કાન્તારાણિ પ્રપન્નાઃ સ્મ ન ચ પશ્યામ મૈથિલીમ્। સ સુખી ગૃધ્રરાજસ્તુ રાવણેન હતો રણે। મુક્તશ્ચ સુગ્રીવભયાદ્ ગતશ્ચ પરમાં ગતિમ્
'અમે જંગલમાં આવી ગયા છીએ અને માઇથિલીને જોઈ શકતા નથી; પણ ગૃધ્રરાજ તો ધન્ય છે, કારણ કે રાવણના હાથે યુદ્ધમાં મારાયો, સુગ્રીવના ડરથી મુક્ત થયો અને ઉત્તમ ગતિને પામ્યો.'
જટાયુષો વિનાશેન રાજ્ઞો દશરથસ્ય ચ। હરણેન ચ વૈદેહ્યાઃ સંશયં હરયો ગતાઃ
જટાયુ અને રાજા દશરથના વિનાશથી તથા વૈદેહીનું અપહરણ થવાથી વાનરો શંકામાં પડી ગયા છે.
રામલક્ષ્મણયોર્વાસમરણ્યે સહ સીતયા। રાઘવસ્ય ચ બાણેન વાલિનશ્ચ તથા વધઃ
રામ અને લક્ષ્મણ સીતાજી સાથે જંગલમાં રહેતા હતા, અને રાઘવના તીક્ષ્ણ બાણથી વાલીનો વધ થયો હતો.
રામકોપાદશેષાણાં રક્ષસાં ચ તથા વધમ્। કૈકેય્યા વરદાનેન ઇદં ચ વિકૃતં કૃતમ્
રામના ક્રોધથી બધા રાક્ષસોનો નાશ થયો હતો, અને કૈકેયી દ્વારા માગેલા વરદાનથી આ બધું વિક્રમ થયું હતું.
તદસુખમનુકીર્તિતં વચો ભુવિ પતિતાંશ્ચ નિરીક્ષ્ય વાનરાન્। ભૃશચકિતમતિર્મહામતિઃ કૃપણમુદાહૃતવાન્ સ ગૃધ્રરાજઃ
આ દુઃખદ વાતો કહીને અને વાનરોને જમીન પર પડેલા જોઈ, મહાન બુદ્ધિવાળા ગૃધ્રરાજ, ખૂબ જ ગભરાયેલી મનથી, દયાની વાતો બોલ્યા.
તત્ તુ શ્રુત્વા તથા વાક્યમઙ્ગદસ્ય મુખોદ્ગતમ્। અબ્રવીદ્ વચનં ગૃધ્રસ્તીક્ષ્ણતુણ્ડો મહાસ્વનઃ
અંગદના મોઢેથી આવી વાતો સાંભળી, તીક્ષ્ણ ચાંચવાળો અને ઉંચા અવાજવાળો ગૃધ્રએ આ રીતે કહ્યું:
કોઽયં ગિરા ઘોષયતિ પ્રાણૈઃ પ્રિયતરસ્ય મે। જટાયુષો વધં ભ્રાતુઃ કમ્પયન્નિવ મે મનઃ
આવો કોણ છે, જે પોતાના અવાજથી મારા જીવથી પણ વધુ પ્રિય ભાઈ જટાયુના મૃત્યુની વાત કરે છે અને મારું મન હલાવી નાખે છે?
કથમાસીજ્જનસ્થાને યુદ્ધં રાક્ષસગૃધ્રયોઃ। નામધેયમિદં ભ્રાતુશ્ચિરસ્યાદ્ય મયા શ્રુતમ્
જનસ્થાનમાં રાક્ષસ અને ગૃધ્ર વચ્ચે યુદ્ધ કેવી રીતે થયું હતું? આજે ઘણા સમય પછી ભાઈનું નામ મારા કાનમાં પડ્યું છે.
ઇચ્છેયં ગિરિદુર્ગાચ્ચ ભવદ્ભિરવતારિતુમ્। યવીયસો ગુણજ્ઞસ્ય શ્લાઘનીયસ્ય વિક્રમૈઃ
હું ઈચ્છું છું કે તમે બધા, યુવાન અને ગુણવાન, અને શૂરવીર હોવાને કારણે, મને આ પર્વતના કિલ્લા પરથી નીચે ઉતારો.
અતિદીર્ઘસ્ય કાલસ્ય પરિતુષ્ટોઽસ્મિ કીર્તનાત્। તદિચ્છેયમહં શ્રોતું વિનાશં વાનરર્ષભાઃ
અતિ લાંબા સમય પછી આ વાતો સાંભળી મને સંતોષ થયો છે; હવે હું ઈચ્છું છું, હે વાનરશ્રેષ્ઠો, તેના વિનાશ વિશે પણ સાંભળું.
ભ્રાતુર્જટાયુષસ્તસ્ય જનસ્થાનનિવાસિનઃ। તસ્યૈવ ચ મમ ભ્રાતુઃ સખા દશરથઃ કથમ્
મારો ભાઈ જટાયુ, જે જનસ્થાનમાં રહેતો હતો, અને મારા ભાઈનો મિત્ર દશરથ, તે કેમ છે?
યસ્ય રામઃ પ્રિયઃ પુત્રો જ્યેષ્ઠો ગુરુજનપ્રિયઃ। સૂર્યાંશુદગ્ધપક્ષત્વાન્ન શક્નોમિ વિસર્પિતુમ્। ઇચ્છેયં પર્વતાદસ્માદવતર્તુમરિંદમાઃ
જેના માટે રામ, મોટો અને વડીલને પ્રિય પુત્ર છે, એ દશરથ—મારા પાંખો સૂર્યના તાપથી બળી ગયા છે એટલે હું ઉડી શકતો નથી; હે શત્રુઓના વિનાશક, મને આ પર્વત પરથી નીચે ઉતારજો.
thumb|સપ્તપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે સપ્તપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિશ્કિંધા કાંડમાં હવે સત્તાવનમો સર્ગ સાંભળો.
શોકાદ્ ભ્રષ્ટસ્વરમપિ શ્રુત્વા વાનરયૂથપાઃ। શ્રદ્દધુર્નૈવ તદ્વાક્યં કર્મણા તસ્ય શઙ્કિતાઃ
શોકથી તૂટી ગયેલો અવાજ સાંભળી વાનર સેનાપતિઓએ તેની વાત માનવી નહોતી, કારણ કે તેઓ તેના વર્તનથી શંકિત હતા.
તે પ્રાયમુપવિષ્ટાસ્તુ દૃષ્ટ્વા ગૃધ્રં પ્લવંગમાઃ। ચક્રુર્બુદ્ધિં તદા રૌદ્રાં સર્વાન્ નો ભક્ષયિષ્યતિ
જ્યારે બધા ઉપવાસ પર બેઠા હતા ત્યારે ગૃધ્રને જોઈને વાનરોએ વિચાર કર્યો કે, 'હવે એ આપણને બધાને ખાઈ જશે.'
સર્વથા પ્રાયમાસીનાન્ યદિ નો ભક્ષયિષ્યતિ। કૃતકૃત્યા ભવિષ્યામઃ ક્ષિપ્રં સિદ્ધિમિતો ગતાઃ
જોઈએ તો, જો આપણે ઉપવાસ પર બેઠા છીએ અને એ આપણને નહીં ખાય, તો આપણું કામ પૂરું થશે અને અહીંથી જલ્દી સફળતા મળશે.
એતાં બુદ્ધિં તતશ્ચક્રુઃ સર્વે તે હરિયૂથપાઃ। અવતાર્ય ગિરેઃ શૃઙ્ગાદ્ ગૃધ્રમાહાઙ્ગદસ્તદા
પછી બધા વાનર સેનાપતિઓએ આ નિર્ણય કર્યો; ત્યારબાદ અંગદ પર્વતની ચોટી પરથી નીચે આવીને ગૃધ્રને સંબોધ્યા.
બભૂવર્ક્ષરજો નામ વાનરેન્દ્રઃ પ્રતાપવાન્। મમાર્યઃ પાર્થિવઃ પક્ષિન્ ધાર્મિકૌ તસ્ય ચાત્મજૌ
એક શક્તિશાળી વાનરરાજા રિક્ષરાજ નામે હતા; એ મારા પૂર્વજ હતા, હે પક્ષી, અને તેમના બે પુત્રો ધર્મનિષ્ઠ હતા.
સુગ્રીવશ્ચૈવ વાલી ચ પુત્રૌ ઘનબલાવુભૌ। લોકે વિશ્રુતકર્માભૂદ્ રાજા વાલી પિતા મમ
સુગ્રીવ અને વાલી, બંને જ શક્તિશાળી પુત્રો હતા; વાલી, મારા પિતા, પોતાના કાર્યો માટે આખી દુનિયામાં પ્રસિદ્ધ થયા.
રાજા કૃત્સ્નસ્ય જગત ઇક્ષ્વાકૂણાં મહારથઃ। રામો દાશરથિઃ શ્રીમાન્ પ્રવિષ્ટો દણ્ડકાવનમ્
આ આખા જગતના રાજા, ઇક્ષ્વાકુ વંશના મહાન યુદ્ધવીર, દશરથપુત્ર શ્રીરામ દંડકવનમાં પ્રવેશ્યા હતા.
લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા વૈદેહ્યા સહ ભાર્યયા। પિતુર્નિદેશનિરતો ધર્મં પન્થાનમાશ્રિતઃ
લક્ષ્મણ સાથે પોતાના ભાઈ અને વૈદેહી સીતા સાથે, પિતાના આદેશને માન આપતો અને ધર્મના માર્ગે ચાલતો હતો.
તસ્ય ભાર્યા જનસ્થાનાદ્ રાવણેન હૃતા બલાત્। રામસ્ય તુ પિતુર્મિત્રં જટાયુર્નામ ગૃધ્રરાટ્
જાનસ્થાનમાંથી રાવણે બળજબરીથી તેની પત્નીનું અપહરણ કર્યું; રામના પિતાના મિત્ર, ગૃધ્રરાજ જટાયુ હતા.
દદર્શ સીતાં વૈદેહીં હ્રિયમાણાં વિહાયસા। રાવણં વિરથં કૃત્વા સ્થાપયિત્વા ચ મૈથિલીમ્। પરિશ્રાન્તશ્ચ વૃદ્ધશ્ચ રાવણેન હતો રણે
તે જટાયુએ વૈદેહી સીતાને આકાશમાં લઈ જતી જોઈ; તેણે રાવણને રથ વગર કરી માઇથિલીને નીચે ઉતારી, પણ વૃદ્ધ અને થાકેલા જટાયુને રાવણે યુદ્ધમાં મારી નાખ્યા.
એવં ગૃધ્રો હતસ્તેન રાવણેન બલીયસા। સંસ્કૃતશ્ચાપિ રામેણ જગામ ગતિમુત્તમામ્
આ રીતે શક્તિશાળી રાવણે એ ગૃધ્રને મારી નાખ્યો; રામે તેનું સન્માન કર્યું અને તે ઉત્તમ ગતિને પામ્યો.
તતો મમ પિતૃવ્યેણ સુગ્રીવેણ મહાત્મના। ચકાર રાઘવઃ સખ્યં સોઽવધીત્ પિતરં મમ
પછી મારા કાકા સુગ્રીવ સાથે રાઘવે મિત્રતા કરી; અને તેણે મારા પિતાને મારી નાખ્યા.
મમ પિત્રા નિરુદ્ધો હિ સુગ્રીવઃ સચિવૈઃ સહ। નિહત્ય વાલિનં રામસ્તતસ્તમભિષેચયત્
મારા પિતાએ સુગ્રીવને તેના મંત્રીઓ સાથે કેદ કર્યો હતો; પછી રામે વાલીનો વધ કર્યો અને સુગ્રીવને રાજગાદી સોંપી.
સ રાજ્યે સ્થાપિતસ્તેન સુગ્રીવો વાનરેશ્વરઃ। રાજા વાનરમુખ્યાનાં તેન પ્રસ્થાપિતા વયમ્
એ રીતે સુગ્રીવ રાજમાં સ્થાપિત થયો અને વાનરરાજ બન્યો; અને તેણે અમને, મુખ્ય વાનરોને, શોધવા મોકલ્યા.
એવં રામપ્રયુક્તાસ્તુ માર્ગમાણાસ્તતસ્તતઃ। વૈદેહીં નાધિગચ્છામો રાત્રૌ સૂર્યપ્રભામિવ
આ રીતે રામના આદેશે અમે દરેક જગ્યાએ શોધ્યું, પણ અમને વૈદેહી મળી નહીં, જેમ રાત્રે સૂર્યકિરણો દેખાતા નથી.
તે વયં દણ્ડકારણ્યં વિચિત્ય સુસમાહિતાઃ। અજ્ઞાનાત્ તુ પ્રવિષ્ટાઃ સ્મ ધરણ્યા વિવૃતં બિલમ્
અમે દંડકવનમાં સંપૂર્ણ રીતે શોધ્યું, પણ અજાણતાં જમીનમાં ખુલ્લા ગુફામાં પ્રવેશી ગયા.
મયસ્ય માયાવિહિતં તદ્ બિલં ચ વિચિન્વતામ્। વ્યતીતસ્તત્ર નો માસો યો રાજ્ઞા સમયઃ કૃતઃ
માયાના માયાથી બનેલી એ ગુફામાં શોધતા શોધતા, રાજાએ આપેલો એક મહિનો સમય ત્યાં પસાર થઈ ગયો.