લક્ષ્મણસ્ય ચ નારાચા બહવઃ સન્તિ તદ્વિધાઃ। વજ્રાશનિસમસ્પર્શા ગિરીણામપિ દારકાઃ
લક્ષ્મણ પાસે એવા ઘણા તીરો છે, જે લોખંડ જેવા છે અને વજ્ર-વીજળી જેવો સ્પર્શ ધરાવે છે, અને પહાડોને પણ ફાડી નાખે છે.
અવસ્થાનં યદૈવ ત્વમાસિષ્યસિ પરંતપ। તદૈવ હરયઃ સર્વે ત્યક્ષ્યન્તિ કૃતનિશ્ચયાઃ
હે શત્રુઓને હરાવનાર, જ્યારે તું તારો વચન પાળવા ઊભો રહીશ, એ સમયે બધા વાનરો તને છોડી દેશે, એમ નક્કી કરી લેશે.
સ્મરન્તઃ પુત્રદારાણાં નિત્યોદ્વિગ્ના બુભુક્ષિતાઃ। ખેદિતા દુઃખશય્યાભિસ્ત્વાં કરિષ્યન્તિ પૃષ્ઠતઃ
પુત્ર-પત્નીનું સ્મરણ કરતા, હંમેશાં ચિંતિત અને ભૂખ્યા, દુઃખની શય્યાથી થાકેલા એ બધા તારો સાથ છોડીને પીઠ ફેરવી દેશે.
સ ત્વં હીનઃ સુહૃદ્ભિશ્ચ હિતકામૈશ્ચ બન્ધુભિઃ। તૃણાદપિ ભૃશોદ્વિગ્નઃ સ્પન્દમાનાદ્ ભવિષ્યસિ
આ રીતે, મિત્રો અને શુભેચ્છુક સગાં વિના, તું પવનમાં ધૂળતી ઘાસની પાંખળી કરતાં પણ વધુ ગભરાઈ જશે.
ન ચ જાતુ ન હિંસ્યુસ્ત્વાં ઘોરા લક્ષ્મણસાયકાઃ। અપવૃત્તં જિઘાંસન્તો મહાવેગા દુરાસદાઃ
લક્ષ્મણના ભયાનક, ઝડપી અને સહન કરવું મુશ્કેલ એવા તીરો, તું પીઠ ફેરવી લે તો પણ, ક્યારેય તને ઇજા નહીં કરે.
અસ્માભિસ્તુ ગતં સાર્ધં વિનીતવદુપસ્થિતમ્। આનુપૂર્વ્યાત્તુ સુગ્રીવો રાજ્યે ત્વાં સ્થાપયિષ્યતિ
જ્યારે તું અમારી સાથે મળી, વિનમ્રતાથી હાજર રહીશ, ત્યારે સુગ્રીવ તને યોગ્ય રીતે રાજ્યમાં સ્થાપિત કરશે.
ધર્મરાજઃ પિતૃવ્યસ્તે પ્રીતિકામો દૃઢવ્રતઃ। શુચિઃ સત્યપ્રતિજ્ઞશ્ચ સ ત્વાં જાતુ ન નાશયેત્
તારો પિતરાઈ, ધર્મપ્રિય રાજા, તારી ખુશી ઈચ્છે છે, દૃઢ પ્રતિજ્ઞા ધરાવે છે, શુદ્ધ છે અને સત્યવચન છે; એ કદી તારો નાશ નહીં કરે.
પ્રિયકામશ્ચ તે માતુસ્તદર્થં ચાસ્ય જીવિતમ્। તસ્યાપત્યં ચ નાસ્ત્યન્યત્ તસ્માદઙ્ગદ ગમ્યતામ્
એ તારી માતાને પ્રસન્ન રાખવા ઈચ્છે છે અને એ માટે જ જીવતો છે; તારી માતાને તારા સિવાય બીજું સંતાન નથી, એટલે અંગદ, તું જવું જોઈએ.
thumb|પઞ્ચપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે પઞ્ચપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધાકાંડનો પચપનમો સર્ગ હવે સાંભળો.
શ્રુત્વા હનુમતો વાક્યં પ્રશ્રિતં ધર્મસંહિતમ્। સ્વામિસત્કારસંયુક્તમઙ્ગદો વાક્યમબ્રવીત્
હનુમાનના વિનમ્ર અને ધર્મયુક્ત, સ્વામીના માનથી ભરેલા વચનો સાંભળી, અંગદ બોલ્યો.
સ્થૈર્યમાત્મમનઃશૌચમાનૃશંસ્યમથાર્જવમ્। વિક્રમશ્ચૈવ ધૈર્યં ચ સુગ્રીવે નોપપદ્યતે
સ્થિરતા, મનની શુદ્ધિ, દયાળુપણું, સચ્ચાઈ, પરાક્રમ અને ધૈર્ય — આ બધું સુગ્રીવમાં નથી.
ભ્રાતુર્જ્યેષ્ઠસ્ય યો ભાર્યાં જીવતો મહિષીં પ્રિયામ્। ધર્મેણ માતરં યસ્તુ સ્વીકરોતિ જુગુપ્સિતઃ
જે ભાઈના જીવતા, પોતાની જ્યેષ્ઠ ભાભીને ધર્મથી માતા સમાન માને છે, એવો માણસ ખરેખર નિંદનીય છે.
કથં સ ધર્મં જાનીતે યેન ભ્રાત્રા દુરાત્મના। યુદ્ધાયાભિનિયુક્તેન બિલસ્ય પિહિતં મુખમ્
જે દુષ્ટ મનથી પોતાના ભાઈને યુદ્ધ માટે મોકલી, ગુફાનું દ્વાર બંધ કરી દે છે, એવો માણસ ધર્મને કેવી રીતે જાણે?
સત્યાત્ પાણિગૃહીતશ્ચ કૃતકર્મા મહાયશાઃ। વિસ્મૃતો રાઘવો યેન સ કસ્ય સુકૃતં સ્મરેત્
જે રાઘવને સાચા દિલથી હાથ પકડીને, મહાન કામો કરીને નામના મેળવી, પછી પણ તેને ભૂલી જાય છે, એવો કોણે તેના સારા કામોને યાદ રાખે?
લક્ષ્મણસ્ય ભયેનેહ નાધર્મભયભીરુણા। આદિષ્ટા માર્ગિતું સીતા ધર્મસ્તસ્મિન્ કથં ભવેત્
લક્ષ્મણના ડરથી, અધર્મના ભયથી નહીં, તેણે સીતાને શોધવાનો આદેશ આપ્યો હતો; તો એમાં ધર્મ ક્યાંથી આવશે?
તસ્મિન્ પાપે કૃતઘ્ને તુ સ્મૃતિભિન્ને ચલાત્મનિ। આર્યઃ કો વિશ્વસેજ્જાતુ તત્કુલીનો વિશેષતઃ
જે પાપી, કૃતઘ્ન, ભૂલકણા અને ચંચળ મનનો છે, એવા માણસ પર આર્ય લોકો, ખાસ કરીને ઊંચી જાતિના, ક્યારેય વિશ્વાસ કરશે નહીં.
રાજ્યે પુત્રઃ પ્રતિષ્ઠાપ્યઃ સગુણો નિર્ગુણોઽપિ વા। કથં શત્રુકુલીનં માં સુગ્રીવો જીવયિષ્યતિ
પુત્રમાં ગુણ હોય કે ન હોય, રાજય તો તેને જ આપવું જોઈએ; તો પછી સુગ્રીવ મને, દુશ્મનના કુળમાં જન્મેલા, જીવતો કેમ રાખશે?
ભિન્નમન્ત્રોઽપરાદ્ધશ્ચ ભિન્નશક્તિઃ કથં હ્યહમ્। કિષ્કિન્ધાં પ્રાપ્ય જીવેયમનાથ ઇવ દુર્બલઃ
મારો મંત્ર તૂટી ગયો છે, હું ભૂલ પણ કરી બેઠો છું, મારી શક્તિ પણ ઓછી પડી ગઈ છે; તો હવે કિષ્કિંધામાં, સહારો વિના અને નબળો બની, હું કેવી રીતે જીવી શકું?
ઉપાંશુદણ્ડેન હિ માં બન્ધનેનોપપાદયેત્। શઠઃ ક્રૂરો નૃશંસશ્ચ સુગ્રીવો રાજ્યકારણાત્
સુગ્રીવ તો રાજય માટે, છુપાઈને દંડ આપનાર, ક્રૂર અને નિર્દય છે; એ મને બંધન અને ગુપ્ત શાસ્તિથી પીડાવશે.
બન્ધનાચ્ચાવસાદાન્મે શ્રેયઃ પ્રાયોપવેશનમ્। અનુજાનન્તુ માં સર્વે ગૃહં ગચ્છન્તુ વાનરાઃ
માટે મારા માટે તો બંધન અને અપમાન કરતાં મૃત્યુ માટે ઉપવાસ કરવો વધારે સારું છે; બધા વાનરો મને મંજૂરી આપે અને ઘરે પાછા જાય.
અહં વઃ પ્રતિજાનામિ ન ગમિષ્યામ્યહં પુરીમ્। ઇહૈવ પ્રાયમાસિષ્યે શ્રેયો મરણમેવ મે
હું તમને વચન આપું છું કે હું શહેરમાં નહીં જાઉં; અહીં જ ઉપવાસ કરીને, મૃત્યુને પસંદ કરીશ, એ જ મારા માટે શ્રેષ્ઠ છે.
અભિવાદનપૂર્વં તુ રાજા કુશલમેવ ચ। અભિવાદનપૂર્વં તુ રાઘવૌ બલશાલિનૌ
મારા તરફથી રાજાને અને તેની સુખાકાંક્ષા સાથે, અને બંને બળવાન રાઘવોને પણ, વિનમ્ર અભિવાદન પહોંચાડજો.
વાચ્યસ્તાતો યવીયાન્ મે સુગ્રીવો વાનરેશ્વરઃ। આરોગ્યપૂર્વં કુશલં વાચ્યા માતા રુમા ચ મે
મારા નાના ભાઈ સુગ્રીવ, વાનરરાજને પણ મારી તરફથી અભિવાદન કહેજો; મારી માતાને અને રૂમાને આરોગ્ય અને સુખની શુભેચ્છા પણ આપજો.
માતરં ચૈવ મે તારામાશ્વાસયિતુમર્હથ। પ્રકૃત્યા પ્રિયપુત્રા સા સાનુક્રોશા તપસ્વિની
મારી માતા તારા ને પણ તમે ધીરજ આપજો; કારણ કે તે સ્વભાવથી જ પોતાના પુત્રને પ્રેમ કરતી, દયાળુ અને તપસ્વિ છે.
વિનષ્ટમિહ માં શ્રુત્વા વ્યક્તં હાસ્યતિ જીવિતમ્। એતાવદુક્ત્વા વચનં વૃદ્ધાંસ્તાનભિવાદ્ય ચ
હું અહીં નષ્ટ થયો છું એવું સાંભળી, એ ચોક્કસ પોતાનું જીવન ત્યજી દેશે; આવું કહીને, અને વડીલોએ અભિવાદન કરીને,
વિવેશ ચાઙ્ગદો ભૂમૌ રુદન્ દર્ભેષુ દુર્મનાઃ। તસ્ય સંવિશતસ્તત્ર રુદન્તો વાનરર્ષભાઃ
આંગદ દુઃખી અને રડતો, ધરતી પર દર્ભ ઘાસ પર પડી ગયો; તેને પડેલો જોઈ, વાનરમુખ્યો પણ રડવા લાગ્યા.
નયનેભ્યઃ પ્રમુમુચુરુષ્ણં વૈ વારિ દુઃખિતાઃ। સુગ્રીવં ચૈવ નિન્દન્તઃ પ્રશંસન્તશ્ચ વાલિનમ્
દુઃખથી તેમના આંખોમાંથી ગરમ આંસુ વહેવા લાગ્યા; કોઈ સુગ્રીવને દોષ આપતા, તો કોઈ વાલીનું વખાણ કરતા.
પરિવાર્યાઙ્ગદં સર્વે વ્યવસન્ પ્રાયમાસિતુમ્। તદ્ વાક્યં વાલિપુત્રસ્ય વિજ્ઞાય પ્લવગર્ષભાઃ
બધા મળીને આંગદને ઘેરીને, ઉપવાસ કરીને મૃત્યુનો નિશ્ચય કર્યો; વાલીપુત્રના શબ્દોને સમજીને,
ઉપસ્પૃશ્યોદકં સર્વે પ્રાઙ્મુખાઃ સમુપાવિશન્। દક્ષિણાગ્રેષુ દર્ભેષુ ઉદક્તીરં સમાશ્રિતાઃ
બધા વાનરમુખ્યો પૂર્વ દિશામાં મોઢું કરીને, પાણી સ્પર્શી, દર્ભ ઘાસ પર નદીકાંઠે બેઠા.
મુમૂર્ષવો હરિશ્રેષ્ઠા એતત્ ક્ષમમિતિ સ્મ હ। રામસ્ય વનવાસં ચ ક્ષયં દશરથસ્ય ચ
મૃત્યુ ઇચ્છતા વાનરોએ રામનું વનમાં જવું અને દશરથનું અવસાન યાદ કરી કહ્યું: 'આ યોગ્ય છે.'