જટાયુષસ્ત્વેવમુક્તો ભ્રાત્રા સમ્પાતિના તદા। યુવરાજો મહાપ્રજ્ઞઃ પ્રત્યુવાચાઙ્ગદસ્તદા
જ્યારે જટાયુએ તેના ભાઈ સંપાતિ પાસેથી આ રીતે વાતો સાંભળી, ત્યારે બુદ્ધિશાળી યુવાન અંગદએ જવાબ આપ્યો.
જટાયુષો યદિ ભ્રાતા શ્રુતં તે ગદિતં મયા। આખ્યાહિ યદિ જાનાસિ નિલયં તસ્ય રક્ષસઃ
જટાયુના ભાઈ વિશે મેં જે કહ્યું છે તે જો તને ખબર હોય, તો એ રાક્ષસ ક્યાં રહે છે એ જાણતો હોય તો અમને કહો.
અદીર્ઘદર્શિનં તં વૈ રાવણં રાક્ષસાધમમ્। અન્તિકે યદિ વા દૂરે યદિ જાનાસિ શંસ નઃ
રાવણ જે ઓછું વિચારે છે અને રાક્ષસોમાં સૌથી ખરાબ છે, એ નજીક હોય કે દૂર, જો તને ખબર હોય તો અમને જણાવી દે.
તતોઽબ્રવીન્મહાતેજા ભ્રાતા જ્યેષ્ઠો જટાયુષઃ। આત્માનુરૂપં વચનં વાનરાન્ સમ્પ્રહર્ષયન્
પછી જટાયુના મોટા ભાઈ, જે મહાન તેજવાળા હતા, વાનરોને આનંદિત કરતા પોતાના યોગ્ય શબ્દો બોલ્યા.
નિર્દગ્ધપક્ષો ગૃધ્રોઽહં ગતવીર્યઃ પ્લવઙ્ગમાઃ। વાઙ્માત્રેણ તુ રામસ્ય કરિષ્યે સાહ્યમુત્તમમ્
મારી પાંખો બળી ગઈ છે, મારી તાકાત પણ રહી નથી, વાનરો. છતાં હું માત્ર શબ્દોથી રામને ઉત્તમ મદદ કરીશ.
જાનામિ વારુણાઁલ્લોકાન્ વિષ્ણોસ્ત્રૈવિક્રમાનપિ। દેવાસુરવિમર્દાંશ્ચ હ્યમૃતસ્ય વિમન્થનમ્
હું વરુણના લોકોથી લઈ વિષ્ણુના ત્રણ પગલાંઓ સુધી બધું જાણું છું; દેવો અને અસુરો વચ્ચેના યુદ્ધો અને અમૃતમંથન પણ જાણું છું.
રામસ્ય યદિદં કાર્યં કર્તવ્યં પ્રથમં મયા। જરયા ચ હૃતં તેજઃ પ્રાણાશ્ચ શિથિલા મમ
રામનું જે કામ કરવાનું છે, એ પહેલાં તો મને કરવું જોઈએ; પણ હવે વૃદ્ધાવસ્થાએ મારી તાકાત લઈ લીધી છે અને મારું શ્વાસ પણ ધીમું પડી ગયું છે.
તરુણી રૂપસમ્પન્ના સર્વાભરણભૂષિતા। હ્રિયમાણા મયા દૃષ્ટા રાવણેન દુરાત્મના
એક યુવાન, સુંદર અને બધાં આભૂષણોથી સજ્જ સ્ત્રીને મેં જોયી હતી, જેને દુષ્ટ રાવણ લઈ જઈ રહ્યો હતો.
ક્રોશન્તી રામરામેતિ લક્ષ્મણેતિ ચ ભામિની। ભૂષણાન્યપવિધ્યન્તી ગાત્રાણિ ચ વિધુન્વતી
એ તેજસ્વિ સ્ત્રી 'રામ! રામ!' અને 'લક્ષ્મણ!' કહીને રડતી હતી, પોતાના આભૂષણો ફેંકી રહી હતી અને શરીર હલાવી રહી હતી.
સૂર્યપ્રભેવ શૈલાગ્રે તસ્યાઃ કૌશેયમુત્તમમ્। અસિતે રાક્ષસે ભાતિ યથા વા તડિદમ્બુદે
એ સ્ત્રીની ઉત્તમ રેશમી વસ્ત્રો પર્વતની ટોચ પરના સૂર્યપ્રભા જેવી ચમકે છે અને કાળા રાક્ષસ પર વીજળી જેવી દેખાય છે.
તાં તુ સીતામહં મન્યે રામસ્ય પરિકીર્તનાત્। શ્રૂયતાં મે કથયતો નિલયં તસ્ય રક્ષસઃ
રામનું નામ લેતી હોવાથી હું માનું છું કે એ સ્ત્રી સીતાજી જ હશે; હવે તમે સાંભળો, હું એ રાક્ષસ ક્યાં રહે છે એ કહું છું.
પુત્રો વિશ્રવસઃ સાક્ષાદ્ ભ્રાતા વૈશ્રવણસ્ય ચ। અધ્યાસ્તે નગરીં લઙ્કાં રાવણો નામ રાક્ષસઃ
વિશ્વરસનો પુત્ર અને વૈશ્વરવણનો ભાઈ રાવણ નામનો રાક્ષસ લંકા નગરીમાં રહે છે.
ઇતો દ્વીપે સમુદ્રસ્ય સમ્પૂર્ણે શતયોજને। તસ્મિઁલ્લઙ્કા પુરી રમ્યા નિર્મિતા વિશ્વકર્મણા
આ દરિયાના ટાપુ પર, અહીંથી પૂરા સો યોજન દૂર, વિશ્વકર્માએ બાંધેલી સુંદર લંકા નગરી છે.
જામ્બૂનદમયૈર્દ્વારૈશ્ચિત્રૈઃ કાઞ્ચનવેદિકૈઃ। પ્રાસાદૈર્હેમવર્ણૈશ્ચ મહદ્ભિઃ સુસમાકૃતા
એ શહેર જાંબુનદ સોનાના દરવાજા, સુંદર સોનાની ચોપડીઓ અને ભવ્ય સોનાની મહેલો વડે શોભાયમાન છે.
પ્રાકારેણાર્કવર્ણેન મહતા ચ સમન્વિતા। તસ્યાં વસતિ વૈદેહી દીના કૌશેયવાસિની
સૂર્ય જેવી ચમકતી મોટી દીવાલથી ઘેરાયેલી એ લંકામાં, દુઃખી વૈદેહી રેશમી વસ્ત્ર પહેરીને રહે છે.
રાવણાન્તઃપુરે રુદ્ધા રાક્ષસીભિઃ સુરક્ષિતા। જનકસ્યાત્મજાં રાજ્ઞસ્તસ્યાં દ્રક્ષ્યથ મૈથિલીમ્
રાવણના અંતઃપુરમાં, રાક્ષસ સ્ત્રીઓ દ્વારા કડક રીતે રક્ષાયેલી, જનકરાજાની પુત્રી માઇથિલી તમને ત્યાં જોવા મળશે.
લઙ્કાયામથ ગુપ્તાયાં સાગરેણ સમન્તતઃ। સમ્પ્રાપ્ય સાગરસ્યાન્તં સમ્પૂર્ણં શતયોજનમ્
લંકા ચારેય બાજુએ દરિયાથી ઘેરાયેલી છે. એ દરિયાનો અંત આવે ત્યાં સુધી, પૂરા સો યોજન જેટલું અંતર પાર કરી પહોંચવું પડે છે.
આસાદ્ય દક્ષિણં તીરં તતો દ્રક્ષ્યથ રાવણમ્। તત્રૈવ ત્વરિતાઃ ક્ષિપ્રં વિક્રમધ્વં પ્લવઙ્ગમાઃ
પછી દક્ષિણ કાંઠે પહોંચી જશો ત્યારે રાવણને જોઈ શકશો. ત્યાં જ તાત્કાલિક અને ઝડપથી આગળ વધો, વાનરો.
જ્ઞાનેન ખલુ પશ્યામિ દૃષ્ટ્વા પ્રત્યાગમિષ્યથ। આદ્યઃ પન્થાઃ કુલિઙ્ગાનાં યે ચાન્યે ધાન્યજીવિનઃ
મારે જ્ઞાનથી દેખાય છે કે, તમે ગયા પછી પાછા ફરશો. કુલિંગા અને અનાજ ખાઈ જીવતા પક્ષીઓનો પહેલો માર્ગ છે.
દ્વિતીયો બલિભોજાનાં યે ચ વૃક્ષફલાશનાઃ। ભાસાસ્તૃતીયં ગચ્છન્તિ ક્રૌઞ્ચાશ્ચ કુરરૈઃ સહ
બીજો માર્ગ એ છે જે બલવાન ખોરાક ખાય છે અને જે વૃક્ષોના ફળો ખાય છે. ભાસા પક્ષીઓ ત્રીજા માર્ગે જાય છે અને ક્રૌંચો કુરરાઓ સાથે ચાલે છે.
શ્યેનાશ્ચતુર્થં ગચ્છન્તિ ગૃધ્રા ગચ્છન્તિ પઞ્ચમમ્। બલવીર્યોપપન્નાનાં રૂપયૌવનશાલિનામ્
શ્યેન પક્ષીઓ ચોથા માર્ગે જાય છે, ગિધો પાંચમા માર્ગે જાય છે. એ માર્ગો બળ, તાકાત, રૂપ અને યુવાની ધરાવનારા માટે છે.
ષષ્ઠસ્તુ પન્થા હંસાનાં વૈનતેયગતિઃ પરા। વૈનતેયાચ્ચ નો જન્મ સર્વેષાં વાનરર્ષભાઃ
છઠ્ઠો માર્ગ હંસો માટે છે, અને એ વેનતેય એટલે કે ગરુડનો શ્રેષ્ઠ માર્ગ છે. વાનરશ્રેષ્ઠો, આપણું વંશ પણ ગરુડમાંથી જ આવ્યું છે.
ગર્હિતં તુ કૃતં કર્મ યેન સ્મ પિશિતાશિનઃ। પ્રતિકાર્યં ચ મે તસ્ય વૈરં ભ્રાતૃકૃતં ભવેત્
કોઈએ નিন্দનીય કામ કર્યું, જેના કારણે આપણે માંસાહારી બન્યા. એ શત્રુતાનો બદલો, જે મારા ભાઈએ કર્યો હતો, મને લેવાનો છે.
ઇહસ્થોઽહં પ્રપશ્યામિ રાવણં જાનકીં તથા। અસ્માકમપિ સૌપર્ણં દિવ્યં ચક્ષુર્બલં તથા
હું અહીં ઊભો રહીને રાવણ અને જાનકીને જોઈ શકું છું. આપણને પણ ગરુડ જેવું દિવ્ય દ્રષ્ટિ અને બળ મળ્યું છે.
તસ્માદાહારવીર્યેણ નિસર્ગેણ ચ વાનરાઃ। આયોજનશતાત્ સાગ્રાદ્ વયં પશ્યામ નિત્યશઃ
આથી, ખોરાક, બળ અને સ્વભાવથી, વાનરો, આપણે હંમેશા સો યોજનથી પણ દૂર જોઈ શકીએ છીએ.
અસ્માકં વિહિતા વૃત્તિર્નિસર્ગેણ ચ દૂરતઃ। વિહિતા વૃક્ષમૂલે તુ વૃત્તિશ્ચરણયોધિનામ્
અપણે કુદરતી રીતે દૂર સુધી જોવાની શક્તિ ધરાવીએ છીએ. વૃક્ષમૂળ પાસે રહેનારા યોદ્ધાઓ માટે પણ તેમનું જીવન એ રીતે જ નક્કી થયેલું છે.
ઉપાયો દૃશ્યતાં કશ્ચિલ્લઙ્ઘને લવણામ્ભસઃ। અભિગમ્ય તુ વૈદેહીં સમૃદ્ધાર્થા ગમિષ્યથ
દરિયાની ખારી પારે જવા માટે કોઈ ઉપાય શોધો. વૈદેહીને મળી, સફળતાપૂર્વક પાછા ફરશો.
સમુદ્રં નેતુમિચ્છામિ ભવદ્ભિર્વરુણાલયમ્। પ્રદાસ્યામ્યુદકં ભ્રાતુઃ સ્વર્ગતસ્ય મહાત્મનઃ
હું ઈચ્છું છું કે, તમે બધા સાથે દરિયે જાઉં, જે વરુણનું નિવાસસ્થાન છે. મારા સ્વર્ગસ્થ મહાન આત્મા ભાઈ માટે હું પાણી અર્પણ કરીશ.
તતો નીત્વા તુ તં દેશં તીરે નદનદીપતેઃ। નિર્દગ્ધપક્ષં સમ્પાતિં વાનરાઃ સુમહૌજસઃ
પછી, નદીનાથના કાંઠે એ સ્થળે લઈ જઈ, બળવાન વાનરો એ જળેલા પાંખવાળા સંપાતિને ત્યાં પહોંચાડ્યા.
તં પુનઃ પ્રાપયિત્વા ચ તં દેશં પતગેશ્વરમ્। બભૂવુર્વાનરા હૃષ્ટાઃ પ્રવૃત્તિમુપલભ્ય તે
પક્ષીરાજને એ સ્થળે પાછા પહોંચાડ્યા પછી, વાનરોને જાણકારી મળી અને તેઓ આનંદિત થયા.