ્થળે પહોંચી, જ્યાં આખું વિશાળ જગતનું પ્રતિબિંબ દેખાતું હતું.
દક્ષિણસ્ય સમુદ્રસ્ય સમાસાદ્યોત્તરાં દિશમ્। સંનિવેશં તતશ્ચક્રુર્હરિવીરા મહાબલાઃ
દક્ષિણ સમુદ્રની ઉત્તર કિનારે પહોંચી, મહાબલી વાનરવીરો એ સ્થળે પોતાનું છાવણું નાખ્યું.
પ્રસુપ્તમિવ ચાન્યત્ર ક્રીડન્તમિવ ચાન્યતઃ। ક્વચિત્ પર્વતમાત્રૈશ્ચ જલરાશિભિરાવૃતમ્
ક્યાંક એ સ્થળ સુતેલું લાગતું, ક્યાંક રમતું લાગતું; અને ક્યાંક તો એ પર્વત જેટલી ઊંચી જળરાશિથી ઢંકાયેલું હતું.
સંકુલં દાનવેન્દ્રૈશ્ચ પાતાલતલવાસિભિઃ। રોમહર્ષકરં દૃષ્ટ્વા વિષેદુઃ કપિકુઞ્જરાઃ
પાતાળમાં વસતા દાનવરાજાઓથી ભરેલું એ દૃશ્ય જોઈ, જે જોઈને રોમાંચ થાય, વાનરવીરો ડરી ગયા.
આકાશમિવ દુષ્પારં સાગરં પ્રેક્ષ્ય વાનરાઃ। વિષેદુઃ સહિતાઃ સર્વે કથં કાર્યમિતિ બ્રુવન્
આકાશ જેટલું અગમ્ય સમુદ્ર જોઈને, બધા વાનરો એકસાથે નિરાશ થઈ ગયા અને કહેવા લાગ્યા, 'આ કાર્ય કેવી રીતે થશે?'
વિષણ્ણાં વાહિનીં દૃષ્ટ્વા સાગરસ્ય નિરીક્ષણાત્। આશ્વાસયામાસ હરીન્ ભયાર્તાન્ હરિસત્તમઃ
સમુદ્ર જોઈને સેના નિરાશ થઈ ગઈ, ત્યારે શ્રેષ્ઠ વાનરે ડરાયેલા વાનરોને ધીરજ આપી.