ઇત્યુક્ત્વા હનુમાંસ્તત્ર ચીરકૃષ્ણાજિનામ્બરામ્। અબ્રવીત્ તાં મહાભાગાં તાપસીં ધર્મચારિણીમ્
આ રીતે બોલ્યા પછી, હનુમાને ત્યાં છાલ અને કૃષ્ણમૃગચર્મ પહેરનાર, ધર્મમાં સ્થિત અને ભાગ્યશાળી તપસ્વિ સ્ત્રીને સંબોધી.
ઇદં પ્રવિષ્ટાઃ સહસા બિલં તિમિરસંવૃતમ્। ક્ષુત્પિપાસાપરિશ્રાન્તાઃ પરિખિન્નાશ્ચ સર્વશઃ
'અમે અચાનક જ આ અંધકારથી ભરેલી ગુફામાં પ્રવેશી ગયા, અને ભૂખ, તરસ તથા થાકથી સંપૂર્ણ રીતે કંટાળી ગયા છીએ.'
મહદ્ ધરણ્યા વિવરં પ્રવિષ્ટાઃ સ્મ પિપાસિતાઃ। ઇમાંસ્ત્વેવંવિધાન્ ભાવાન્ વિવિધાનદ્ભુતોપમાન્
'અમે ધરતીમાં આ વિશાળ ખાડામાં તરસ્યા હાલતમાં આવ્યા છીએ અને અહીં અનેક અદ્ભુત વસ્તુઓ જોઈ છે.'
દૃષ્ટ્વા વયં પ્રવ્યથિતાઃ સમ્ભ્રાન્તા નષ્ટચેતસઃ। કસ્યૈતે કાઞ્ચના વૃક્ષાસ્તરુણાદિત્યસંનિભાઃ
'આ બધું જોઈને અમે ગભરાઈ ગયા છીએ, મન પણ ભટકી ગયું છે. આ સોનાના વૃક્ષો, જે ઉગતા સૂર્ય જેવાં તેજવંત છે, એ કોના છે?'
શુચીન્યભ્યવહારાણિ મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ। કાઞ્ચનાનિ વિમાનાનિ રાજતાનિ ગૃહાણિ ચ
'આ શુદ્ધ ખોરાક, મૂળ અને ફળો, સોનાની મહેલો અને ચાંદીના ઘરો—આ બધું કોનું છે?'
તપનીયગવાક્ષાણિ મણિજાલાવૃતાનિ ચ। પુષ્પિતાઃ ફલવન્તશ્ચ પુણ્યાઃ સુરભિગન્ધયઃ
'સોનાની ખિડકીઓ અને મણિથી બનેલા જાળાવાળા આ ઘરો આસપાસ ફૂલેલા, ફળવંત અને સુગંધિત વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા છે.'
ઇમે જામ્બૂનદમયાઃ પાદપાઃ કસ્ય તેજસા। કાઞ્ચનાનિ ચ પદ્માનિ જાતાનિ વિમલે જલે
'આ જાંબુનદ સોનાથી બનેલા વૃક્ષો કોના પરાક્રમથી ઉગ્યા છે? અને આ સ્વચ્છ જળમાં ઉગેલા સોનાના કમળ કોના છે?'
કથં મત્સ્યાશ્ચ સૌવર્ણા દૃશ્યન્તે સહ કચ્છપૈઃ। આત્મનસ્ત્વનુભાવાદ્ વા કસ્ય ચૈતત્તપોબલમ્
'અહીં સોનાના માછલીઓ અને કાચબાઓ સાથે કેવી રીતે દેખાય છે? શું આ બધું તમારી તપશ્ચર્યાનો ફળ છે કે બીજાની શક્તિથી થયું છે?'
અજાનતાં નઃ સર્વેષાં સર્વમાખ્યાતુમર્હસિ। એવમુક્તા હનુમતા તાપસી ધર્મચારિણી
'અમે બધું જાણતા નથી, તો કૃપા કરીને અમને બધું સમજાવો.' હનુમાનના આ પ્રશ્ન પછી ધર્મમાં સ્થિત તપસ્વિ સ્ત્રીએ ઉત્તર આપ્યો.
પ્રત્યુવાચ હનૂમન્તં સર્વભૂતહિતે રતા। મયો નામ મહાતેજા માયાવી વાનરર્ષભ
તે સર્વ જીવોની કલ્યાણમાં રત હનુમાનને જવાબ આપ્યો: 'વનરશ્રેષ્ઠ, માયા નામે એક મહાન શક્તિશાળી અને માયાવાન પુરુષ હતો.'
તેનેદં નિર્મિતં સર્વં માયયા કાઞ્ચનં વનમ્। પુરા દાનવમુખ્યાનાં વિશ્વકર્મા બભૂવ હ
'એણે પોતાની માયાથી આ આખું સોનાનું વન તૈયાર કર્યું હતું; પ્રાચીન સમયમાં તે દાનવોના મુખ્ય વિશ્વકર્મા હતો.'
યેનેદં કાઞ્ચનં દિવ્યં નિર્મિતં ભવનોત્તમમ્। સ તુ વર્ષસહસ્રાણિ તપસ્તપ્ત્વા મહદ્વને
'એણે જ આ દિવ્ય અને શ્રેષ્ઠ સોનાનું મહેલ બનાવ્યું; એણે મહાન વનમાં હજારો વર્ષ તપ કર્યા પછી.'
પિતામહાદ્ વરં લેભે સર્વમૌશનસં ધનમ્। વિધાય સર્વં બલવાન્ સર્વકામેશ્વરસ્તદા
'એણે પિતામહ બ્રહ્માથી ઉશનસના વંશના સર્વ ધનનો વર્દાન મેળવ્યો; અને બધું પ્રાપ્ત કરીને તે શક્તિશાળી અને સર્વ ઇચ્છાનો સ્વામી બન્યો.'
ઉવાસ સુખિતઃ કાલં કંચિદસ્મિન્ મહાવને। તમપ્સરસિ હેમાયાં સક્તં દાનવપુઙ્ગવમ્
'એ પછી એ મહાન વનમાં સુખથી થોડો સમય રહ્યો; અને એ દાનવપુંગવ હેમા નામની અપ્સરામાં મગ્ન થયો.'
વિક્રમ્યૈવાશનિં ગૃહ્ય જઘાનેશઃ પુરંદરઃ। ઇદં ચ બ્રહ્મણા દત્તં હેમાયૈ વનમુત્તમમ્
'પછી ઇન્દ્રે, મહાન પરાક્રમથી, વજ્રથી તેને મારી નાખ્યો; અને આ શ્રેષ્ઠ વન બ્રહ્માએ હેમાને આપ્યું.'
શાશ્વતઃ કામભોગશ્ચ ગૃહં ચેદં હિરણ્મયમ્। દુહિતા મેરુસાવર્ણેરહં તસ્યાઃ સ્વયંપ્રભા
'આ ચિરંજીવી ભોગ અને આ સોનાનું ઘર પણ મળ્યું; હું મેરુસાવર્ણની પુત્રી સ્વયમપ્રભા છું અને હેમા મારી માતા છે.'
ઇદં રક્ષામિ ભવનં હેમાયા વાનરોત્તમ। મમ પ્રિયસખી હેમા નૃત્તગીતવિશારદા
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, હું હેમાનું આ મહેલ રક્ષું છું; હેમા મારી પ્રિય સખી છે, જે નૃત્ય અને ગીતમાં નિપુણ છે.
તયાદત્તવરા ચાસ્મિ રક્ષામિ ભવનં મહત્। કિં કાર્યં કસ્ય વા હેતોઃ કાન્તારાણિ પ્રપદ્યથ
મને હેમાએ આશીર્વાદ આપ્યો છે, તેથી હું આ વિશાળ મહેલનું રક્ષણ કરું છું. કહો, તમે કયા કામ માટે અને કોના માટે આ જંગલમાં આવ્યા છો?
કથં ચેદં વનં દુર્ગં યુષ્માભિરુપલક્ષિતમ્। શુચીન્યભ્યવહારાણિ મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ। ભુક્ત્વા પીત્વા ચ પાનીયં સર્વં મે વક્તુમર્હસિ
આ દુર્ગમ અને અઘળું જંગલ તમે કેવી રીતે જોઈ શક્યા? શુદ્ધ મૂળ અને ફળ ખાઈને, પાણી પીધા પછી, હવે તમે બધું મને સાચું કહો.
thumb|દ્વિપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે દ્વિપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૪-
હવે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણનાં કિશ્કિંધા કાંડનો બાવનમો સર્ગ સાંભળો.
અથ તાનબ્રવીત્ સર્વાન્ વિશ્રાન્તાન્ હરિયૂથપાન્। ઇદં વચનમેકાગ્રા તાપસી ધર્મચારિણી
પછી, બધા વાનર નેતાઓ આરામ કરી રહ્યા હતા ત્યારે, ધર્મમાં સ્થિર એવી તપસ્વિ સ્ત્રીએ એકાગ્રતાથી એમને કહ્યું.
વાનરા યદિ વઃ ખેદઃ પ્રણષ્ટઃ ફલભક્ષણાત્। યદિ ચૈતન્મયા શ્રાવ્યં શ્રોતુમિચ્છામિ તાં કથામ્
વાનરો, જો ફળ ખાઈને તમારો થાક ઉતરી ગયો હોય અને જો તમારી વાત મને સાંભળવી યોગ્ય હોય, તો હું એ કથા સાંભળવા ઇચ્છું છું.
તસ્યાસ્તદ્ વચનં શ્રુત્વા હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ। આર્જવેન યથાતત્ત્વમાખ્યાતુમુપચક્રમે
એના શબ્દો સાંભળી, પવનપુત્ર હનુમાન સચોટ અને નિષ્ઠાપૂર્વક બધું કહેવા લાગ્યા.
રાજા સર્વસ્ય લોકસ્ય મહેન્દ્રવરુણોપમઃ। રામો દાશરથિઃ શ્રીમાન્ પ્રવિષ્ટો દણ્ડકાવનમ્
સમગ્ર જગતના રાજા, મહેન્દ્ર અને વરુણ જેવા તેજસ્વી દશરથપુત્ર શ્રીરામ દંડકવનમાં પ્રવેશ્યા છે.
લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા વૈદેહ્યા સહ ભાર્યયા। તસ્ય ભાર્યા જનસ્થાનાદ્ રાવણેન હૃતા બલાત્
તેમણે પોતાના ભાઈ લક્ષ્મણ અને પત્ની વૈદેહી સાથે પ્રવેશ કર્યો; તેમની પત્ની રાવણે જનસ્થાનમાંથી બળજબરીથી અપહરણ કરી.
વીરસ્તસ્ય સખા રાજ્ઞઃ સુગ્રીવો નામ વાનરઃ। રાજા વાનરમુખ્યાનાં યેન પ્રસ્થાપિતા વયમ્
એ રાજાના પરાક્રમી મિત્ર સુગ્રીવ નામના વાનર છે, જે વાનરમુખ્યોના રાજા છે; એમણે અમને મોકલ્યા છે.
અગસ્ત્યચરિતામાશાં દક્ષિણાં યમરક્ષિતામ્। સહૈભિર્વાનરૈર્મુખ્યૈરઙ્ગદપ્રમુખૈર્વયમ્
અંગદ અને અન્ય વાનરમુખ્યો સાથે અમે દક્ષિણ દિશામાં, યમ દ્વારા રક્ષિત અને અગસ્ત્યમુનિથી પવિત્ર થયેલી ભૂમિ પર આવ્યા છીએ.
રાવણં સહિતાઃ સર્વે રાક્ષસં કામરૂપિણમ્। સીતયા સહ વૈદેહ્યા માર્ગધ્વમિતિ ચોદિતાઃ
અમને આ આજ્ઞા મળી છે કે, કામરૂપ ધારણ કરનાર રાક્ષસ રાવણ અને વૈદેહી સીતા બંનેને શોધો.
વિચિત્ય તુ વનં સર્વં સમુદ્રં દક્ષિણાં દિશમ્। વયં બુભુક્ષિતાઃ સર્વે વૃક્ષમૂલમુપાશ્રિતાઃ
અમે આખું જંગલ અને દક્ષિણ દિશામાં દરિયા સુધી શોધી લીધું, પછી બધા ભૂખ્યા રહી એક વૃક્ષની છાયામાં બેઠા.
વિવર્ણવદનાઃ સર્વે સર્વે ધ્યાનપરાયણાઃ। નાધિગચ્છામહે પારં મગ્નાશ્ચિન્તામહાર્ણવે
બધાના ચહેરા ફિકા પડી ગયા, બધા ચિંતામાં ડૂબેલા હતા; અમને કશું ઉપાય દેખાતો નહોતો, અમે મહાન ચિંતાના દરિયામાં ગરકાવ થઈ ગયા.