તેનેદં નિર્મિતં સર્વં માયયા કાઞ્ચનં વનમ્। પુરા દાનવમુખ્યાનાં વિશ્વકર્મા બભૂવ હ
'એણે પોતાની માયાથી આ આખું સોનાનું વન તૈયાર કર્યું હતું; પ્રાચીન સમયમાં તે દાનવોના મુખ્ય વિશ્વકર્મા હતો.'
યેનેદં કાઞ્ચનં દિવ્યં નિર્મિતં ભવનોત્તમમ્। સ તુ વર્ષસહસ્રાણિ તપસ્તપ્ત્વા મહદ્વને
'એણે જ આ દિવ્ય અને શ્રેષ્ઠ સોનાનું મહેલ બનાવ્યું; એણે મહાન વનમાં હજારો વર્ષ તપ કર્યા પછી.'
પિતામહાદ્ વરં લેભે સર્વમૌશનસં ધનમ્। વિધાય સર્વં બલવાન્ સર્વકામેશ્વરસ્તદા
'એણે પિતામહ બ્રહ્માથી ઉશનસના વંશના સર્વ ધનનો વર્દાન મેળવ્યો; અને બધું પ્રાપ્ત કરીને તે શક્તિશાળી અને સર્વ ઇચ્છાનો સ્વામી બન્યો.'
ઉવાસ સુખિતઃ કાલં કંચિદસ્મિન્ મહાવને। તમપ્સરસિ હેમાયાં સક્તં દાનવપુઙ્ગવમ્
'એ પછી એ મહાન વનમાં સુખથી થોડો સમય રહ્યો; અને એ દાનવપુંગવ હેમા નામની અપ્સરામાં મગ્ન થયો.'
વિક્રમ્યૈવાશનિં ગૃહ્ય જઘાનેશઃ પુરંદરઃ। ઇદં ચ બ્રહ્મણા દત્તં હેમાયૈ વનમુત્તમમ્
'પછી ઇન્દ્રે, મહાન પરાક્રમથી, વજ્રથી તેને મારી નાખ્યો; અને આ શ્રેષ્ઠ વન બ્રહ્માએ હેમાને આપ્યું.'
શાશ્વતઃ કામભોગશ્ચ ગૃહં ચેદં હિરણ્મયમ્। દુહિતા મેરુસાવર્ણેરહં તસ્યાઃ સ્વયંપ્રભા
'આ ચિરંજીવી ભોગ અને આ સોનાનું ઘર પણ મળ્યું; હું મેરુસાવર્ણની પુત્રી સ્વયમપ્રભા છું અને હેમા મારી માતા છે.'
ઇદં રક્ષામિ ભવનં હેમાયા વાનરોત્તમ। મમ પ્રિયસખી હેમા નૃત્તગીતવિશારદા
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, હું હેમાનું આ મહેલ રક્ષું છું; હેમા મારી પ્રિય સખી છે, જે નૃત્ય અને ગીતમાં નિપુણ છે.
તયાદત્તવરા ચાસ્મિ રક્ષામિ ભવનં મહત્। કિં કાર્યં કસ્ય વા હેતોઃ કાન્તારાણિ પ્રપદ્યથ
મને હેમાએ આશીર્વાદ આપ્યો છે, તેથી હું આ વિશાળ મહેલનું રક્ષણ કરું છું. કહો, તમે કયા કામ માટે અને કોના માટે આ જંગલમાં આવ્યા છો?
કથં ચેદં વનં દુર્ગં યુષ્માભિરુપલક્ષિતમ્। શુચીન્યભ્યવહારાણિ મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ। ભુક્ત્વા પીત્વા ચ પાનીયં સર્વં મે વક્તુમર્હસિ
આ દુર્ગમ અને અઘળું જંગલ તમે કેવી રીતે જોઈ શક્યા? શુદ્ધ મૂળ અને ફળ ખાઈને, પાણી પીધા પછી, હવે તમે બધું મને સાચું કહો.
thumb|દ્વિપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે દ્વિપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૪-
હવે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણનાં કિશ્કિંધા કાંડનો બાવનમો સર્ગ સાંભળો.
અથ તાનબ્રવીત્ સર્વાન્ વિશ્રાન્તાન્ હરિયૂથપાન્। ઇદં વચનમેકાગ્રા તાપસી ધર્મચારિણી
પછી, બધા વાનર નેતાઓ આરામ કરી રહ્યા હતા ત્યારે, ધર્મમાં સ્થિર એવી તપસ્વિ સ્ત્રીએ એકાગ્રતાથી એમને કહ્યું.
વાનરા યદિ વઃ ખેદઃ પ્રણષ્ટઃ ફલભક્ષણાત્। યદિ ચૈતન્મયા શ્રાવ્યં શ્રોતુમિચ્છામિ તાં કથામ્
વાનરો, જો ફળ ખાઈને તમારો થાક ઉતરી ગયો હોય અને જો તમારી વાત મને સાંભળવી યોગ્ય હોય, તો હું એ કથા સાંભળવા ઇચ્છું છું.
તસ્યાસ્તદ્ વચનં શ્રુત્વા હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ। આર્જવેન યથાતત્ત્વમાખ્યાતુમુપચક્રમે
એના શબ્દો સાંભળી, પવનપુત્ર હનુમાન સચોટ અને નિષ્ઠાપૂર્વક બધું કહેવા લાગ્યા.
રાજા સર્વસ્ય લોકસ્ય મહેન્દ્રવરુણોપમઃ। રામો દાશરથિઃ શ્રીમાન્ પ્રવિષ્ટો દણ્ડકાવનમ્
સમગ્ર જગતના રાજા, મહેન્દ્ર અને વરુણ જેવા તેજસ્વી દશરથપુત્ર શ્રીરામ દંડકવનમાં પ્રવેશ્યા છે.
લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા વૈદેહ્યા સહ ભાર્યયા। તસ્ય ભાર્યા જનસ્થાનાદ્ રાવણેન હૃતા બલાત્
તેમણે પોતાના ભાઈ લક્ષ્મણ અને પત્ની વૈદેહી સાથે પ્રવેશ કર્યો; તેમની પત્ની રાવણે જનસ્થાનમાંથી બળજબરીથી અપહરણ કરી.
વીરસ્તસ્ય સખા રાજ્ઞઃ સુગ્રીવો નામ વાનરઃ। રાજા વાનરમુખ્યાનાં યેન પ્રસ્થાપિતા વયમ્
એ રાજાના પરાક્રમી મિત્ર સુગ્રીવ નામના વાનર છે, જે વાનરમુખ્યોના રાજા છે; એમણે અમને મોકલ્યા છે.
અગસ્ત્યચરિતામાશાં દક્ષિણાં યમરક્ષિતામ્। સહૈભિર્વાનરૈર્મુખ્યૈરઙ્ગદપ્રમુખૈર્વયમ્
અંગદ અને અન્ય વાનરમુખ્યો સાથે અમે દક્ષિણ દિશામાં, યમ દ્વારા રક્ષિત અને અગસ્ત્યમુનિથી પવિત્ર થયેલી ભૂમિ પર આવ્યા છીએ.
રાવણં સહિતાઃ સર્વે રાક્ષસં કામરૂપિણમ્। સીતયા સહ વૈદેહ્યા માર્ગધ્વમિતિ ચોદિતાઃ
અમને આ આજ્ઞા મળી છે કે, કામરૂપ ધારણ કરનાર રાક્ષસ રાવણ અને વૈદેહી સીતા બંનેને શોધો.
વિચિત્ય તુ વનં સર્વં સમુદ્રં દક્ષિણાં દિશમ્। વયં બુભુક્ષિતાઃ સર્વે વૃક્ષમૂલમુપાશ્રિતાઃ
અમે આખું જંગલ અને દક્ષિણ દિશામાં દરિયા સુધી શોધી લીધું, પછી બધા ભૂખ્યા રહી એક વૃક્ષની છાયામાં બેઠા.
વિવર્ણવદનાઃ સર્વે સર્વે ધ્યાનપરાયણાઃ। નાધિગચ્છામહે પારં મગ્નાશ્ચિન્તામહાર્ણવે
બધાના ચહેરા ફિકા પડી ગયા, બધા ચિંતામાં ડૂબેલા હતા; અમને કશું ઉપાય દેખાતો નહોતો, અમે મહાન ચિંતાના દરિયામાં ગરકાવ થઈ ગયા.
ચારયન્તસ્તતશ્ચક્ષુર્દૃષ્ટવન્તો મહદ્ બિલમ્। લતાપાદપસંછન્નં તિમિરેણ સમાવૃતમ્
પછી જ્યારે અમે ચારે બાજુ નજર ફેરવી, ત્યારે લતાવૃક્ષોથી ઢંકાયેલું, અંધકારથી ભરેલું એક મોટું ગુફા દેખાયું.
અસ્માદ્ધંસા જલક્લિન્નાઃ પક્ષૈઃ સલિલરેણુભિઃ। કુરરાઃ સારસાશ્ચૈવ નિષ્પતન્તિ પતત્ત્રિણઃ
એમાથી પાણીથી ભીંજાયેલા પાંખવાળા હંસ, કુરર અને સારસ જેવા પક્ષીઓ બહાર ઉડી રહ્યા હતા, જેમના પાંખ પર પાણીની બૂંદો હતી.
સાધ્વત્ર પ્રવિશામેતિ મયા તૂક્તાઃ પ્લવઙ્ગમાઃ। તેષામપિ હિ સર્વેષામનુમાનમુપાગતમ્
હું વાનરોને કહ્યું: 'અહીં પ્રવેશવું સુરક્ષિત છે'; કારણ કે બધાના મનમાં પણ એ જ વિચાર આવ્યો હતો.
અસ્મિન્ નિપતિતાઃ સર્વેઽપ્યથ કાર્યત્વરાન્વિતાઃ। તતો ગાઢં નિપતિતા ગૃહ્ય હસ્તૈઃ પરસ્પરમ્
પછી અમે બધા એકબીજાનો હાથ પકડીને, કાર્યમાં તત્પર રહી, એ ગુફામાં ઊંડે ઊતર્યા.
ઇદં પ્રવિષ્ટાઃ સહસા બિલં તિમિરસંવૃતમ્। એતન્નઃ કાર્યમેતેન કૃત્યેન વયમાગતાઃ
અમે અચાનક આ અંધકારથી ભરેલાં ગુફામાં પ્રવેશ્યાં; આ કામ માટે જ અમે અહીં આવ્યા છીએ.
ત્વાં ચૈવોપગતાઃ સર્વે પરિદ્યૂના બુભુક્ષિતાઃ। આતિથ્યધર્મદત્તાનિ મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ
હવે અમે બધા દુઃખી અને ભૂખ્યા બનીને તારી પાસે આવ્યા છીએ; તું અમને આતિથ્યના ધર્મ પ્રમાણે મૂળ અને ફળ આપ્યાં છે.
અસ્માભિરુપયુક્તાનિ બુભુક્ષાપરિપીડિતૈઃ। યત્ ત્વયા રક્ષિતાઃ સર્વે મ્રિયમાણા બુભુક્ષયા
અમે ભૂખથી પીડાઈને એ બધું ખાધું છે; તારી કૃપાથી જ અમે બધા ભૂખથી મરી રહ્યા હતા, બચી ગયા છીએ.
બ્રૂહિ પ્રત્યુપકારાર્થં કિં તે કુર્વન્તુ વાનરાઃ। એવમુક્તા તુ સર્વજ્ઞા વાનરૈસ્તૈઃ સ્વયંપ્રભા
હવે તું જ અમને કહેજે કે, તારી માટે અમે વાનરો શું કરી શકીએ? વાનરોએ આવું પૂછતાં સર્વજ્ઞા સ્વયંપ્રભાએ ઉત્તર આપ્યો.
પ્રત્યુવાચ તતઃ સર્વાનિદં વાનરયૂથપાન્। સર્વેષાં પરિતુષ્ટાસ્મિ વાનરાણાં તરસ્વિનામ્
પછી સ્વયંપ્રભાએ બધા વાનરમુખિયાઓને કહ્યું: 'મારે બધા તેજસ્વી વાનરો પર પૂર્ણ સંતોષ છે.'
ચરન્ત્યા મમ ધર્મેણ ન કાર્યમિહ કેનચિત્। એવમુક્તઃ શુભં વાક્યં તાપસ્યા ધર્મસંહિતમ્
'હું મારા ધર્મ પ્રમાણે અહીં રહીને કોઈ સાથે કોઈ કામ નથી કરતી.' આવું ધર્મનિષ્ઠ તપસ્વિ સ્ત્રીએ શુભ વચન કહ્યાં.