સ કદાચિત્ ક્ષુધાર્તસ્ય મમાહારાભિકાંક્ષિણઃ। ગતસૂર્યેઽહનિ પ્રાપ્તો મમ પુત્રો હ્યનામિષઃ
એક વખત, જ્યારે હું ભૂખ્યો હતો અને ખોરાકની ઈચ્છા રાખતો હતો, ત્યારે મારો પુત્ર, જે માંસ ખાધેલું નહોતું, સૂર્યાસ્ત પછી મારી પાસે આવ્યો.
સ મયાઽઽહારસંરોધાત્ પીડિતઃ પ્રીતિવર્ધનઃ। અનુમાન્ય યથાતત્ત્વમિદં વચનમબ્રવીત્
જ્યારે મેં ખોરાક આપવાનું રોક્યું, ત્યારે તે દુઃખી થયો, પણ મને આનંદ આપતો, મારી પરવાનગી મળ્યા પછી, તેણે સાચી વાત કહી.
અહં તાત યથાકાલમામિષાર્થી ખમાપ્લુતઃ। મહેન્દ્રસ્ય ગિરેર્દ્વારમાવૃત્ય સુસમાશ્રિતઃ
પિતા, હું યોગ્ય સમયે માંસ મેળવવા માટે આકાશમાં ઉડીને મહેન્દ્ર પર્વતના દ્વાર પાસે જઈને છુપાયો હતો.
તત્ર સત્ત્વસહસ્રાણાં સાગરાન્તરચારિણામ્। પન્થાનમેકોઽધ્યવસં સંનિરોદ્ધુમવાઙ્મુખઃ
ત્યાં, દરિયાઓ વચ્ચે ફરતા હજારો પ્રાણીઓમાં, હું એકલો જ રસ્તો રોકીને, મૌન રહીને ઊભો રહ્યો.
તત્ર કશ્ચિન્મયા દૃષ્ટઃ સૂર્યોદયસમપ્રભામ્। સ્ત્રિયમાદાય ગચ્છન્ વૈ ભિન્નાઞ્જનચયોપમઃ
ત્યાં, મેં એક એવા પુરુષને જોયો, જે સૂર્યોદય જેવી તેજસ્વી કાંતિ ધરાવતો હતો, અને એક સ્ત્રીને લઈને, તૂટેલા કાજળના ગાઢ વાદળ જેવો દેખાતો, આગળ જઈ રહ્યો હતો.
સોઽહમભ્યવહારાર્થં તૌ દૃષ્ટ્વા કૃતનિશ્ચયઃ। તેન સામ્ના વિનીતેન પન્થાનમનુયાચિતઃ
હું, બંનેને જોઈને, ખોરાક માટે મનમાં નક્કી કરીને, નમ્ર અને સૌમ્ય વાણીથી રસ્તો માગ્યો.
નહિ સામોપપન્નાનાં પ્રહર્તા વિદ્યતે ભુવિ। નીચેષ્વપિ જનઃ કશ્ચિત્ કિમઙ્ગ બત મદ્વિધઃ
જે લોકો સાથે મૈત્રીપૂર્વક વર્તાય છે, એમને મારનાર ધરતી પર કોઈ નથી; તો પછી નીચામાં પણ કોઈ નહીં, તો મારી જેવો તો ક્યાંથી હશે?
સ યાતસ્તેજસા વ્યોમ સંક્ષિપન્નિવ વેગિતઃ। અથાહં ખેચરૈર્ભૂતૈરભિગમ્ય સભાજિતઃ
પછી તે પુરુષ એવી ઝડપથી આકાશમાં ગયો કે જાણે આકાશને સંકોચી નાખે છે; અને પછી મને આકાશમાં રહેતા દેવતાઓએ આવકાર્યો અને માન આપ્યો.
દિષ્ટ્યા જીવતિ સીતેતિ હ્યબ્રુવન્ માં મહર્ષયઃ। કથંચિત્ સકલત્રોઽસૌ ગતસ્તે સ્વસ્ત્યસંશયમ્
મહર્ષિઓએ મને કહ્યું, 'સીતાજી જીવતી છે, એ મોટું ભાગ્ય છે; પતિથી વિયોગમાં હોવા છતાં, તે નિશ્ચિતપણે સુરક્ષિત ગઈ છે.'
એવમુક્તસ્તતોઽહં તૈઃ સિદ્ધૈઃ પરમશોભનૈઃ। સ ચ મે રાવણો રાજા રક્ષસાં પ્રતિવેદિતઃ
એ પરમ તેજસ્વી સિદ્ધો દ્વારા આવું કહેવામાં આવ્યું અને રાક્ષસોના રાજા રાવણ વિશે પણ મને માહિતી મળી.
પશ્યન્ દાશરથેર્ભાર્યાં રામસ્ય જનકાત્મજામ્। ભ્રષ્ટાભરણકૌશેયાં શોકવેગપરાજિતામ્
મેં દશરથપુત્ર રામની પત્ની, જનકનંદિની, જેના દાગીના અને રેશમી વસ્ત્રો ખોવાઈ ગયા હતા અને દુઃખથી વ્યાકુળ હતી, એમને જોયા.
રામલક્ષ્મણયોર્નામ ક્રોશન્તીં મુક્તમૂર્ધજામ્। એષ કાલાત્યયસ્તાત ઇતિ વાક્યવિદાં વરઃ
એના વાળ ખુલ્લા હતા, અને તે રામ અને લક્ષ્મણના નામે પોકારી રહી હતી; હે પુત્ર, એ સમય આવી રીતે પસાર થયો છે, એમ વાક્યજ્ઞજનો કહે છે.
એતદર્થં સમગ્રં મે સુપાર્શ્વઃ પ્રત્યવેદયત્ । તચ્છ્રુત્વાપિ હિ મે બુદ્ધિર્નાસીત્ કાચિત્ પરાક્રમે
સુપાર્શ્વે મને આ વાત સંપૂર્ણ રીતે સમજાવી હતી, છતાં સાંભળ્યા પછી પણ મારા મનમાં કોઈ કાર્ય કરવા માટેની દૃઢતા આવી નહોતી.
અપક્ષો હિ કથં પક્ષી કર્મ કિંચિત્ સમારભેત્। યત્ તુ શક્યં મયા કર્તું વાગ્બુદ્ધિગુણવર્તિના
પાંખ વગરનો પક્ષી ભલે કઈ રીતે કંઈક કામ શરૂ કરી શકે? છતાં, મારી પાસે જે શક્ય છે, તે હું મારી વાણી અને બુદ્ધિથી જરૂર કરીશ.
શ્રૂયતાં તત્ર વક્ષ્યામિ ભવતાં પૌરુષાશ્રયમ્। વાઙ્મતિભ્યાં હિ સર્વેષાં કરિષ્યામિ પ્રિયં હિ વઃ
હવે તમે સાંભળો, હું તમારી શૂરવીરતામાં આધાર રાખીને શું કહું છું; કારણ કે, મારી વાણી અને બુદ્ધિથી હું તમારે સૌને આનંદ આપું એવી કોશિશ કરીશ.
યદ્ધિ દાશરથેઃ કાર્યં મમ તન્નાત્ર સંશયઃ। તદ્ ભવન્તો મતિશ્રેષ્ઠા બલવન્તો મનસ્વિનઃ
રામનું જે કાર્ય છે, એ જ મારું છે—આમાં કોઈ શંકા નથી; તમે બધા ઉત્તમ વિચારો ધરાવતા, બળવાન અને દૃઢ મનવાળા છો.
પ્રહિતાઃ કપિરાજેન દેવૈરપિ દુરાસદાઃ। રામલક્ષ્મણબાણાશ્ચ વિહિતાઃ કઙ્કપત્રિણઃ
કપિરાજે તમને મોકલ્યા છે, તમે તો દેવતાઓને પણ દમ આપી શકો એવા છો; અને રામ તથા લક્ષ્મણના ગીધનાં પાંખવાળા તીરો પણ તૈયાર છે.
ત્રયાણામપિ લોકાનાં પર્યાપ્તાસ્ત્રાણનિગ્રહે। કામં ખલુ દશગ્રીવસ્તેજોબલસમન્વિતઃ। ભવતાં તુ સમર્થાનાં ન કિંચિદપિ દુષ્કરમ્
તમારી પાસે એવા શસ્ત્રો છે કે ત્રણેય લોકનાં શસ્ત્રોને રોકી શકો; નિશ્ચયે દશમુખી રાવણ પાસે પણ તેજ અને બળ છે, પણ તમે જે સમર્થ છો, એ માટે કંઈયું પણ અશક્ય નથી.
તદલં કાલસઙ્ગેન ક્રિયતાં બુદ્ધિનિશ્ચયઃ। નહિ કર્મસુ સજ્જન્તે બુદ્ધિમન્તો ભવદ્વિધાઃ
એટલે હવે સમય ગુમાવશો નહીં—પક્કો નિર્ણય કરો; કારણ કે, તમારાં જેવા બુદ્ધિશાળી લોકો કાર્યમાં વિલંબ કરતા નથી.
thumb|ષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડમાં એકસઠમો સર્ગ હવે સાંભળો.
તતઃ કૃતોદકં સ્નાતં તં ગૃધ્રં હરિયૂથપાઃ। ઉપવિષ્ટા ગિરૌ રમ્યે પરિવાર્ય સમન્તતઃ
પછી, પાણીનું તર્પણ કરીને અને સ્નાન કરીને, વાનરમુખિયાઓએ એ ગીધને સુંદર પર્વત પર ચારેય બાજુથી ઘેરીને બેઠા.
તમઙ્ગદમુપાસીનં તૈઃ સર્વૈર્હરિભિર્વૃતમ્। જનિતપ્રત્યયો હર્ષાત્ સમ્પાતિઃ પુનરબ્રવીત્
અંગદને બધા વાનરો દ્વારા ઘેરાયેલા જોઈ, આનંદ અને વિશ્વાસથી ભરેલા સંપાતીએ ફરી કહ્યું.
કૃત્વા નિઃશબ્દમેકાગ્રાઃ શૃણ્વન્તુ હરયો મમ। તથ્યં સંકીર્તયિષ્યામિ યથા જાનામિ મૈથિલીમ્
તમામ વાનરો શાંતિથી અને એકાગ્રતાથી મારી વાત સાંભળે; હું જેમ જાણું છું, એમ સત્ય કહું છું કે વૈદેહી વિશે શું છે.
અસ્ય વિન્ધ્યસ્ય શિખરે પતિતોઽસ્મિ પુરાનઘ। સૂર્યતાપપરીતાઙ્ગો નિર્દગ્ધઃ સૂર્યરશ્મિભિઃ
અહો નિર્દોષ, ઘણા વર્ષો પહેલા હું આ વિંધ્ય પર્વતની ચોટી પર પડ્યો હતો, ત્યારે સૂર્યની તાપથી મારું શરીર બળી ગયું હતું.
લબ્ધસંજ્ઞસ્તુ ષડ્રાત્રાદ્ વિવશો વિહ્વલન્નિવ। વીક્ષમાણો દિશઃ સર્વા નાભિજાનામિ કિંચન
છ દિવસ પછી હું બેભાનમાંથી સંભળી, ખૂબ જ કમજોર અને ગભરાયેલો હતો; ચારેય દિશામાં જોયું, પણ કંઈ ઓળખી શક્યો નહીં.
તતસ્તુ સાગરાન્ શૈલાન્ નદીઃ સર્વાઃ સરાંસિ ચ। વનાનિ ચ પ્રદેશાંશ્ચ નિરીક્ષ્ય મતિરાગતા
પછી, દરિયા, પર્વતો, બધી નદીઓ, સરોવરો, જંગલો અને પ્રદેશો જોઈને મારી સમજ પાછી આવી.
હૃષ્ટપક્ષિગણાકીર્ણઃ કન્દરોદરકૂટવાન્। દક્ષિણસ્યોદધેસ્તીરે વિન્ધ્યોઽયમિતિ નિશ્ચિતઃ
આ ચોક્કસ વિંધ્ય છે, જે પર્વતો અને ગુફાઓથી ભરેલો છે, ખુશખુશાલ પક્ષીઓના ઝુંડોથી ગૂંજી રહ્યો છે, અને દક્ષિણ દરિયાના કિનારે આવેલો છે.
આસીચ્ચાત્રાશ્રમં પુણ્યં સુરૈરપિ સુપૂજિતમ્। ઋષિર્નિશાકરો નામ યસ્મિન્નુગ્રતપાઽભવત્
અહીં એક પવિત્ર આશ્રમ હતો, જે દેવતાઓ દ્વારા પણ બહુ માન્ય હતો; અહીં નિશાકર નામના ઋષિ કઠોર તપ કરી રહ્યા હતા.
અષ્ટૌ વર્ષસહસ્રાણિ તેનાસ્મિન્નૃષિણા ગિરૌ। વસતો મમ ધર્મજ્ઞે સ્વર્ગતે તુ નિશાકરે
આ પર્વત પર એ ઋષિએ આઠ હજાર વર્ષ સુધી નિવાસ કર્યો; અને ધર્મનિષ્ઠ નિશાકર સ્વર્ગે ગયા પછી,
અવતીર્ય ચ વિન્ધ્યાગ્રાત્ કૃચ્છ્રેણ વિષમાચ્છનૈઃ। તીક્ષ્ણદર્ભાં વસુમતીં દુઃખેન પુનરાગતઃ
પછી હું વિંધ્યની ચોટી પરથી ધીમે ધીમે અને ભારે મુશ્કેલીથી નીચે ઉતર્યો, અને કટુક દર્ભા ઘાસથી ઢંકાયેલી ધરતી પર દુઃખ સાથે પાછો આવ્યો.