કાઞ્ચનભ્રમરાંશ્ચૈવ મધૂનિ ચ સમન્તતઃ। મણિકાઞ્ચનચિત્રાણિ શયનાન્યાસનાનિ ચ
સોનાના ભમરા અને સર્વત્ર મધ; મણિ અને સોનાથી શોભતા શયન અને બેઠકો.
વિવિધાનિ વિશાલાનિ દદૃશુસ્તે સમન્તતઃ। હૈમરાજતકાંસ્યાનાં ભાજનાનાં ચ રાશયઃ
તેમણે આસપાસ અનેક પ્રકારના અને વિશાળ ઢગલા જોયા, જેમાં સોનાં, ચાંદી અને કાંસાના વાસણો હતાં.
અગુરૂણાં ચ દિવ્યાનાં ચન્દનાનાં ચ સંચયાન્। શુચીન્યભ્યવહારાણિ મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ
ત્યાં દિવ્ય અગરુ અને ચંદનના ઢગલા હતાં; શુદ્ધ ભોજન, મૂળ અને ફળ પણ હતાં.
મહાર્હાણિ ચ યાનાનિ મધૂનિ રસવન્તિ ચ। દિવ્યાનામમ્બરાણાં ચ મહાર્હાણાં ચ સંચયાન્
તેમણે કિંમતી વાહનો, મીઠું મધ અને દિવ્ય તથા કિંમતી વસ્ત્રોના ઢગલા જોયા.
કમ્બલાનાં ચ ચિત્રાણામજિનાનાં ચ સંચયાન્। તત્ર તત્ર ચ વિન્યસ્તાન્ દીપ્તાન્ વૈશ્વાનરપ્રભાન્
ત્યાં રંગબેરંગી કમ્બળ અને પશુચામડાંના ઢગલા હતાં, જે અહીં-ત્યાં રાખેલા અને અગ્નિ જેવી ઝાંખી ધરાવતા હતાં.
દદૃશુર્વાનરાઃ શુભ્રાઞ્જાતરૂપસ્ય સંચયાન્। તત્ર તત્ર વિચિન્વન્તો બિલે તત્ર મહાપ્રભાઃ
વાનરોએ એ ગૂફામાં શોધ કરતાં અનેક જગ્યાએ તેજસ્વી શુદ્ધ સોનાના ઢગલા જોયા.
દદૃશુર્વાનરાઃ શૂરાઃ સ્ત્રિયં કાંચિદદૂરતઃ। તાં ચ તે દદૃશુસ્તત્ર ચીરકૃષ્ણાજિનામ્બરામ્
વીર વાનરોએ નજીકમાં એક સ્ત્રીને જોયી, જે વાંસના કપડા અને કાળી મૃગચામ પહેરેલી હતી.
તાપસીં નિયતાહારાં જ્વલન્તીમિવ તેજસા। વિસ્મિતા હરયસ્તત્ર વ્યવતિષ્ઠન્ત સર્વશઃ। પપ્રચ્છ હનુમાંસ્તત્ર કાસિ ત્વં કસ્ય વા બિલમ્
તે તપસ્વિ સ્ત્રી હતી, નિયમિત આહાર કરતી અને તેજથી પ્રગટતી હતી; વાનરો આશ્ચર્યચકિત થઈને ત્યાં ઊભા રહ્યા. પછી હનુમાનએ પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો? અને આ ગૂફા કોણની છે?'
તતો હનૂમાન્ ગિરિસંનિકાશઃ કૃતાઞ્જલિસ્તામભિવાદ્ય વૃદ્ધામ્। પપ્રચ્છ કા ત્વં ભવનં બિલં ચ રત્નાનિ ચેમાનિ વદસ્વ કસ્ય
પછી, પહાડ જેવો હનુમાન હાથ જોડીને એ વૃદ્ધ સ્ત્રીને વંદન કરીને પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો? આ ઘર અને ગુફા કયાંનું છે? અને આ રત્નો કોના છે? કૃપા કરીને અમને કહો.'
thumb|એકપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે એકપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધાકાંડનો એકાવનમો અધ્યાય સાંભળો.
ઇત્યુક્ત્વા હનુમાંસ્તત્ર ચીરકૃષ્ણાજિનામ્બરામ્। અબ્રવીત્ તાં મહાભાગાં તાપસીં ધર્મચારિણીમ્
આ રીતે બોલ્યા પછી, હનુમાને ત્યાં છાલ અને કૃષ્ણમૃગચર્મ પહેરનાર, ધર્મમાં સ્થિત અને ભાગ્યશાળી તપસ્વિ સ્ત્રીને સંબોધી.
ઇદં પ્રવિષ્ટાઃ સહસા બિલં તિમિરસંવૃતમ્। ક્ષુત્પિપાસાપરિશ્રાન્તાઃ પરિખિન્નાશ્ચ સર્વશઃ
'અમે અચાનક જ આ અંધકારથી ભરેલી ગુફામાં પ્રવેશી ગયા, અને ભૂખ, તરસ તથા થાકથી સંપૂર્ણ રીતે કંટાળી ગયા છીએ.'
મહદ્ ધરણ્યા વિવરં પ્રવિષ્ટાઃ સ્મ પિપાસિતાઃ। ઇમાંસ્ત્વેવંવિધાન્ ભાવાન્ વિવિધાનદ્ભુતોપમાન્
'અમે ધરતીમાં આ વિશાળ ખાડામાં તરસ્યા હાલતમાં આવ્યા છીએ અને અહીં અનેક અદ્ભુત વસ્તુઓ જોઈ છે.'
દૃષ્ટ્વા વયં પ્રવ્યથિતાઃ સમ્ભ્રાન્તા નષ્ટચેતસઃ। કસ્યૈતે કાઞ્ચના વૃક્ષાસ્તરુણાદિત્યસંનિભાઃ
'આ બધું જોઈને અમે ગભરાઈ ગયા છીએ, મન પણ ભટકી ગયું છે. આ સોનાના વૃક્ષો, જે ઉગતા સૂર્ય જેવાં તેજવંત છે, એ કોના છે?'
શુચીન્યભ્યવહારાણિ મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ। કાઞ્ચનાનિ વિમાનાનિ રાજતાનિ ગૃહાણિ ચ
'આ શુદ્ધ ખોરાક, મૂળ અને ફળો, સોનાની મહેલો અને ચાંદીના ઘરો—આ બધું કોનું છે?'
તપનીયગવાક્ષાણિ મણિજાલાવૃતાનિ ચ। પુષ્પિતાઃ ફલવન્તશ્ચ પુણ્યાઃ સુરભિગન્ધયઃ
'સોનાની ખિડકીઓ અને મણિથી બનેલા જાળાવાળા આ ઘરો આસપાસ ફૂલેલા, ફળવંત અને સુગંધિત વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા છે.'
ઇમે જામ્બૂનદમયાઃ પાદપાઃ કસ્ય તેજસા। કાઞ્ચનાનિ ચ પદ્માનિ જાતાનિ વિમલે જલે
'આ જાંબુનદ સોનાથી બનેલા વૃક્ષો કોના પરાક્રમથી ઉગ્યા છે? અને આ સ્વચ્છ જળમાં ઉગેલા સોનાના કમળ કોના છે?'
કથં મત્સ્યાશ્ચ સૌવર્ણા દૃશ્યન્તે સહ કચ્છપૈઃ। આત્મનસ્ત્વનુભાવાદ્ વા કસ્ય ચૈતત્તપોબલમ્
'અહીં સોનાના માછલીઓ અને કાચબાઓ સાથે કેવી રીતે દેખાય છે? શું આ બધું તમારી તપશ્ચર્યાનો ફળ છે કે બીજાની શક્તિથી થયું છે?'
અજાનતાં નઃ સર્વેષાં સર્વમાખ્યાતુમર્હસિ। એવમુક્તા હનુમતા તાપસી ધર્મચારિણી
'અમે બધું જાણતા નથી, તો કૃપા કરીને અમને બધું સમજાવો.' હનુમાનના આ પ્રશ્ન પછી ધર્મમાં સ્થિત તપસ્વિ સ્ત્રીએ ઉત્તર આપ્યો.
પ્રત્યુવાચ હનૂમન્તં સર્વભૂતહિતે રતા। મયો નામ મહાતેજા માયાવી વાનરર્ષભ
તે સર્વ જીવોની કલ્યાણમાં રત હનુમાનને જવાબ આપ્યો: 'વનરશ્રેષ્ઠ, માયા નામે એક મહાન શક્તિશાળી અને માયાવાન પુરુષ હતો.'
તેનેદં નિર્મિતં સર્વં માયયા કાઞ્ચનં વનમ્। પુરા દાનવમુખ્યાનાં વિશ્વકર્મા બભૂવ હ
'એણે પોતાની માયાથી આ આખું સોનાનું વન તૈયાર કર્યું હતું; પ્રાચીન સમયમાં તે દાનવોના મુખ્ય વિશ્વકર્મા હતો.'
યેનેદં કાઞ્ચનં દિવ્યં નિર્મિતં ભવનોત્તમમ્। સ તુ વર્ષસહસ્રાણિ તપસ્તપ્ત્વા મહદ્વને
'એણે જ આ દિવ્ય અને શ્રેષ્ઠ સોનાનું મહેલ બનાવ્યું; એણે મહાન વનમાં હજારો વર્ષ તપ કર્યા પછી.'
પિતામહાદ્ વરં લેભે સર્વમૌશનસં ધનમ્। વિધાય સર્વં બલવાન્ સર્વકામેશ્વરસ્તદા
'એણે પિતામહ બ્રહ્માથી ઉશનસના વંશના સર્વ ધનનો વર્દાન મેળવ્યો; અને બધું પ્રાપ્ત કરીને તે શક્તિશાળી અને સર્વ ઇચ્છાનો સ્વામી બન્યો.'
ઉવાસ સુખિતઃ કાલં કંચિદસ્મિન્ મહાવને। તમપ્સરસિ હેમાયાં સક્તં દાનવપુઙ્ગવમ્
'એ પછી એ મહાન વનમાં સુખથી થોડો સમય રહ્યો; અને એ દાનવપુંગવ હેમા નામની અપ્સરામાં મગ્ન થયો.'
વિક્રમ્યૈવાશનિં ગૃહ્ય જઘાનેશઃ પુરંદરઃ। ઇદં ચ બ્રહ્મણા દત્તં હેમાયૈ વનમુત્તમમ્
'પછી ઇન્દ્રે, મહાન પરાક્રમથી, વજ્રથી તેને મારી નાખ્યો; અને આ શ્રેષ્ઠ વન બ્રહ્માએ હેમાને આપ્યું.'
શાશ્વતઃ કામભોગશ્ચ ગૃહં ચેદં હિરણ્મયમ્। દુહિતા મેરુસાવર્ણેરહં તસ્યાઃ સ્વયંપ્રભા
'આ ચિરંજીવી ભોગ અને આ સોનાનું ઘર પણ મળ્યું; હું મેરુસાવર્ણની પુત્રી સ્વયમપ્રભા છું અને હેમા મારી માતા છે.'
ઇદં રક્ષામિ ભવનં હેમાયા વાનરોત્તમ। મમ પ્રિયસખી હેમા નૃત્તગીતવિશારદા
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, હું હેમાનું આ મહેલ રક્ષું છું; હેમા મારી પ્રિય સખી છે, જે નૃત્ય અને ગીતમાં નિપુણ છે.
તયાદત્તવરા ચાસ્મિ રક્ષામિ ભવનં મહત્। કિં કાર્યં કસ્ય વા હેતોઃ કાન્તારાણિ પ્રપદ્યથ
મને હેમાએ આશીર્વાદ આપ્યો છે, તેથી હું આ વિશાળ મહેલનું રક્ષણ કરું છું. કહો, તમે કયા કામ માટે અને કોના માટે આ જંગલમાં આવ્યા છો?
કથં ચેદં વનં દુર્ગં યુષ્માભિરુપલક્ષિતમ્। શુચીન્યભ્યવહારાણિ મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ। ભુક્ત્વા પીત્વા ચ પાનીયં સર્વં મે વક્તુમર્હસિ
આ દુર્ગમ અને અઘળું જંગલ તમે કેવી રીતે જોઈ શક્યા? શુદ્ધ મૂળ અને ફળ ખાઈને, પાણી પીધા પછી, હવે તમે બધું મને સાચું કહો.
thumb|દ્વિપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે દ્વિપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૪-
હવે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણનાં કિશ્કિંધા કાંડનો બાવનમો સર્ગ સાંભળો.