તમૃષિં દ્રષ્ટુકામોઽસ્મિ દુઃખેનાભ્યાગતો ભૃશમ્। જટાયુષા મયા ચૈવ બહુશોઽધિગતો હિ સઃ
એ ઋષિને મળવાની ઇચ્છાથી હું બહુ દુઃખી થઈ અહીં આવ્યો છું; એ ઋષિને જટાયુ અને હું, બંનેએ વારંવાર મળ્યા છીએ.
તસ્યાશ્રમપદાભ્યાશે વવુર્વાતાઃ સુગન્ધિનઃ। વૃક્ષો નાપુષ્પિતઃ કશ્ચિદફલો વા ન દૃશ્યતે
એના આશ્રમ પાસે સુગંધિત પવન વહેતો હતો; ત્યાં કોઈ વૃક્ષ ફૂલ વગર કે ફળ વગર દેખાતું નહોતું.
ઉપેત્ય ચાશ્રમં પુણ્યં વૃક્ષમૂલમુપાશ્રિતઃ। દ્રષ્ટુકામઃ પ્રતીક્ષે ચ ભગવન્તં નિશાકરમ્
પવિત્ર આશ્રમ પાસે જઈ, હું એક વૃક્ષની છાયામાં બેઠો અને ભગવાન નિશાકરને જોવા માટે રાહ જોઈ રહ્યો હતો.
અથ પશ્યામિ દૂરસ્થમૃષિં જ્વલિતતેજસમ્। કૃતાભિષેકં દુર્ધર્ષમુપાવૃત્તમુદઙ્મુખમ્
પછી હું દૂરથી તેજસ્વી ઋષિને જોયો, જેમણે સ્નાન પૂર્ણ કર્યું હતું, ભયમુક્ત હતા અને ઉત્તર તરફ મોઢું કરીને પાછા આવી રહ્યા હતા.
તમૃક્ષાઃ સૃમરા વ્યાઘ્રાઃ સિંહા નાનાસરીસૃપાઃ। પરિવાર્યોપગચ્છન્તિ દાતારં પ્રાણિનો યથા
એ ઋષિ પાસે આવે ત્યારે રીંછ, હાયના, વાઘ, સિંહ અને અનેક પ્રકારના સાપો અને પ્રાણીઓ એમને ઘેરી લેતા, જેમ જીવંત પ્રાણીઓ જીવનદાતા પાસે ભેગા થાય.
તતઃ પ્રાપ્તમૃષિં જ્ઞાત્વા તાનિ સત્ત્વાનિ વૈ યયુઃ। પ્રવિષ્ટે રાજનિ યથા સર્વં સામાત્યકં બલમ્
પછી, ઋષિ આવી ગયા છે એ જાણીને, એ બધા પ્રાણીઓ દૂર ચાલ્યા ગયા, જેમ રાજા પ્રવેશે ત્યારે બધા મંત્રીઓ અને સૈનિકો દૂર થઈ જાય છે.
ઋષિસ્તુ દૃષ્ટ્વા માં તુષ્ટઃ પ્રવિષ્ટશ્ચાશ્રમં પુનઃ। મુહૂર્તમાત્રાન્નિર્ગમ્ય તતઃ કાર્યમપૃચ્છત
ઋષિએ મને જોઈને આનંદ અનુભવ્યો અને ફરી આશ્રમમાં પ્રવેશ્યા; થોડા સમય પછી બહાર આવીને એમણે મારા આવવાના હેતુ વિશે પૂછ્યું.
સૌમ્ય વૈકલ્યતાં દૃષ્ટ્વા રોમ્ણાં તે નાવગમ્યતે। અગ્નિદગ્ધાવિમૌ પક્ષૌ પ્રાણાશ્ચાપિ શરીરકે
સૌમ્ય, તારા પાંખોની હાલત જોઈને સમજાય છે કે, તારી બન્ને પાંખો અગ્નિમાં બળી ગઈ છે અને તારો શ્વાસ પણ શરીરમાં મુશ્કેલીથી ટકી રહ્યો છે.
ગૃધ્રૌ દ્વૌ દૃષ્ટપૂર્વૌ મે માતરિશ્વસમૌ જવે। ગૃધ્રાણાં ચૈવ રાજાનૌ ભ્રાતરૌ કામરૂપિણૌ
હું પહેલા બે ગૃધ્રોને જોયા છે, જે પવન જેટલા ઝડપી, ગૃધ્રોમાં રાજા અને ભાઈભાઈ છે, અને જે મનગમતું રૂપ ધારણ કરી શકે છે.
જ્યેષ્ઠોઽવિતસ્ત્વં સમ્પાતે જટાયુરનુજસ્તવ। માનુષં રૂપમાસ્થાય ગૃહ્ણીતાં ચરણૌ મમ
તુ મોટો ભાઈ સંપાતિ છે અને જટાયુ તારો નાનો ભાઈ છે; માનવરૂપ ધારણ કરીને મારા પગ પકડી લે.
કિં તે વ્યાધિસમુત્થાનં પક્ષયોઃ પતનં કથમ્। દણ્ડો વાયં ધૃતઃ કેન સર્વમાખ્યાહિ પૃચ્છતઃ
તારી બીમારીનું કારણ શું છે? તારી પાંખો કેમ પડી ગઈ? આ દંડ કોણે આપ્યો? હું પૂછું છું, બધું મને કહો.
thumb|એકષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે એકષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ ॥૪-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો એકસઠમો સર્ગ સાંભળો.
તતસ્તદ્ દારુણં કર્મ દુષ્કરં સહસા કૃતમ્। આચચક્ષે મુનેઃ સર્વં સૂર્યાનુગમનં તથા
પછી એ ભયાનક અને અઘરું કામ ઝડપથી થયું; મેં મુનિને બધું કહેલું, અને સૂર્યના પીછા કરવાનું પણ સમજાવ્યું.
ભગવન્ વ્રણયુક્તત્વાલ્લજ્જયા ચાકુલેન્દ્રિયઃ। પરિશ્રાન્તો ન શક્નોમિ વચનં પરિભાષિતુમ્
ભગવાન, ઘા લાગ્યા હોવાથી અને શરમથી મારા ઇન્દ્રિય અશાંત છે; હું થાકેલો છું, એટલે સ્પષ્ટ રીતે બોલી શકતો નથી.
અહં ચૈવ જટાયુશ્ચ સંઘર્ષાદ્ ગર્વમોહિતૌ। આકાશં પતિતૌ દૂરાજ્જિજ્ઞાસન્તૌ પરાક્રમમ્
હું અને જટાયુ, ગર્વ અને સ્પર્ધામાં આવીને, આપણી તાકાત અજમાવા માટે દૂરથી આકાશમાં ઉડી ગયા.
કૈલાસશિખરે બદ્ધ્વા મુનીનામગ્રતઃ પણમ્। રવિઃ સ્યાદનુયાતવ્યો યાવદસ્તં મહાગિરિમ્
કૈલાસ પર્વતની ચોટી પર, મુનિઓની સામે, અમે શરત રાખી કે, સૂર્યને પછાડીશું અને એ મહાપર્વત સુધી પહોંચશું જ્યાં સૂર્ય અસ્ત જાય છે.
અપ્યાવાં યુગપત્ પ્રાપ્તાવપશ્યાવ મહીતલે। રથચક્રપ્રમાણાનિ નગરાણિ પૃથક્ પૃથક્
અમે બંને સાથે ઉડી રહ્યા હતા ત્યારે, જમીન પર અનેક શહેરો જોઈયાં, જે રથના ચકરા જેટલા મોટા અને એકબીજાથી અલગ હતાં.
ક્વચિદ્ વાદિત્રઘોષશ્ચ ક્વચિદ્ ભૂષણનિઃસ્વનઃ। ગાયન્તીઃ સ્માઙ્ગના બહ્વીઃ પશ્યાવો રક્તવાસસઃ
ક્યારેક વાદ્યના અવાજો સંભળાતા, ક્યારેક આભૂષણોની ઝણકાર; અને ઘણી લાલ વસ્ત્ર પહેરેલી સ્ત્રીઓ ગાતી હતી, એ પણ અમે જોયું.
તૂર્ણમુત્પત્ય ચાકાશમાદિત્યપદમાસ્થિતૌ। આવામાલોકયાવસ્તદ્ વનં શાદ્વલસંસ્થિતમ્
અમે ઝડપથી આકાશમાં ઉડીને, સૂર્યના માર્ગ સુધી પહોંચી ગયા; ત્યાંથી નીચે જોઈને, અમે તે જંગલને લીલાછમ ઘાસવાળા મેદાનો સાથે જોયું.
ઉપલૈરિવ સંછન્ના દૃશ્યતે ભૂઃ શિલોચ્ચયૈઃ। આપગાભિશ્ચ સંવીતા સૂત્રૈરિવ વસુંધરા
પૃથ્વી ઉપર મોટા પથ્થરનાં ડુંગરાઓથી ઢંકાયેલી જેવી દેખાતી હતી અને નદીઓથી ઘેરાયેલી, જાણે જમીનને દોરાથી વણાયેલી હોય.
હિમવાંશ્ચૈવ વિન્ધ્યશ્ચ મેરુશ્ચ સુમહાગિરિઃ। ભૂતલે સમ્પ્રકાશન્તે નાગા ઇવ જલાશયે
હિમાલય, વિંધ્ય અને મહાન મેરુ પર્વતો ધરતી પર એવી તેજસ્વી લાગતા હતા, જેમ કે પાણીમાં મોટા સાપો તરતા હોય.
તીવ્રઃ સ્વેદશ્ચ ખેદશ્ચ ભયં ચાસીત્ તદાવયોઃ। સમાવિશત મોહશ્ચ તતો મૂર્ચ્છા ચ દારુણા
પછી અમને ભારે પસીનો, થાક અને ભય લાગ્યો; પછી તો મનમાં ગૂંચવણ આવી અને ભયાનક બેભાનપણું છવાઈ ગયું.
ન ચ દિગ્ જ્ઞાયતે યામ્યા ન ચાગ્નેયી ન વારુણી। યુગાન્તે નિયતો લોકો હતો દગ્ધ ઇવાગ્નિના
અમને દક્ષિણ, દક્ષિણપૂર્વ કે પશ્ચિમ દિશા ઓળખાતી નહોતી; આખી દુનિયા જાણે યુગના અંતે અગ્નિથી બળી ને નાશ પામી હોય એવી લાગતી હતી.
મનશ્ચ મે હતં ભૂયશ્ચક્ષુઃ પ્રાપ્ય તુ સંશ્રયમ્। યત્નેન મહતા હ્યસ્મિન્ મનઃ સંધાય ચક્ષુષી
મારું મન હારી ગયું અને આંખે પણ ઠીકથી દેખાતું નહોતું; પણ બહુ મહેનત કરીને મેં ત્યાં મન અને નજરને સ્થિર કરી.
યત્નેન મહતા ભૂયો ભાસ્કરઃ પ્રતિલોકિતઃ। તુલ્યપૃથ્વીપ્રમાણેન ભાસ્કરઃ પ્રતિભાતિ નૌ
પછી ફરીથી બહુ પ્રયત્ન કરીને મેં સૂર્ય તરફ જોયું; અમને સૂર્ય પૃથ્વી જેટલો મોટો દેખાયો.
જટાયુર્મામનાપૃચ્છ્ય નિપપાત મહીં તતઃ। તં દૃષ્ટ્વા તૂર્ણમાકાશાદાત્માનં મુક્તવાનહમ્
જટાયુએ મને વિદાય લીધા વિના ધરતી પર પડ્યો; તેને આકાશમાંથી ઝડપથી નીચે પડતો જોઈ, હું પણ પોતાને મુક્ત કરી દીધો.
પક્ષાભ્યાં ચ મયા ગુપ્તો જટાયુર્ન પ્રદહ્યત। પ્રમાદાત્ તત્ર નિર્દગ્ધઃ પતન્ વાયુપથાદહમ્
મારા પાંખોથી જટાયુ બચી ગયો અને સળગ્યો નહીં; પણ મારી ભૂલથી હું બળી ગયો અને પવનના માર્ગ પરથી નીચે પડી ગયો.
આશઙ્કે તં નિપતિતં જનસ્થાને જટાયુષમ્। અહં તુ પતિતો વિન્ધ્યે દગ્ધપક્ષો જડીકૃતઃ
મને આશંકા છે કે જટાયુ જનસ્થાનમાં પડી ગયો; પણ હું તો વિંધ્ય પર્વત પર પડ્યો, મારી પાંખો બળી ગઈ અને શરીર નિષ્ક્રિય થઈ ગયું.
રાજ્યાચ્ચ હીનો ભ્રાત્રા ચ પક્ષાભ્યાં વિક્રમેણ ચ। સર્વથા મર્તુમેવેચ્છન્ પતિષ્યે શિખરાદ્ ગિરેઃ
રાજ્ય, ભાઈ અને પાંખોની તાકાત ગુમાવીને, હું સર્વ રીતે મરવાનો નક્કી કર્યો અને પર્વતની ટોચ પરથી નીચે પડ્યો.
thumb|દ્વિષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે દ્વિષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ ॥૪-
હવે શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળો, શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધાકાંડનો બાસઠમો સર્ગ.