પશ્યન્ દાશરથેર્ભાર્યાં રામસ્ય જનકાત્મજામ્। ભ્રષ્ટાભરણકૌશેયાં શોકવેગપરાજિતામ્
મેં દશરથપુત્ર રામની પત્ની, જનકનંદિની, જેના દાગીના અને રેશમી વસ્ત્રો ખોવાઈ ગયા હતા અને દુઃખથી વ્યાકુળ હતી, એમને જોયા.
રામલક્ષ્મણયોર્નામ ક્રોશન્તીં મુક્તમૂર્ધજામ્। એષ કાલાત્યયસ્તાત ઇતિ વાક્યવિદાં વરઃ
એના વાળ ખુલ્લા હતા, અને તે રામ અને લક્ષ્મણના નામે પોકારી રહી હતી; હે પુત્ર, એ સમય આવી રીતે પસાર થયો છે, એમ વાક્યજ્ઞજનો કહે છે.
એતદર્થં સમગ્રં મે સુપાર્શ્વઃ પ્રત્યવેદયત્ । તચ્છ્રુત્વાપિ હિ મે બુદ્ધિર્નાસીત્ કાચિત્ પરાક્રમે
સુપાર્શ્વે મને આ વાત સંપૂર્ણ રીતે સમજાવી હતી, છતાં સાંભળ્યા પછી પણ મારા મનમાં કોઈ કાર્ય કરવા માટેની દૃઢતા આવી નહોતી.
અપક્ષો હિ કથં પક્ષી કર્મ કિંચિત્ સમારભેત્। યત્ તુ શક્યં મયા કર્તું વાગ્બુદ્ધિગુણવર્તિના
પાંખ વગરનો પક્ષી ભલે કઈ રીતે કંઈક કામ શરૂ કરી શકે? છતાં, મારી પાસે જે શક્ય છે, તે હું મારી વાણી અને બુદ્ધિથી જરૂર કરીશ.
શ્રૂયતાં તત્ર વક્ષ્યામિ ભવતાં પૌરુષાશ્રયમ્। વાઙ્મતિભ્યાં હિ સર્વેષાં કરિષ્યામિ પ્રિયં હિ વઃ
હવે તમે સાંભળો, હું તમારી શૂરવીરતામાં આધાર રાખીને શું કહું છું; કારણ કે, મારી વાણી અને બુદ્ધિથી હું તમારે સૌને આનંદ આપું એવી કોશિશ કરીશ.
યદ્ધિ દાશરથેઃ કાર્યં મમ તન્નાત્ર સંશયઃ। તદ્ ભવન્તો મતિશ્રેષ્ઠા બલવન્તો મનસ્વિનઃ
રામનું જે કાર્ય છે, એ જ મારું છે—આમાં કોઈ શંકા નથી; તમે બધા ઉત્તમ વિચારો ધરાવતા, બળવાન અને દૃઢ મનવાળા છો.
પ્રહિતાઃ કપિરાજેન દેવૈરપિ દુરાસદાઃ। રામલક્ષ્મણબાણાશ્ચ વિહિતાઃ કઙ્કપત્રિણઃ
કપિરાજે તમને મોકલ્યા છે, તમે તો દેવતાઓને પણ દમ આપી શકો એવા છો; અને રામ તથા લક્ષ્મણના ગીધનાં પાંખવાળા તીરો પણ તૈયાર છે.
ત્રયાણામપિ લોકાનાં પર્યાપ્તાસ્ત્રાણનિગ્રહે। કામં ખલુ દશગ્રીવસ્તેજોબલસમન્વિતઃ। ભવતાં તુ સમર્થાનાં ન કિંચિદપિ દુષ્કરમ્
તમારી પાસે એવા શસ્ત્રો છે કે ત્રણેય લોકનાં શસ્ત્રોને રોકી શકો; નિશ્ચયે દશમુખી રાવણ પાસે પણ તેજ અને બળ છે, પણ તમે જે સમર્થ છો, એ માટે કંઈયું પણ અશક્ય નથી.
તદલં કાલસઙ્ગેન ક્રિયતાં બુદ્ધિનિશ્ચયઃ। નહિ કર્મસુ સજ્જન્તે બુદ્ધિમન્તો ભવદ્વિધાઃ
એટલે હવે સમય ગુમાવશો નહીં—પક્કો નિર્ણય કરો; કારણ કે, તમારાં જેવા બુદ્ધિશાળી લોકો કાર્યમાં વિલંબ કરતા નથી.
thumb|ષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડમાં એકસઠમો સર્ગ હવે સાંભળો.
તતઃ કૃતોદકં સ્નાતં તં ગૃધ્રં હરિયૂથપાઃ। ઉપવિષ્ટા ગિરૌ રમ્યે પરિવાર્ય સમન્તતઃ
પછી, પાણીનું તર્પણ કરીને અને સ્નાન કરીને, વાનરમુખિયાઓએ એ ગીધને સુંદર પર્વત પર ચારેય બાજુથી ઘેરીને બેઠા.
તમઙ્ગદમુપાસીનં તૈઃ સર્વૈર્હરિભિર્વૃતમ્। જનિતપ્રત્યયો હર્ષાત્ સમ્પાતિઃ પુનરબ્રવીત્
અંગદને બધા વાનરો દ્વારા ઘેરાયેલા જોઈ, આનંદ અને વિશ્વાસથી ભરેલા સંપાતીએ ફરી કહ્યું.
કૃત્વા નિઃશબ્દમેકાગ્રાઃ શૃણ્વન્તુ હરયો મમ। તથ્યં સંકીર્તયિષ્યામિ યથા જાનામિ મૈથિલીમ્
તમામ વાનરો શાંતિથી અને એકાગ્રતાથી મારી વાત સાંભળે; હું જેમ જાણું છું, એમ સત્ય કહું છું કે વૈદેહી વિશે શું છે.
અસ્ય વિન્ધ્યસ્ય શિખરે પતિતોઽસ્મિ પુરાનઘ। સૂર્યતાપપરીતાઙ્ગો નિર્દગ્ધઃ સૂર્યરશ્મિભિઃ
અહો નિર્દોષ, ઘણા વર્ષો પહેલા હું આ વિંધ્ય પર્વતની ચોટી પર પડ્યો હતો, ત્યારે સૂર્યની તાપથી મારું શરીર બળી ગયું હતું.
લબ્ધસંજ્ઞસ્તુ ષડ્રાત્રાદ્ વિવશો વિહ્વલન્નિવ। વીક્ષમાણો દિશઃ સર્વા નાભિજાનામિ કિંચન
છ દિવસ પછી હું બેભાનમાંથી સંભળી, ખૂબ જ કમજોર અને ગભરાયેલો હતો; ચારેય દિશામાં જોયું, પણ કંઈ ઓળખી શક્યો નહીં.
તતસ્તુ સાગરાન્ શૈલાન્ નદીઃ સર્વાઃ સરાંસિ ચ। વનાનિ ચ પ્રદેશાંશ્ચ નિરીક્ષ્ય મતિરાગતા
પછી, દરિયા, પર્વતો, બધી નદીઓ, સરોવરો, જંગલો અને પ્રદેશો જોઈને મારી સમજ પાછી આવી.
હૃષ્ટપક્ષિગણાકીર્ણઃ કન્દરોદરકૂટવાન્। દક્ષિણસ્યોદધેસ્તીરે વિન્ધ્યોઽયમિતિ નિશ્ચિતઃ
આ ચોક્કસ વિંધ્ય છે, જે પર્વતો અને ગુફાઓથી ભરેલો છે, ખુશખુશાલ પક્ષીઓના ઝુંડોથી ગૂંજી રહ્યો છે, અને દક્ષિણ દરિયાના કિનારે આવેલો છે.
આસીચ્ચાત્રાશ્રમં પુણ્યં સુરૈરપિ સુપૂજિતમ્। ઋષિર્નિશાકરો નામ યસ્મિન્નુગ્રતપાઽભવત્
અહીં એક પવિત્ર આશ્રમ હતો, જે દેવતાઓ દ્વારા પણ બહુ માન્ય હતો; અહીં નિશાકર નામના ઋષિ કઠોર તપ કરી રહ્યા હતા.
અષ્ટૌ વર્ષસહસ્રાણિ તેનાસ્મિન્નૃષિણા ગિરૌ। વસતો મમ ધર્મજ્ઞે સ્વર્ગતે તુ નિશાકરે
આ પર્વત પર એ ઋષિએ આઠ હજાર વર્ષ સુધી નિવાસ કર્યો; અને ધર્મનિષ્ઠ નિશાકર સ્વર્ગે ગયા પછી,
અવતીર્ય ચ વિન્ધ્યાગ્રાત્ કૃચ્છ્રેણ વિષમાચ્છનૈઃ। તીક્ષ્ણદર્ભાં વસુમતીં દુઃખેન પુનરાગતઃ
પછી હું વિંધ્યની ચોટી પરથી ધીમે ધીમે અને ભારે મુશ્કેલીથી નીચે ઉતર્યો, અને કટુક દર્ભા ઘાસથી ઢંકાયેલી ધરતી પર દુઃખ સાથે પાછો આવ્યો.
તમૃષિં દ્રષ્ટુકામોઽસ્મિ દુઃખેનાભ્યાગતો ભૃશમ્। જટાયુષા મયા ચૈવ બહુશોઽધિગતો હિ સઃ
એ ઋષિને મળવાની ઇચ્છાથી હું બહુ દુઃખી થઈ અહીં આવ્યો છું; એ ઋષિને જટાયુ અને હું, બંનેએ વારંવાર મળ્યા છીએ.
તસ્યાશ્રમપદાભ્યાશે વવુર્વાતાઃ સુગન્ધિનઃ। વૃક્ષો નાપુષ્પિતઃ કશ્ચિદફલો વા ન દૃશ્યતે
એના આશ્રમ પાસે સુગંધિત પવન વહેતો હતો; ત્યાં કોઈ વૃક્ષ ફૂલ વગર કે ફળ વગર દેખાતું નહોતું.
ઉપેત્ય ચાશ્રમં પુણ્યં વૃક્ષમૂલમુપાશ્રિતઃ। દ્રષ્ટુકામઃ પ્રતીક્ષે ચ ભગવન્તં નિશાકરમ્
પવિત્ર આશ્રમ પાસે જઈ, હું એક વૃક્ષની છાયામાં બેઠો અને ભગવાન નિશાકરને જોવા માટે રાહ જોઈ રહ્યો હતો.
અથ પશ્યામિ દૂરસ્થમૃષિં જ્વલિતતેજસમ્। કૃતાભિષેકં દુર્ધર્ષમુપાવૃત્તમુદઙ્મુખમ્
પછી હું દૂરથી તેજસ્વી ઋષિને જોયો, જેમણે સ્નાન પૂર્ણ કર્યું હતું, ભયમુક્ત હતા અને ઉત્તર તરફ મોઢું કરીને પાછા આવી રહ્યા હતા.
તમૃક્ષાઃ સૃમરા વ્યાઘ્રાઃ સિંહા નાનાસરીસૃપાઃ। પરિવાર્યોપગચ્છન્તિ દાતારં પ્રાણિનો યથા
એ ઋષિ પાસે આવે ત્યારે રીંછ, હાયના, વાઘ, સિંહ અને અનેક પ્રકારના સાપો અને પ્રાણીઓ એમને ઘેરી લેતા, જેમ જીવંત પ્રાણીઓ જીવનદાતા પાસે ભેગા થાય.
તતઃ પ્રાપ્તમૃષિં જ્ઞાત્વા તાનિ સત્ત્વાનિ વૈ યયુઃ। પ્રવિષ્ટે રાજનિ યથા સર્વં સામાત્યકં બલમ્
પછી, ઋષિ આવી ગયા છે એ જાણીને, એ બધા પ્રાણીઓ દૂર ચાલ્યા ગયા, જેમ રાજા પ્રવેશે ત્યારે બધા મંત્રીઓ અને સૈનિકો દૂર થઈ જાય છે.
ઋષિસ્તુ દૃષ્ટ્વા માં તુષ્ટઃ પ્રવિષ્ટશ્ચાશ્રમં પુનઃ। મુહૂર્તમાત્રાન્નિર્ગમ્ય તતઃ કાર્યમપૃચ્છત
ઋષિએ મને જોઈને આનંદ અનુભવ્યો અને ફરી આશ્રમમાં પ્રવેશ્યા; થોડા સમય પછી બહાર આવીને એમણે મારા આવવાના હેતુ વિશે પૂછ્યું.
સૌમ્ય વૈકલ્યતાં દૃષ્ટ્વા રોમ્ણાં તે નાવગમ્યતે। અગ્નિદગ્ધાવિમૌ પક્ષૌ પ્રાણાશ્ચાપિ શરીરકે
સૌમ્ય, તારા પાંખોની હાલત જોઈને સમજાય છે કે, તારી બન્ને પાંખો અગ્નિમાં બળી ગઈ છે અને તારો શ્વાસ પણ શરીરમાં મુશ્કેલીથી ટકી રહ્યો છે.
ગૃધ્રૌ દ્વૌ દૃષ્ટપૂર્વૌ મે માતરિશ્વસમૌ જવે। ગૃધ્રાણાં ચૈવ રાજાનૌ ભ્રાતરૌ કામરૂપિણૌ
હું પહેલા બે ગૃધ્રોને જોયા છે, જે પવન જેટલા ઝડપી, ગૃધ્રોમાં રાજા અને ભાઈભાઈ છે, અને જે મનગમતું રૂપ ધારણ કરી શકે છે.
જ્યેષ્ઠોઽવિતસ્ત્વં સમ્પાતે જટાયુરનુજસ્તવ। માનુષં રૂપમાસ્થાય ગૃહ્ણીતાં ચરણૌ મમ
તુ મોટો ભાઈ સંપાતિ છે અને જટાયુ તારો નાનો ભાઈ છે; માનવરૂપ ધારણ કરીને મારા પગ પકડી લે.