તાં તુ સીતામહં મન્યે રામસ્ય પરિકીર્તનાત્। શ્રૂયતાં મે કથયતો નિલયં તસ્ય રક્ષસઃ
રામનું નામ લેતી હોવાથી હું માનું છું કે એ સ્ત્રી સીતાજી જ હશે; હવે તમે સાંભળો, હું એ રાક્ષસ ક્યાં રહે છે એ કહું છું.
પુત્રો વિશ્રવસઃ સાક્ષાદ્ ભ્રાતા વૈશ્રવણસ્ય ચ। અધ્યાસ્તે નગરીં લઙ્કાં રાવણો નામ રાક્ષસઃ
વિશ્વરસનો પુત્ર અને વૈશ્વરવણનો ભાઈ રાવણ નામનો રાક્ષસ લંકા નગરીમાં રહે છે.
ઇતો દ્વીપે સમુદ્રસ્ય સમ્પૂર્ણે શતયોજને। તસ્મિઁલ્લઙ્કા પુરી રમ્યા નિર્મિતા વિશ્વકર્મણા
આ દરિયાના ટાપુ પર, અહીંથી પૂરા સો યોજન દૂર, વિશ્વકર્માએ બાંધેલી સુંદર લંકા નગરી છે.
જામ્બૂનદમયૈર્દ્વારૈશ્ચિત્રૈઃ કાઞ્ચનવેદિકૈઃ। પ્રાસાદૈર્હેમવર્ણૈશ્ચ મહદ્ભિઃ સુસમાકૃતા
એ શહેર જાંબુનદ સોનાના દરવાજા, સુંદર સોનાની ચોપડીઓ અને ભવ્ય સોનાની મહેલો વડે શોભાયમાન છે.
પ્રાકારેણાર્કવર્ણેન મહતા ચ સમન્વિતા। તસ્યાં વસતિ વૈદેહી દીના કૌશેયવાસિની
સૂર્ય જેવી ચમકતી મોટી દીવાલથી ઘેરાયેલી એ લંકામાં, દુઃખી વૈદેહી રેશમી વસ્ત્ર પહેરીને રહે છે.
રાવણાન્તઃપુરે રુદ્ધા રાક્ષસીભિઃ સુરક્ષિતા। જનકસ્યાત્મજાં રાજ્ઞસ્તસ્યાં દ્રક્ષ્યથ મૈથિલીમ્
રાવણના અંતઃપુરમાં, રાક્ષસ સ્ત્રીઓ દ્વારા કડક રીતે રક્ષાયેલી, જનકરાજાની પુત્રી માઇથિલી તમને ત્યાં જોવા મળશે.
લઙ્કાયામથ ગુપ્તાયાં સાગરેણ સમન્તતઃ। સમ્પ્રાપ્ય સાગરસ્યાન્તં સમ્પૂર્ણં શતયોજનમ્
લંકા ચારેય બાજુએ દરિયાથી ઘેરાયેલી છે. એ દરિયાનો અંત આવે ત્યાં સુધી, પૂરા સો યોજન જેટલું અંતર પાર કરી પહોંચવું પડે છે.
આસાદ્ય દક્ષિણં તીરં તતો દ્રક્ષ્યથ રાવણમ્। તત્રૈવ ત્વરિતાઃ ક્ષિપ્રં વિક્રમધ્વં પ્લવઙ્ગમાઃ
પછી દક્ષિણ કાંઠે પહોંચી જશો ત્યારે રાવણને જોઈ શકશો. ત્યાં જ તાત્કાલિક અને ઝડપથી આગળ વધો, વાનરો.
જ્ઞાનેન ખલુ પશ્યામિ દૃષ્ટ્વા પ્રત્યાગમિષ્યથ। આદ્યઃ પન્થાઃ કુલિઙ્ગાનાં યે ચાન્યે ધાન્યજીવિનઃ
મારે જ્ઞાનથી દેખાય છે કે, તમે ગયા પછી પાછા ફરશો. કુલિંગા અને અનાજ ખાઈ જીવતા પક્ષીઓનો પહેલો માર્ગ છે.
દ્વિતીયો બલિભોજાનાં યે ચ વૃક્ષફલાશનાઃ। ભાસાસ્તૃતીયં ગચ્છન્તિ ક્રૌઞ્ચાશ્ચ કુરરૈઃ સહ
બીજો માર્ગ એ છે જે બલવાન ખોરાક ખાય છે અને જે વૃક્ષોના ફળો ખાય છે. ભાસા પક્ષીઓ ત્રીજા માર્ગે જાય છે અને ક્રૌંચો કુરરાઓ સાથે ચાલે છે.
શ્યેનાશ્ચતુર્થં ગચ્છન્તિ ગૃધ્રા ગચ્છન્તિ પઞ્ચમમ્। બલવીર્યોપપન્નાનાં રૂપયૌવનશાલિનામ્
શ્યેન પક્ષીઓ ચોથા માર્ગે જાય છે, ગિધો પાંચમા માર્ગે જાય છે. એ માર્ગો બળ, તાકાત, રૂપ અને યુવાની ધરાવનારા માટે છે.
ષષ્ઠસ્તુ પન્થા હંસાનાં વૈનતેયગતિઃ પરા। વૈનતેયાચ્ચ નો જન્મ સર્વેષાં વાનરર્ષભાઃ
છઠ્ઠો માર્ગ હંસો માટે છે, અને એ વેનતેય એટલે કે ગરુડનો શ્રેષ્ઠ માર્ગ છે. વાનરશ્રેષ્ઠો, આપણું વંશ પણ ગરુડમાંથી જ આવ્યું છે.
ગર્હિતં તુ કૃતં કર્મ યેન સ્મ પિશિતાશિનઃ। પ્રતિકાર્યં ચ મે તસ્ય વૈરં ભ્રાતૃકૃતં ભવેત્
કોઈએ નিন্দનીય કામ કર્યું, જેના કારણે આપણે માંસાહારી બન્યા. એ શત્રુતાનો બદલો, જે મારા ભાઈએ કર્યો હતો, મને લેવાનો છે.
ઇહસ્થોઽહં પ્રપશ્યામિ રાવણં જાનકીં તથા। અસ્માકમપિ સૌપર્ણં દિવ્યં ચક્ષુર્બલં તથા
હું અહીં ઊભો રહીને રાવણ અને જાનકીને જોઈ શકું છું. આપણને પણ ગરુડ જેવું દિવ્ય દ્રષ્ટિ અને બળ મળ્યું છે.
તસ્માદાહારવીર્યેણ નિસર્ગેણ ચ વાનરાઃ। આયોજનશતાત્ સાગ્રાદ્ વયં પશ્યામ નિત્યશઃ
આથી, ખોરાક, બળ અને સ્વભાવથી, વાનરો, આપણે હંમેશા સો યોજનથી પણ દૂર જોઈ શકીએ છીએ.
અસ્માકં વિહિતા વૃત્તિર્નિસર્ગેણ ચ દૂરતઃ। વિહિતા વૃક્ષમૂલે તુ વૃત્તિશ્ચરણયોધિનામ્
અપણે કુદરતી રીતે દૂર સુધી જોવાની શક્તિ ધરાવીએ છીએ. વૃક્ષમૂળ પાસે રહેનારા યોદ્ધાઓ માટે પણ તેમનું જીવન એ રીતે જ નક્કી થયેલું છે.
ઉપાયો દૃશ્યતાં કશ્ચિલ્લઙ્ઘને લવણામ્ભસઃ। અભિગમ્ય તુ વૈદેહીં સમૃદ્ધાર્થા ગમિષ્યથ
દરિયાની ખારી પારે જવા માટે કોઈ ઉપાય શોધો. વૈદેહીને મળી, સફળતાપૂર્વક પાછા ફરશો.
સમુદ્રં નેતુમિચ્છામિ ભવદ્ભિર્વરુણાલયમ્। પ્રદાસ્યામ્યુદકં ભ્રાતુઃ સ્વર્ગતસ્ય મહાત્મનઃ
હું ઈચ્છું છું કે, તમે બધા સાથે દરિયે જાઉં, જે વરુણનું નિવાસસ્થાન છે. મારા સ્વર્ગસ્થ મહાન આત્મા ભાઈ માટે હું પાણી અર્પણ કરીશ.
તતો નીત્વા તુ તં દેશં તીરે નદનદીપતેઃ। નિર્દગ્ધપક્ષં સમ્પાતિં વાનરાઃ સુમહૌજસઃ
પછી, નદીનાથના કાંઠે એ સ્થળે લઈ જઈ, બળવાન વાનરો એ જળેલા પાંખવાળા સંપાતિને ત્યાં પહોંચાડ્યા.
તં પુનઃ પ્રાપયિત્વા ચ તં દેશં પતગેશ્વરમ્। બભૂવુર્વાનરા હૃષ્ટાઃ પ્રવૃત્તિમુપલભ્ય તે
પક્ષીરાજને એ સ્થળે પાછા પહોંચાડ્યા પછી, વાનરોને જાણકારી મળી અને તેઓ આનંદિત થયા.
thumb|એકોનષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે એકોનષષ્ઠિતમઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિશ્કિંધાકાંડનો ઓગણસાઠમો સર્ગ સાંભળો.
તતસ્તદમૃતાસ્વાદં ગૃધ્રરાજેન ભાષિતમ્। નિશમ્ય વદતા હૃષ્ટાસ્તે વચઃ પ્લવગર્ષભાઃ
પછી, ગિધરાજે જે અમૃત જેવું મીઠું બોલ્યું હતું, એ સાંભળીને વાનરશ્રેષ્ઠો આનંદથી બોલ્યા.
જામ્બવાન્ વાનરશ્રેષ્ઠઃ સહ સર્વૈઃ પ્લવઙ્ગમૈઃ। ભૂતલાત્ સહસોત્થાય ગૃધ્રરાજાનમબ્રવીત્
જાંબવાન, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ, બધા વાનરો સાથે જમીન પરથી તત્કાળ ઊભો રહીને ગિધરાજને કહ્યું.
ક્વ સીતા કેન વા દૃષ્ટા કો વા હરતિ મૈથિલીમ્। તદાખ્યાતુ ભવાન્ સર્વં ગતિર્ભવ વનૌકસામ્
સીતાજી ક્યાં છે? કોને જોઈ હતી? કોણે વૈદેહીને અપહરણ કરી? કૃપા કરીને બધું કહો અને અમને માર્ગ બતાવો.
કો દાશરથિબાણાનાં વજ્રવેગનિપાતિનામ્। સ્વયં લક્ષ્મણમુક્તાનાં ન ચિન્તયતિ વિક્રમમ્
દશરથપુત્રના તીક્ષ્ણ અને વીજળી જેવી ઝડપથી પડતા બાણો, જે લક્ષ્મણે છોડ્યા હોય, એના પરાક્રમને કોણ અવગણે છે?
સ હરીન્ પ્રતિસમ્મુક્તાન્ સીતાશ્રુતિસમાહિતાન્। પુનરાશ્વાસયન્ પ્રીત ઇદં વચનમબ્રવીત્
પછી, સીતાના સમાચાર સાંભળવા આતુર અને મુક્ત થયેલા વાનરોને તે આનંદથી આશ્વાસન આપી એમને કહ્યું:
શ્રૂયતામિહ વૈદેહ્યા યથા મે હરણં શ્રુતમ્। યેન ચાપિ મમાખ્યાતં યત્ર ચાયતલોચના
હવે તમે સાંભળો કે વૈદેહીનું અપહરણ કેવી રીતે થયું, મને કોણે આ વાત કહી અને વિશાળ નેત્રવાળી સીતા કયા સ્થળે છે.
અહમસ્મિન્ ગિરૌ દુર્ગે બહુયોજનમાયતે। ચિરાન્નિપતિતો વૃદ્ધઃ ક્ષીણપ્રાણપરાક્રમઃ
હું ઘણા સમયથી આ વિશાળ અને દુર્ગમ પર્વત પર પડ્યો છું, વૃદ્ધ છું અને મારી તાકાત અને જીવનશક્તિ ઘટી ગઈ છે.
તં મામેવંગતં પુત્રઃ સુપાર્શ્વો નામ નામતઃ। આહારેણ યથાકાલં બિભર્તિ પતતાં વરઃ
મારો પુત્ર સુપાર્શ્વો, જે પંખીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, તે મને સમયસર ખોરાક આપીને જીવતો રાખે છે, ભલે હું આવી સ્થિતિમાં છું.
તીક્ષ્ણકામાસ્તુ ગન્ધર્વાસ્તીક્ષ્ણકોપા ભુજઙ્ગમાઃ। મૃગાણાં તુ ભયં તીક્ષ્ણં તતસ્તીક્ષ્ણક્ષુધા વયમ્
ગંધર્વો તીવ્ર ઇચ્છાવાળા છે, સાપો તીવ્ર ક્રોધી છે અને પશુઓમાં ભય પણ તીવ્ર છે; તેથી અમારું ભૂખ પણ ખૂબ જ તીવ્ર છે.