યત્ર જાતો મહાતેજાઃ કાર્તિકેયોઽગ્નિસમ્ભવઃ । અથોમાં ચ શિવં ચૈવ દેવાઃ સર્ષિગણાસ્તદા ॥૧-૩૬-
ત્યાં મહાતેજસ્વી કાર્તિકેય, અગ્નિમાંથી જન્મ્યા. ત્યારબાદ દેવતાઓ અને ઋષિગણોએ ઉમા અને શિવની પૂજા કરી.
પૂજયામાસુરત્યર્થં સુપ્રીતમનસસ્તદા । અથ શૈલસુતા રામ ત્રિદશાનિદમબ્રવીત્ ॥૧-૩૬-
બધાએ ખૂબ ભક્તિથી પૂજા કરી, અને મનથી અત્યંત પ્રસન્ન થયા. પછી, હે રામ, પર્વતકન્યાએ દેવતાઓને કહ્યું:
સમન્યુરશપત્ સર્વાન્ ક્રોધસંરક્તલોચના । યસ્માન્નિવારિતા ચાહં સંગતા પુત્રકામ્યયા ॥૧-૩૬-
કોપથી, આંખો લાલ કરીને, એ બધાને શાપ આપ્યો: 'મારે પુત્રની ઇચ્છાથી સંગ થયો હતો છતાં મને રોકવામાં આવી, એથી—'
અપત્યં સ્વેષુ દારેષુ નોત્પાદયિતુમર્હથ । અદ્યપ્રભૃતિ યુષ્માકમપ્રજાઃ સન્તુ પત્નયઃ ॥૧-૩૬-
'તમને તમારા પોતાના પત્નીમાંથી સંતાન નહીં થાય. આજથી તમારી પત્નીઓ નિસંતાન રહેશે.'
એવમુક્ત્વા સુરાન્ સર્વાઞ્શશાપ પૃથિવીમપિ । અવને નૈકરૂપા ત્વં બહુભાર્યા ભવિષ્યસિ ॥૧-૩૬-
આ રીતે બધા દેવતાઓને શાપ આપ્યા પછી, પૃથ્વીને પણ શાપ આપ્યો: 'હે પૃથ્વી, તું એકરૂપ નહીં રહે, અનેક રૂપવાળી અને અનેક પતિવાળી બનશે.'
ન ચ પુત્રકૃતાં પ્રીતિં મત્ક્રોધકલુષીકૃતા । પ્રાપ્સ્યસિ ત્વં સુદુર્મેધો મમ પુત્રમનિચ્છતી ॥૧-૩૬-
હે દુર્વિવેકી, તું મારા પુત્રને ઇચ્છતો નથી અને મને ગુસ્સે ચડાવ્યો છે, તેથી તને પુત્રથી મળતી જે ખુશી છે એ કદી નહીં મળે.
તાન્ સર્વાન્ પીડિતાન્ દૃષ્ટ્વા સુરાન્ સુરપતિસ્તદા । ગમનાયોપચક્રામ દિશં વરુણપાલિતામ્ ॥૧-૩૬-
બધા દેવતાઓ દુઃખી થયેલા જોઈને દેવતાઓના સ્વામી એ સમયે વરુણ દ્વારા રક્ષાતી દિશામાં જવા લાગ્યા.
સ ગત્વા તપ આતિષ્ઠત્ પાર્શ્વે તસ્યોત્તરે ગિરેઃ । હિમવત્પ્રભવે શૃઙ્ગે સહ દેવ્યા મહેશ્વરઃ ॥૧-૩૬-
પછી મહાદેવ પોતાના પત્ની સાથે હિમાલય પર્વતના ઉત્તર ભાગે, હિમવંતથી ઉત્પન્ન થયેલા શિખર પર તપ કરવા બેઠા.
એષ તે વિસ્તરો રામ શૈલપુત્ર્યા નિવેદિતઃ ગઙ્ગાયાઃ પ્રભવં ચૈવ શૃણુ મે સહલક્ષ્મણ ॥૧-૩૬-
હે રામ, પર્વતકન્યાએ તને આ વાત વિગતે કહી છે; હવે હું અને લક્ષ્મણ સાથે ગંગાજીના ઉત્પત્તિ વિશે સાંભળ.
thumb|સપ્તત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે સપ્તત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૧-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના બાલકાંડનો સત્તત્રીસમો અધ્યાય હવે સાંભળો.
તપ્યમાને તદા દેવે સેન્દ્રાઃ સાગ્નિપુરોગમાઃ । સેનાપતિમભીપ્સન્તઃ પિતામહમુપાગમન્ ॥૧-૩૭-
તે સમયે દેવતા તપ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે ઇન્દ્ર અને અગ્નિ સહિત બધા દેવતાઓએ સેનાપતિની ઈચ્છાથી પિતામહ પાસે ગયા.
તતોઽબ્રુવન્ સુરાઃ સર્વે ભગવન્તં પિતામહમ્ । પ્રણિપત્ય સુરારામ સેન્દ્રાઃ સાગ્નિપુરોગમાઃ ॥૧-૩૭-
પછી બધા દેવતાઓએ, ઇન્દ્ર અને અગ્નિ સહિત, પિતામહને વંદન કરીને આ રીતે કહ્યું.
યેન સેનાપતિર્દેવ દત્તો ભગવતા પુરા । સ તપઃ પરમાસ્થાય તપ્યતે સ્મ સહોમયા ॥૧-૩૭-
હે દેવ, જેને તમે પહેલાં સેનાપતિ બનાવ્યા હતા, એ હવે પોતાની પત્ની સાથે કઠિન તપ કરી રહ્યો છે.
યદત્રાનન્તરં કાર્યં લોકાનાં હિતકામ્યયા । સંવિધત્સ્વ વિધાનજ્ઞ ત્વં હિ નઃ પરમા ગતિઃ ॥૧-૩૭-
હવે લોકોએ જે કલ્યાણ માટે કરવાનું છે, એ તમે જ કરો, કેમ કે તમે જ નિયમ જાણો છો અને અમારો સર્વોત્તમ આશરો છો.
દેવતાનાં વચઃ શ્રુત્વા સર્વલોકપિતામહઃ । સાન્ત્વયન્ મધુરૈર્વાક્યૈસ્ત્રિદશાનિદમબ્રવીત્ ॥૧-૩૭-
દેવતાઓની વાત સાંભળી, સર્વલોકના પિતામહે મૃદુ અને સુખદ વચનોથી તેમને શાંત કર્યા અને કહ્યું.
શૈલપુત્ર્યા યદુક્તં તન્ન પ્રજાઃ સ્વાસુ પત્નિષુ । તસ્યા વચનમક્લિષ્ટં સત્યમેવ ન સંશયઃ ॥૧-૩૭-
પર્વતકન્યાએ જે કહ્યું છે, એ પોતાના પત્ની ધરાવનારા લોકો માટે યોગ્ય નથી; તેનું વચન નિર્દોષ અને સાચું છે, એમાં કોઈ શંકા નથી.
ઇયમાકાશગઙ્ગા ચ યસ્યાં પુત્રં હુતાશનઃ । જનયિષ્યતિ દેવાનાં સેનાપતિમરિંદમમ્ ॥૧-૩૭-
આ આકાશગંગા છે, જેમાં અગ્નિ દેવતાઓના સેનાપતિ અને શત્રુવિનાશક પુત્રને જન્મ આપશે.
જ્યેષ્ઠા શૈલેન્દ્રદુહિતા માનયિષ્યતિ તં સુતમ્ । ઉમાયાસ્તદ્બહુમતં ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥૧-૩૭-
પર્વતરાજની મોટી દીકરી એ પુત્રનું સન્માન કરશે; અને ઉમાને પણ એ પુત્ર ખૂબ જ પ્રિય થશે, એમાં શંકા નથી.
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય કૃતાર્થા રઘુનન્દન । પ્રણિપત્ય સુરાઃ સર્વે પિતામહમપૂજયન્ ॥૧-૩૭-
હે રઘુકુલનંદન, આ વચન સાંભળી બધા દેવતાઓ પોતાનું કામ પૂર્ણ થયું જાણીને પિતામહને વંદન કરવા લાગ્યા.
તે ગત્વા પરમં રામ કૈલાસં ધાતુમણ્ડિતમ્ । અગ્નિં નિયોજયામાસુઃ પુત્રાર્થં સર્વદેવતાઃ ॥૧-૩૭-
પછી બધા દેવતાઓ કૈલાસ પર્વત પર ગયા, જે રત્નોથી શોભાયમાન હતો, અને પુત્રપ્રાપ્તિ માટે અગ્નિને નિયુક્ત કર્યો.
દેવકાર્યમિદં દેવ સમાધત્સ્વ હુતાશન । શૈલપુત્ર્યાં મહાતેજો ગઙ્ગાયાં તેજ ઉત્સૃજ ॥૧-૩૭-
હે દેવ, દેવતાઓનું આ કાર્ય પૂર્ણ કરો; પર્વતકન્યા ગંગામાં તમારું તેજ છોડો.
દેવતાનાં પ્રતિજ્ઞાય ગઙ્ગામભ્યેત્ય પાવકઃ । ગર્ભં ધારય વૈ દેવિ દેવતાનામિદં પ્રિયમ્ ॥૧-૩૭-
દેવતાઓને વચન આપીને અગ્નિ ગંગાજી પાસે ગયા અને કહ્યું: 'હે દેવી, આ દેવતાઓને પ્રિય છે, તું આ ગર્ભ ધારણ કર.'
ઇત્યેતદ્ વચનં શ્રુત્વા દિવ્યં રૂપમધારયત્ । સ તસ્યા મહિમાં દૃષ્ટ્વા સમન્તાદવશીર્યત ॥૧-૩૭-
આ વચન સાંભળી ગંગાએ દિવ્ય રૂપ ધારણ કર્યું; અને તેની મહિમા જોઈને અગ્નિનું તેજ ચારેય બાજુ ફેલાઈ ગયું.
સમન્તતસ્તદા દેવીમભ્યષિઞ્ચત પાવકઃ । સર્વસ્રોતાંસિ પૂર્ણાનિ ગઙ્ગાયા રઘુનન્દન ॥૧-૩૭-
પછી, રઘુવંશી, અગ્નિદેવીએ ચારેય બાજુથી દેવીને અભિષેક કર્યો અને ગંગાજીના બધા પ્રવાહો પૂરાં થઈ ગયા.
તમુવાચ તતો ગઙ્ગા સર્વદેવપુરોગમમ્ । અશક્તા ધારણે દેવ તેજસ્તવ સમુદ્ધતમ્ ॥૧-૩૭-
ત્યાં પછી ગંગાજીએ બધા દેવતાઓની સભામાં કહ્યું: 'દેવ, તારી જે તેજસ્વી શક્તિ ઊભી થઈ છે, એ હું સહન કરી શકતી નથી.'
દહ્યમાનાગ્નિના તેન સમ્પ્રવ્યથિતચેતના । અથાબ્રવીદિદં ગઙ્ગાં સર્વદેવહુતાશનઃ ॥૧-૩૭-
તે અગ્નિથી દાઝાતી અને મનથી વ્યાકુળ થયેલી ગંગાજીને, સર્વ દેવતાઓના હવન સ્વીકારનાર અગ્નિદેવીએ કહ્યું:
ઇહ હૈમવતે પાર્શ્વે ગર્ભોઽયં સંનિવેશ્યતામ્ । શ્રુત્વા ત્વગ્નિવચો ગઙ્ગા તં ગર્ભમતિભાસ્વરમ્ ॥૧-૩૭-
‘આ ગર્ભને હિમાલયના કાંઠે મૂકી દો.’ અગ્નિદેવનું વચન સાંભળી, ગંગાજીએ એ અત્યંત તેજસ્વી ગર્ભને છોડ્યો.
ઉત્સસર્જ મહાતેજાઃ સ્રોતોભ્યો હિ તદાનઘ । યદસ્યા નિર્ગતં તસ્માત્ તપ્તજામ્બૂનદપ્રભમ્ ॥૧-૩૭-
હે નિર્દોષ, એ મહાતેજસ્વી ગર્ભ ગંગાના પ્રવાહોમાંથી નીકળી ગયો; અને જે બહાર આવ્યું એ તપેલા સોનાની જેમ ઝગમગતું હતું.
કાઞ્ચનં ધરણીં પ્રાપ્તં હિરણ્યમતુલપ્રભમ્ । તામ્રં કાર્ષ્ણાયસં ચૈવ તૈક્ષ્ણ્યાદેવાભિજાયત ॥૧-૩૭-
સૂર્ય સમાન તેજવાળું સોનું, અને અતુલ્ય તેજસ્વી ચાંદી, પૃથ્વી પર આવી; તેમ જ તીવ્રતાથી તાંબું અને કાળું લોખંડ પણ ઉત્પન્ન થયું.
મલં તસ્યાભવત્ તત્ર ત્રપુ સીસકમેવ ચ । તદેતદ્ધરણીં પ્રાપ્ય નાનાધાતુરવર્ધત ॥૧-૩૭-
ત્યાં ગંગાજીના અશુદ્ધ ભાગો ટીન અને સીસા બની ગયા; અને પૃથ્વી પર આવીને અનેક પ્રકારની ધાતુઓ વધવા લાગી.