કિં તે વ્યાધિસમુત્થાનં પક્ષયોઃ પતનં કથમ્। દણ્ડો વાયં ધૃતઃ કેન સર્વમાખ્યાહિ પૃચ્છતઃ
તારી બીમારીનું કારણ શું છે? તારી પાંખો કેમ પડી ગઈ? આ દંડ કોણે આપ્યો? હું પૂછું છું, બધું મને કહો.
thumb|એકષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે એકષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ ॥૪-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો એકસઠમો સર્ગ સાંભળો.
તતસ્તદ્ દારુણં કર્મ દુષ્કરં સહસા કૃતમ્। આચચક્ષે મુનેઃ સર્વં સૂર્યાનુગમનં તથા
પછી એ ભયાનક અને અઘરું કામ ઝડપથી થયું; મેં મુનિને બધું કહેલું, અને સૂર્યના પીછા કરવાનું પણ સમજાવ્યું.
ભગવન્ વ્રણયુક્તત્વાલ્લજ્જયા ચાકુલેન્દ્રિયઃ। પરિશ્રાન્તો ન શક્નોમિ વચનં પરિભાષિતુમ્
ભગવાન, ઘા લાગ્યા હોવાથી અને શરમથી મારા ઇન્દ્રિય અશાંત છે; હું થાકેલો છું, એટલે સ્પષ્ટ રીતે બોલી શકતો નથી.
અહં ચૈવ જટાયુશ્ચ સંઘર્ષાદ્ ગર્વમોહિતૌ। આકાશં પતિતૌ દૂરાજ્જિજ્ઞાસન્તૌ પરાક્રમમ્
હું અને જટાયુ, ગર્વ અને સ્પર્ધામાં આવીને, આપણી તાકાત અજમાવા માટે દૂરથી આકાશમાં ઉડી ગયા.
કૈલાસશિખરે બદ્ધ્વા મુનીનામગ્રતઃ પણમ્। રવિઃ સ્યાદનુયાતવ્યો યાવદસ્તં મહાગિરિમ્
કૈલાસ પર્વતની ચોટી પર, મુનિઓની સામે, અમે શરત રાખી કે, સૂર્યને પછાડીશું અને એ મહાપર્વત સુધી પહોંચશું જ્યાં સૂર્ય અસ્ત જાય છે.
અપ્યાવાં યુગપત્ પ્રાપ્તાવપશ્યાવ મહીતલે। રથચક્રપ્રમાણાનિ નગરાણિ પૃથક્ પૃથક્
અમે બંને સાથે ઉડી રહ્યા હતા ત્યારે, જમીન પર અનેક શહેરો જોઈયાં, જે રથના ચકરા જેટલા મોટા અને એકબીજાથી અલગ હતાં.
ક્વચિદ્ વાદિત્રઘોષશ્ચ ક્વચિદ્ ભૂષણનિઃસ્વનઃ। ગાયન્તીઃ સ્માઙ્ગના બહ્વીઃ પશ્યાવો રક્તવાસસઃ
ક્યારેક વાદ્યના અવાજો સંભળાતા, ક્યારેક આભૂષણોની ઝણકાર; અને ઘણી લાલ વસ્ત્ર પહેરેલી સ્ત્રીઓ ગાતી હતી, એ પણ અમે જોયું.
તૂર્ણમુત્પત્ય ચાકાશમાદિત્યપદમાસ્થિતૌ। આવામાલોકયાવસ્તદ્ વનં શાદ્વલસંસ્થિતમ્
અમે ઝડપથી આકાશમાં ઉડીને, સૂર્યના માર્ગ સુધી પહોંચી ગયા; ત્યાંથી નીચે જોઈને, અમે તે જંગલને લીલાછમ ઘાસવાળા મેદાનો સાથે જોયું.
ઉપલૈરિવ સંછન્ના દૃશ્યતે ભૂઃ શિલોચ્ચયૈઃ। આપગાભિશ્ચ સંવીતા સૂત્રૈરિવ વસુંધરા
પૃથ્વી ઉપર મોટા પથ્થરનાં ડુંગરાઓથી ઢંકાયેલી જેવી દેખાતી હતી અને નદીઓથી ઘેરાયેલી, જાણે જમીનને દોરાથી વણાયેલી હોય.
હિમવાંશ્ચૈવ વિન્ધ્યશ્ચ મેરુશ્ચ સુમહાગિરિઃ। ભૂતલે સમ્પ્રકાશન્તે નાગા ઇવ જલાશયે
હિમાલય, વિંધ્ય અને મહાન મેરુ પર્વતો ધરતી પર એવી તેજસ્વી લાગતા હતા, જેમ કે પાણીમાં મોટા સાપો તરતા હોય.
તીવ્રઃ સ્વેદશ્ચ ખેદશ્ચ ભયં ચાસીત્ તદાવયોઃ। સમાવિશત મોહશ્ચ તતો મૂર્ચ્છા ચ દારુણા
પછી અમને ભારે પસીનો, થાક અને ભય લાગ્યો; પછી તો મનમાં ગૂંચવણ આવી અને ભયાનક બેભાનપણું છવાઈ ગયું.
ન ચ દિગ્ જ્ઞાયતે યામ્યા ન ચાગ્નેયી ન વારુણી। યુગાન્તે નિયતો લોકો હતો દગ્ધ ઇવાગ્નિના
અમને દક્ષિણ, દક્ષિણપૂર્વ કે પશ્ચિમ દિશા ઓળખાતી નહોતી; આખી દુનિયા જાણે યુગના અંતે અગ્નિથી બળી ને નાશ પામી હોય એવી લાગતી હતી.
મનશ્ચ મે હતં ભૂયશ્ચક્ષુઃ પ્રાપ્ય તુ સંશ્રયમ્। યત્નેન મહતા હ્યસ્મિન્ મનઃ સંધાય ચક્ષુષી
મારું મન હારી ગયું અને આંખે પણ ઠીકથી દેખાતું નહોતું; પણ બહુ મહેનત કરીને મેં ત્યાં મન અને નજરને સ્થિર કરી.
યત્નેન મહતા ભૂયો ભાસ્કરઃ પ્રતિલોકિતઃ। તુલ્યપૃથ્વીપ્રમાણેન ભાસ્કરઃ પ્રતિભાતિ નૌ
પછી ફરીથી બહુ પ્રયત્ન કરીને મેં સૂર્ય તરફ જોયું; અમને સૂર્ય પૃથ્વી જેટલો મોટો દેખાયો.
જટાયુર્મામનાપૃચ્છ્ય નિપપાત મહીં તતઃ। તં દૃષ્ટ્વા તૂર્ણમાકાશાદાત્માનં મુક્તવાનહમ્
જટાયુએ મને વિદાય લીધા વિના ધરતી પર પડ્યો; તેને આકાશમાંથી ઝડપથી નીચે પડતો જોઈ, હું પણ પોતાને મુક્ત કરી દીધો.
પક્ષાભ્યાં ચ મયા ગુપ્તો જટાયુર્ન પ્રદહ્યત। પ્રમાદાત્ તત્ર નિર્દગ્ધઃ પતન્ વાયુપથાદહમ્
મારા પાંખોથી જટાયુ બચી ગયો અને સળગ્યો નહીં; પણ મારી ભૂલથી હું બળી ગયો અને પવનના માર્ગ પરથી નીચે પડી ગયો.
આશઙ્કે તં નિપતિતં જનસ્થાને જટાયુષમ્। અહં તુ પતિતો વિન્ધ્યે દગ્ધપક્ષો જડીકૃતઃ
મને આશંકા છે કે જટાયુ જનસ્થાનમાં પડી ગયો; પણ હું તો વિંધ્ય પર્વત પર પડ્યો, મારી પાંખો બળી ગઈ અને શરીર નિષ્ક્રિય થઈ ગયું.
રાજ્યાચ્ચ હીનો ભ્રાત્રા ચ પક્ષાભ્યાં વિક્રમેણ ચ। સર્વથા મર્તુમેવેચ્છન્ પતિષ્યે શિખરાદ્ ગિરેઃ
રાજ્ય, ભાઈ અને પાંખોની તાકાત ગુમાવીને, હું સર્વ રીતે મરવાનો નક્કી કર્યો અને પર્વતની ટોચ પરથી નીચે પડ્યો.
thumb|દ્વિષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે દ્વિષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ ॥૪-
હવે શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળો, શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધાકાંડનો બાસઠમો સર્ગ.
એવમુક્ત્વા મુનિશ્રેષ્ઠમરુદં ભૃશદુઃખિતઃ। અથ ધ્યાત્વા મુહૂર્તં ચ ભગવાનિદમબ્રવીત્
આ રીતે મહર્ષિને કહીને, પવનદેવ ખૂબ દુઃખી થયા અને થોડો સમય ધ્યાનમાં લીધીને, ભગવાને આ શબ્દો કહ્યા.
પક્ષૌ ચ તે પ્રપક્ષૌ ચ પુનરન્યૌ ભવિષ્યતઃ। ચક્ષુષી ચૈવ પ્રાણાશ્ચ વિક્રમશ્ચ બલં ચ તે
તારી પાંખો અને બાજુની પાંખો ફરીથી નવી બની જશે; તારી આંખો, પ્રાણ, પરાક્રમ અને બળ પણ પાછા મળશે.
પુરાણે સુમહત્કાર્યં ભવિષ્યં હિ મયા શ્રુતમ્। દૃષ્ટં મે તપસા ચૈવ શ્રુત્વા ચ વિદિતં મમ
ભવિષ્યમાં એક મહાન કાર્ય થવાનું છે, એ મેં જૂના સમયમાં સાંભળ્યું છે; તપથી જોયું છે અને સાંભળીને મને ખબર પડી છે.
રાજા દશરથો નામ કશ્ચિદિક્ષ્વાકુવર્ધનઃ। તસ્ય પુત્રો મહાતેજા રામો નામ ભવિષ્યતિ
ઇક્ષ્વાકુ વંશને વધારનારો દશરથ નામનો રાજા થશે; તેનો દીકરો, મહાન તેજવાળો, રામ નામે ઓળખાશે.
અરણ્યં ચ સહ ભ્રાત્રા લક્ષ્મણેન ગમિષ્યતિ। તસ્મિન્નર્થે નિયુક્તઃ સન્ પિત્રા સત્યપરાક્રમઃ
તે પોતાના ભાઈ લક્ષ્મણ સાથે જંગલમાં જશે; એ કામ માટે પિતાએ તેને નિમિત્તે મોકલ્યો હશે, અને તે સત્ય અને પરાક્રમમાં અડગ રહેશે.
નૈર્ઋતો રાવણો નામ તસ્ય ભાર્યાં હરિષ્યતિ। રાક્ષસેન્દ્રો જનસ્થાને અવધ્યઃ સુરદાનવૈઃ
રાવણ નામનો એક રાક્ષસ, રાક્ષસોનો રાજા, તેની પત્નીને અપહરણ કરશે; તે દેવો અને દાનવો માટે અજય છે અને જનસ્થાનમાં રહે છે.
સા ચ કામૈઃ પ્રલોભ્યન્તી ભક્ષ્યૈર્ભોજ્યૈશ્ચ મૈથિલી। ન ભોક્ષ્યતિ મહાભાગા દુઃખમગ્ના યશસ્વિની
મૈથિલી પર અનેક લાલચ અને સ્વાદિષ્ટ ખોરાકનો પ્રલોભન આવ્યો છતાં, દુઃખમાં ડૂબેલી અને યશસ્વિ એવી તે મહાભાગા એ કંઈ ખાઈશ નહીં.
પરમાન્નં ચ વૈદેહ્યા જ્ઞાત્વા દાસ્યતિ વાસવઃ। યદન્નમમૃતપ્રખ્યં સુરાણામપિ દુર્લભમ્
વૈદેહી માટે શ્રેષ્ઠ ભોજન કયું છે એ જાણી, ઇન્દ્ર એ આપશે; એ ભોજન તો દેવતાઓને પણ દુર્લભ અને અમૃત જેવું છે.
તદન્નં મૈથિલી પ્રાપ્ય વિજ્ઞાયેન્દ્રાદિદં ત્વિતિ। અગ્રમુદ્ધૃત્ય રામાય ભૂતલે નિર્વપિષ્યતિ
મૈથિલી એ ભોજન મેળવે છે અને સમજશે કે આ ઇન્દ્ર પાસેથી આવ્યું છે, તો એમાંથી થોડું ભાગ રાખીને રામને ધરતી પર અર્પણ કરશે.
યદિ જીવતિ મે ભર્તા લક્ષ્મણો વાપિ દેવરઃ। દેવત્વં ગચ્છતોર્વાપિ તયોરન્નમિદં ત્વિતિ
'મારો પતિ કે મારો દેવર લક્ષ્મણ જીવતા હશે, અથવા એ બંને દેવત્વ પામ્યા હશે, તો આ ભોજન એમના માટે જ હોય' એમ તે કહેશે.