લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા વૈદેહ્યા સહ ભાર્યયા। પિતુર્નિદેશનિરતો ધર્મં પન્થાનમાશ્રિતઃ
લક્ષ્મણ સાથે પોતાના ભાઈ અને વૈદેહી સીતા સાથે, પિતાના આદેશને માન આપતો અને ધર્મના માર્ગે ચાલતો હતો.
તસ્ય ભાર્યા જનસ્થાનાદ્ રાવણેન હૃતા બલાત્। રામસ્ય તુ પિતુર્મિત્રં જટાયુર્નામ ગૃધ્રરાટ્
જાનસ્થાનમાંથી રાવણે બળજબરીથી તેની પત્નીનું અપહરણ કર્યું; રામના પિતાના મિત્ર, ગૃધ્રરાજ જટાયુ હતા.
દદર્શ સીતાં વૈદેહીં હ્રિયમાણાં વિહાયસા। રાવણં વિરથં કૃત્વા સ્થાપયિત્વા ચ મૈથિલીમ્। પરિશ્રાન્તશ્ચ વૃદ્ધશ્ચ રાવણેન હતો રણે
તે જટાયુએ વૈદેહી સીતાને આકાશમાં લઈ જતી જોઈ; તેણે રાવણને રથ વગર કરી માઇથિલીને નીચે ઉતારી, પણ વૃદ્ધ અને થાકેલા જટાયુને રાવણે યુદ્ધમાં મારી નાખ્યા.
એવં ગૃધ્રો હતસ્તેન રાવણેન બલીયસા। સંસ્કૃતશ્ચાપિ રામેણ જગામ ગતિમુત્તમામ્
આ રીતે શક્તિશાળી રાવણે એ ગૃધ્રને મારી નાખ્યો; રામે તેનું સન્માન કર્યું અને તે ઉત્તમ ગતિને પામ્યો.
તતો મમ પિતૃવ્યેણ સુગ્રીવેણ મહાત્મના। ચકાર રાઘવઃ સખ્યં સોઽવધીત્ પિતરં મમ
પછી મારા કાકા સુગ્રીવ સાથે રાઘવે મિત્રતા કરી; અને તેણે મારા પિતાને મારી નાખ્યા.
મમ પિત્રા નિરુદ્ધો હિ સુગ્રીવઃ સચિવૈઃ સહ। નિહત્ય વાલિનં રામસ્તતસ્તમભિષેચયત્
મારા પિતાએ સુગ્રીવને તેના મંત્રીઓ સાથે કેદ કર્યો હતો; પછી રામે વાલીનો વધ કર્યો અને સુગ્રીવને રાજગાદી સોંપી.
સ રાજ્યે સ્થાપિતસ્તેન સુગ્રીવો વાનરેશ્વરઃ। રાજા વાનરમુખ્યાનાં તેન પ્રસ્થાપિતા વયમ્
એ રીતે સુગ્રીવ રાજમાં સ્થાપિત થયો અને વાનરરાજ બન્યો; અને તેણે અમને, મુખ્ય વાનરોને, શોધવા મોકલ્યા.
એવં રામપ્રયુક્તાસ્તુ માર્ગમાણાસ્તતસ્તતઃ। વૈદેહીં નાધિગચ્છામો રાત્રૌ સૂર્યપ્રભામિવ
આ રીતે રામના આદેશે અમે દરેક જગ્યાએ શોધ્યું, પણ અમને વૈદેહી મળી નહીં, જેમ રાત્રે સૂર્યકિરણો દેખાતા નથી.
તે વયં દણ્ડકારણ્યં વિચિત્ય સુસમાહિતાઃ। અજ્ઞાનાત્ તુ પ્રવિષ્ટાઃ સ્મ ધરણ્યા વિવૃતં બિલમ્
અમે દંડકવનમાં સંપૂર્ણ રીતે શોધ્યું, પણ અજાણતાં જમીનમાં ખુલ્લા ગુફામાં પ્રવેશી ગયા.
મયસ્ય માયાવિહિતં તદ્ બિલં ચ વિચિન્વતામ્। વ્યતીતસ્તત્ર નો માસો યો રાજ્ઞા સમયઃ કૃતઃ
માયાના માયાથી બનેલી એ ગુફામાં શોધતા શોધતા, રાજાએ આપેલો એક મહિનો સમય ત્યાં પસાર થઈ ગયો.
તે વયં કપિરાજસ્ય સર્વે વચનકારિણઃ। કૃતાં સંસ્થામતિક્રાન્તા ભયાત્ પ્રાયમુપાસિતાઃ
અમે બધા વાનરરાજના આજ્ઞાપાલક છીએ, પણ નક્કી કરેલો સમય વીતાવી દીધો અને ડરથી ઉપવાસ કર્યો.
ક્રુદ્ધે તસ્મિંસ્તુ કાકુત્સ્થે સુગ્રીવે ચ સલક્ષ્મણે। ગતાનામપિ સર્વેષાં તત્ર નો નાસ્તિ જીવિતમ્
જો કાકુત્સ્થ રામ, સુગ્રીવ અને લક્ષ્મણ ગુસ્સે થશે, તો અહીં આવેલા અમારે બધાનું જીવતુ રહેવું શક્ય નથી.
thumb|અષ્ટપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે અષ્ટપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો અડપચાસમો સર્ગ સાંભળો.
ઇત્યુક્તઃ કરુણં વાક્યં વાનરૈસ્ત્યક્તજીવિતૈઃ। સબાષ્પો વાનરાન્ ગૃધ્રઃ પ્રત્યુવાચ મહાસ્વનઃ
આ રીતે જીવવાની આશા છોડી ચૂકેલા વાનરોએ દુ:ખથી કહેલા વચનો સાંભળીને, ગૃધ્રરાજે આંખોમાં આંસુ સાથે અને ગર્જનાભેર અવાજે વાનરોને જવાબ આપ્યો.
યવીયાન્ સ મમ ભ્રાતા જટાયુર્નામ વાનરાઃ। યમાખ્યાત હતં યુદ્ધે રાવણેન બલીયસા
મારા નાના ભાઈનું નામ જટાયુ હતું, હે વાનરો, જેને તમે શક્તિશાળી રાવણ દ્વારા યુદ્ધમાં મારાયો કહ્યું છે.
વૃદ્ધભાવાદપક્ષત્વાચ્છૃણ્વંસ્તદપિ મર્ષયે। નહિ મે શક્તિરસ્ત્યદ્ય ભ્રાતુર્વૈરવિમોક્ષણે
વૃદ્ધાવસ્થાને કારણે અને પાંખો ગુમાવવાના કારણે, હું એ વાત સાંભળીને પણ સહન કરી લીધી, કેમ કે આજે ભાઈના દુશ્મનને દંડ આપવા મારી પાસે શક્તિ નથી.
પુરા વૃત્રવધે વૃત્તે સ ચાહં ચ જયૈષિણૌ। આદિત્યમુપયાતૌ સ્વો જ્વલન્તં રશ્મિમાલિનમ્
પહેલા જ્યારે વૃત્રવધ થયો હતો, ત્યારે હું અને જટાયુ બંને વિજયની ઈચ્છાથી તેજસ્વી કિરણોવાળા સૂર્ય પાસે પહોંચ્યા હતા.
આવૃત્યાકાશમાર્ગેણ જવેન સ્વર્ગતૌ ભૃશમ્। મધ્યં પ્રાપ્તે તુ સૂર્યે તુ જટાયુરવસીદતિ
આકાશના માર્ગે ઝડપથી ઉડીને અમે સ્વર્ગ તરફ ગયા; પણ જ્યારે સૂર્યના મધ્યભાગે પહોંચ્યા, ત્યારે જટાયુ થાકી ગયો.
તમહં ભ્રાતરં દૃષ્ટ્વા સૂર્યરશ્મિભિરર્દિતમ્। પક્ષાભ્યાં છાદયામાસ સ્નેહાત્ પરમવિહ્વલમ્
મારે જ્યારે મારા ભાઈને સૂર્યની કિરણોથી બળી રહ્યો હતો, ત્યારે હું ખૂબ જ પ્રેમથી વ્યાકુલ થઈને મારા પાંખોથી તેને ઢાંકી દીધો.
નિર્દગ્ધપત્રઃ પતિતો વિન્ધ્યેઽહં વાનરર્ષભાઃ। અહમસ્મિન્ વસન્ ભ્રાતુઃ પ્રવૃત્તિં નોપલક્ષયે
પાંખો બળી ગયા પછી હું વિંધ્ય પર્વત પર પડી ગયો, વાનરોએ. અહીં રહેતાં મને મારા ભાઈ વિશે કોઈ ખબર મળી નથી.
જટાયુષસ્ત્વેવમુક્તો ભ્રાત્રા સમ્પાતિના તદા। યુવરાજો મહાપ્રજ્ઞઃ પ્રત્યુવાચાઙ્ગદસ્તદા
જ્યારે જટાયુએ તેના ભાઈ સંપાતિ પાસેથી આ રીતે વાતો સાંભળી, ત્યારે બુદ્ધિશાળી યુવાન અંગદએ જવાબ આપ્યો.
જટાયુષો યદિ ભ્રાતા શ્રુતં તે ગદિતં મયા। આખ્યાહિ યદિ જાનાસિ નિલયં તસ્ય રક્ષસઃ
જટાયુના ભાઈ વિશે મેં જે કહ્યું છે તે જો તને ખબર હોય, તો એ રાક્ષસ ક્યાં રહે છે એ જાણતો હોય તો અમને કહો.
અદીર્ઘદર્શિનં તં વૈ રાવણં રાક્ષસાધમમ્। અન્તિકે યદિ વા દૂરે યદિ જાનાસિ શંસ નઃ
રાવણ જે ઓછું વિચારે છે અને રાક્ષસોમાં સૌથી ખરાબ છે, એ નજીક હોય કે દૂર, જો તને ખબર હોય તો અમને જણાવી દે.
તતોઽબ્રવીન્મહાતેજા ભ્રાતા જ્યેષ્ઠો જટાયુષઃ। આત્માનુરૂપં વચનં વાનરાન્ સમ્પ્રહર્ષયન્
પછી જટાયુના મોટા ભાઈ, જે મહાન તેજવાળા હતા, વાનરોને આનંદિત કરતા પોતાના યોગ્ય શબ્દો બોલ્યા.
નિર્દગ્ધપક્ષો ગૃધ્રોઽહં ગતવીર્યઃ પ્લવઙ્ગમાઃ। વાઙ્માત્રેણ તુ રામસ્ય કરિષ્યે સાહ્યમુત્તમમ્
મારી પાંખો બળી ગઈ છે, મારી તાકાત પણ રહી નથી, વાનરો. છતાં હું માત્ર શબ્દોથી રામને ઉત્તમ મદદ કરીશ.
જાનામિ વારુણાઁલ્લોકાન્ વિષ્ણોસ્ત્રૈવિક્રમાનપિ। દેવાસુરવિમર્દાંશ્ચ હ્યમૃતસ્ય વિમન્થનમ્
હું વરુણના લોકોથી લઈ વિષ્ણુના ત્રણ પગલાંઓ સુધી બધું જાણું છું; દેવો અને અસુરો વચ્ચેના યુદ્ધો અને અમૃતમંથન પણ જાણું છું.
રામસ્ય યદિદં કાર્યં કર્તવ્યં પ્રથમં મયા। જરયા ચ હૃતં તેજઃ પ્રાણાશ્ચ શિથિલા મમ
રામનું જે કામ કરવાનું છે, એ પહેલાં તો મને કરવું જોઈએ; પણ હવે વૃદ્ધાવસ્થાએ મારી તાકાત લઈ લીધી છે અને મારું શ્વાસ પણ ધીમું પડી ગયું છે.
તરુણી રૂપસમ્પન્ના સર્વાભરણભૂષિતા। હ્રિયમાણા મયા દૃષ્ટા રાવણેન દુરાત્મના
એક યુવાન, સુંદર અને બધાં આભૂષણોથી સજ્જ સ્ત્રીને મેં જોયી હતી, જેને દુષ્ટ રાવણ લઈ જઈ રહ્યો હતો.
ક્રોશન્તી રામરામેતિ લક્ષ્મણેતિ ચ ભામિની। ભૂષણાન્યપવિધ્યન્તી ગાત્રાણિ ચ વિધુન્વતી
એ તેજસ્વિ સ્ત્રી 'રામ! રામ!' અને 'લક્ષ્મણ!' કહીને રડતી હતી, પોતાના આભૂષણો ફેંકી રહી હતી અને શરીર હલાવી રહી હતી.
સૂર્યપ્રભેવ શૈલાગ્રે તસ્યાઃ કૌશેયમુત્તમમ્। અસિતે રાક્ષસે ભાતિ યથા વા તડિદમ્બુદે
એ સ્ત્રીની ઉત્તમ રેશમી વસ્ત્રો પર્વતની ટોચ પરના સૂર્યપ્રભા જેવી ચમકે છે અને કાળા રાક્ષસ પર વીજળી જેવી દેખાય છે.