પરિપેતુર્બિલે તસ્મિન્ કંચિત્ કાલમતન્દ્રિતાઃ। તે કૃશા દીનવદનાઃ પરિશ્રાન્તાઃ પ્લવઙ્ગમાઃ
તે બિલ્લામાં વાનરોએ થોડો સમય નિરંતર ફેરવટ કરી; હવે તેઓ દુર્બળ, થાકેલા અને મુલાયમ ચહેરાવાળા થઈ ગયા.
આલોકં દદૃશુર્વીરા નિરાશા જીવિતે યદા। તતસ્તં દેશમાગમ્ય સૌમ્યા વિતિમિરં વનમ્
જ્યારે વીરોએ જીવવાની આશા ગુમાવી દીધી ત્યારે તેમને પ્રકાશ દેખાયો; પછી તેઓ એ સ્થળે પહોંચ્યા, જ્યાં શાંત અને અંધકારરહિત વન હતું.
દદૃશુઃ કાઞ્ચનાન્ વૃક્ષાન્ દીપ્તવૈશ્વાનરપ્રભાન્। સાલાંસ્તાલાંસ્તમાલાંશ્ચ પુંનાગાન્ વઞ્જુલાન્ ધવાન્
ત્યાં તેમણે સોનાના ઝાડો જોયા, જે અગ્નિ જેવી તેજસ્વી ઝાંખી આપતા હતા; સાળ, તાડ, તમાલ, પુન્નાગ, વંજુલ અને ધવના ઝાડો પણ હતાં.
ચમ્પકાન્ નાગવૃક્ષાંશ્ચ કર્ણિકારાંશ્ચ પુષ્પિતાન્। સ્તબકૈઃ કાઞ્ચનૈશ્ચિત્રૈ રક્તૈઃ કિસલયૈસ્તથા
તેમણે ચંપા અને નાગના ઝાડો અને ફૂલોથી ભરેલા કર્ણિકારના ઝાડો જોયા; એમાં સુવર્ણના ગુચ્છો અને લાલ પાંદડાંઓની સુંદરતા હતી.
આપીડૈશ્ચ લતાભિશ્ચ હેમાભરણભૂષિતાન્। તરુણાદિત્યસંકાશાન્ વૈદૂર્યમયવેદિકાન્
લતાની ટોચે સોનાના આભૂષણોથી શોભતા ઝાડો હતાં; તેઓ યુવાન સૂર્ય જેવી ઝાંખી ધરાવતા અને વૈદૂર્યમણિથી બનેલા ચબુતરાંવાળા હતાં.
બિભ્રાજમાનાન્ વપુષા પાદપાંશ્ચ હિરણ્મયાન્। નીલવૈદૂર્યવર્ણાશ્ચ પદ્મિનીઃ પતગૈર્વૃતાઃ
ત્યાં ઝાડો સોનાથી બનેલા અને તેજથી ઝગમગતાં હતાં; નીલમણિ જેવા રંગની કમળો અને પક્ષીઓથી ઘેરાયેલા હતાં.
મહદ્ભિઃ કાઞ્ચનૈર્વૃક્ષૈર્વૃતા બાલાર્કસંનિભૈઃ। જાતરૂપમયૈર્મત્સ્યૈર્મહદ્ભિશ્ચાથ પઙ્કજૈઃ
મોટા અને સોનાના ઝાડો, જે ઉગતા સૂર્ય જેવી ઝાંખી ધરાવતા હતાં; શુદ્ધ સોનાથી બનેલા માછલીઓ અને વિશાળ કમળો પણ હતાં.
નલિનીસ્તત્ર દદૃશુઃ પ્રસન્નસલિલાયુતાઃ। કાઞ્ચનાનિ વિમાનાનિ રાજતાનિ તથૈવ ચ
ત્યાં તેમણે સ્વચ્છ પાણીથી ભરેલા કમળના તળાવો જોયા; સુવર્ણના મહેલ અને ચાંદીના મહેલ પણ હતાં.
તપનીયગવાક્ષાણિ મુક્તાજાલાવૃતાનિ ચ। હૈમરાજતભૌમાનિ વૈદૂર્યમણિમન્તિ ચ
સોનાની જાળીઓવાળી બારી, મોતીની જાળથી ઢંકાયેલ; સુવર્ણ અને રજતના ફરસાણ અને વૈદૂર્યમણિથી શોભતા.
દદૃશુસ્તત્ર હરયો ગૃહમુખ્યાનિ સર્વશઃ। પુષ્પિતાન્ ફલિનો વૃક્ષાન્ પ્રવાલમણિસંનિભાન્
ત્યાં વાનરોએ સર્વત્ર સુંદર ઘરો જોયા; ફૂલો અને ફળોથી ભરેલા ઝાડો, જે મોતી અને પ્રવાલ જેવી ઝાંખી ધરાવતા હતાં.
કાઞ્ચનભ્રમરાંશ્ચૈવ મધૂનિ ચ સમન્તતઃ। મણિકાઞ્ચનચિત્રાણિ શયનાન્યાસનાનિ ચ
સોનાના ભમરા અને સર્વત્ર મધ; મણિ અને સોનાથી શોભતા શયન અને બેઠકો.
વિવિધાનિ વિશાલાનિ દદૃશુસ્તે સમન્તતઃ। હૈમરાજતકાંસ્યાનાં ભાજનાનાં ચ રાશયઃ
તેમણે આસપાસ અનેક પ્રકારના અને વિશાળ ઢગલા જોયા, જેમાં સોનાં, ચાંદી અને કાંસાના વાસણો હતાં.
અગુરૂણાં ચ દિવ્યાનાં ચન્દનાનાં ચ સંચયાન્। શુચીન્યભ્યવહારાણિ મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ
ત્યાં દિવ્ય અગરુ અને ચંદનના ઢગલા હતાં; શુદ્ધ ભોજન, મૂળ અને ફળ પણ હતાં.
મહાર્હાણિ ચ યાનાનિ મધૂનિ રસવન્તિ ચ। દિવ્યાનામમ્બરાણાં ચ મહાર્હાણાં ચ સંચયાન્
તેમણે કિંમતી વાહનો, મીઠું મધ અને દિવ્ય તથા કિંમતી વસ્ત્રોના ઢગલા જોયા.
કમ્બલાનાં ચ ચિત્રાણામજિનાનાં ચ સંચયાન્। તત્ર તત્ર ચ વિન્યસ્તાન્ દીપ્તાન્ વૈશ્વાનરપ્રભાન્
ત્યાં રંગબેરંગી કમ્બળ અને પશુચામડાંના ઢગલા હતાં, જે અહીં-ત્યાં રાખેલા અને અગ્નિ જેવી ઝાંખી ધરાવતા હતાં.
દદૃશુર્વાનરાઃ શુભ્રાઞ્જાતરૂપસ્ય સંચયાન્। તત્ર તત્ર વિચિન્વન્તો બિલે તત્ર મહાપ્રભાઃ
વાનરોએ એ ગૂફામાં શોધ કરતાં અનેક જગ્યાએ તેજસ્વી શુદ્ધ સોનાના ઢગલા જોયા.
દદૃશુર્વાનરાઃ શૂરાઃ સ્ત્રિયં કાંચિદદૂરતઃ। તાં ચ તે દદૃશુસ્તત્ર ચીરકૃષ્ણાજિનામ્બરામ્
વીર વાનરોએ નજીકમાં એક સ્ત્રીને જોયી, જે વાંસના કપડા અને કાળી મૃગચામ પહેરેલી હતી.
તાપસીં નિયતાહારાં જ્વલન્તીમિવ તેજસા। વિસ્મિતા હરયસ્તત્ર વ્યવતિષ્ઠન્ત સર્વશઃ। પપ્રચ્છ હનુમાંસ્તત્ર કાસિ ત્વં કસ્ય વા બિલમ્
તે તપસ્વિ સ્ત્રી હતી, નિયમિત આહાર કરતી અને તેજથી પ્રગટતી હતી; વાનરો આશ્ચર્યચકિત થઈને ત્યાં ઊભા રહ્યા. પછી હનુમાનએ પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો? અને આ ગૂફા કોણની છે?'
તતો હનૂમાન્ ગિરિસંનિકાશઃ કૃતાઞ્જલિસ્તામભિવાદ્ય વૃદ્ધામ્। પપ્રચ્છ કા ત્વં ભવનં બિલં ચ રત્નાનિ ચેમાનિ વદસ્વ કસ્ય
પછી, પહાડ જેવો હનુમાન હાથ જોડીને એ વૃદ્ધ સ્ત્રીને વંદન કરીને પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો? આ ઘર અને ગુફા કયાંનું છે? અને આ રત્નો કોના છે? કૃપા કરીને અમને કહો.'
thumb|એકપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે એકપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધાકાંડનો એકાવનમો અધ્યાય સાંભળો.
ઇત્યુક્ત્વા હનુમાંસ્તત્ર ચીરકૃષ્ણાજિનામ્બરામ્। અબ્રવીત્ તાં મહાભાગાં તાપસીં ધર્મચારિણીમ્
આ રીતે બોલ્યા પછી, હનુમાને ત્યાં છાલ અને કૃષ્ણમૃગચર્મ પહેરનાર, ધર્મમાં સ્થિત અને ભાગ્યશાળી તપસ્વિ સ્ત્રીને સંબોધી.
ઇદં પ્રવિષ્ટાઃ સહસા બિલં તિમિરસંવૃતમ્। ક્ષુત્પિપાસાપરિશ્રાન્તાઃ પરિખિન્નાશ્ચ સર્વશઃ
'અમે અચાનક જ આ અંધકારથી ભરેલી ગુફામાં પ્રવેશી ગયા, અને ભૂખ, તરસ તથા થાકથી સંપૂર્ણ રીતે કંટાળી ગયા છીએ.'
મહદ્ ધરણ્યા વિવરં પ્રવિષ્ટાઃ સ્મ પિપાસિતાઃ। ઇમાંસ્ત્વેવંવિધાન્ ભાવાન્ વિવિધાનદ્ભુતોપમાન્
'અમે ધરતીમાં આ વિશાળ ખાડામાં તરસ્યા હાલતમાં આવ્યા છીએ અને અહીં અનેક અદ્ભુત વસ્તુઓ જોઈ છે.'
દૃષ્ટ્વા વયં પ્રવ્યથિતાઃ સમ્ભ્રાન્તા નષ્ટચેતસઃ। કસ્યૈતે કાઞ્ચના વૃક્ષાસ્તરુણાદિત્યસંનિભાઃ
'આ બધું જોઈને અમે ગભરાઈ ગયા છીએ, મન પણ ભટકી ગયું છે. આ સોનાના વૃક્ષો, જે ઉગતા સૂર્ય જેવાં તેજવંત છે, એ કોના છે?'
શુચીન્યભ્યવહારાણિ મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ। કાઞ્ચનાનિ વિમાનાનિ રાજતાનિ ગૃહાણિ ચ
'આ શુદ્ધ ખોરાક, મૂળ અને ફળો, સોનાની મહેલો અને ચાંદીના ઘરો—આ બધું કોનું છે?'
તપનીયગવાક્ષાણિ મણિજાલાવૃતાનિ ચ। પુષ્પિતાઃ ફલવન્તશ્ચ પુણ્યાઃ સુરભિગન્ધયઃ
'સોનાની ખિડકીઓ અને મણિથી બનેલા જાળાવાળા આ ઘરો આસપાસ ફૂલેલા, ફળવંત અને સુગંધિત વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા છે.'
ઇમે જામ્બૂનદમયાઃ પાદપાઃ કસ્ય તેજસા। કાઞ્ચનાનિ ચ પદ્માનિ જાતાનિ વિમલે જલે
'આ જાંબુનદ સોનાથી બનેલા વૃક્ષો કોના પરાક્રમથી ઉગ્યા છે? અને આ સ્વચ્છ જળમાં ઉગેલા સોનાના કમળ કોના છે?'
કથં મત્સ્યાશ્ચ સૌવર્ણા દૃશ્યન્તે સહ કચ્છપૈઃ। આત્મનસ્ત્વનુભાવાદ્ વા કસ્ય ચૈતત્તપોબલમ્
'અહીં સોનાના માછલીઓ અને કાચબાઓ સાથે કેવી રીતે દેખાય છે? શું આ બધું તમારી તપશ્ચર્યાનો ફળ છે કે બીજાની શક્તિથી થયું છે?'
અજાનતાં નઃ સર્વેષાં સર્વમાખ્યાતુમર્હસિ। એવમુક્તા હનુમતા તાપસી ધર્મચારિણી
'અમે બધું જાણતા નથી, તો કૃપા કરીને અમને બધું સમજાવો.' હનુમાનના આ પ્રશ્ન પછી ધર્મમાં સ્થિત તપસ્વિ સ્ત્રીએ ઉત્તર આપ્યો.
પ્રત્યુવાચ હનૂમન્તં સર્વભૂતહિતે રતા। મયો નામ મહાતેજા માયાવી વાનરર્ષભ
તે સર્વ જીવોની કલ્યાણમાં રત હનુમાનને જવાબ આપ્યો: 'વનરશ્રેષ્ઠ, માયા નામે એક મહાન શક્તિશાળી અને માયાવાન પુરુષ હતો.'