રાવણોઽયમિતિ જ્ઞાત્વા તલેનાભિજઘાન હ। સ વાલિપુત્રાભિહતો વક્ત્રાચ્છોણિતમુદ્વમન્
અંગદે સમજી લીધું કે આ રાવણ છે અને તેણે પોતાના હાથની તાળીથી તેને માર્યો.
અસુરો ન્યપતદ્ ભૂમૌ પર્યસ્ત ઇવ પર્વતઃ। તે તુ તસ્મિન્ નિરુચ્છ્વાસે વાનરા જિતકાશિનઃ
વાલીપુત્રના ઘા થી એ અસુર પર્વત જેવો જમીન પર પડી ગયો અને તેના મોઢામાંથી લોહી વમતો રહ્યો.
વ્યચિન્વન્ પ્રાયશસ્તત્ર સર્વં તે ગિરિગહ્વરમ્। વિચિતં તુ તતઃ સર્વં સર્વે તે કાનનૌકસઃ
એ અસુર નિઃશ્વાસ થઈ ગયો પછી, વિજયી વાનરોએ આખા પર્વતના ગુહાઓમાં ચોખ્ખાઈથી શોધખોળ કરી.
અન્યદેવાપરં ઘોરં વિવિશુર્ગિરિગહ્વરમ્। તે વિચિત્ય પુનઃ ખિન્ના વિનિષ્પત્ય સમાગતાઃ। એકાન્તે વૃક્ષમૂલે તુ નિષેદુર્દીનમાનસાઃ
બધા વનવાસીઓએ બીજું એક ભયાનક પર્વતગુહા પણ શોધી કાઢ્યું; ત્યાં પણ શોધ્યા પછી, થાકી ગયા અને એકાંતમાં વૃક્ષની નીચે દુઃખી મનથી બેઠા.
thumb|એકોનપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે એકોનપઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૪-
હવે એકાઉનપંચાશમો સર્ગ સાંભળો.
અથાઙ્ગદસ્તદા સર્વાન્ વાનરાનિદમબ્રવીત્। પરિશ્રાન્તો મહાપ્રાજ્ઞઃ સમાશ્વાસ્ય શનૈર્વચઃ
પછી અંગદે, જ્ઞાની અને થાકેલા, બધા વાનરોને ધીરજ આપીને ધીમે ધીમે એમ કહ્યું.
વનાનિ ગિરયો નદ્યો દુર્ગાણિ ગહનાનિ ચ। દરી ગિરિગુહાશ્ચૈવ વિચિતાઃ સર્વમન્તતઃ
અમે જંગલ, પર્વતો, નદીઓ અને બધાં જ અઘરા, ઘન વિસ્તારો, ખીણો અને પર્વતગુહાઓ બધે શોધી લીધાં છે.
તત્ર તત્ર સહાસ્માભિર્જાનકી ન ચ દૃશ્યતે। તથા રક્ષોઽપહર્તા ચ સીતાયાશ્ચૈવ દુષ્કૃતી
એટલી જગ્યા શોધવા છતાં પણ, અમને જાનકી ક્યાંય દેખાઈ નથી અને ન તો સીતાજીને હરણ કરનાર દુષ્ટ રાક્ષસ.
કાલશ્ચ નો મહાન્ યાતઃ સુગ્રીવશ્ચોગ્રશાસનઃ। તસ્માદ્ ભવન્તઃ સહિતા વિચિન્વન્તુ સમન્તતઃ
અમારો ઘણો સમય વીતી ગયો છે અને સુગ્રીવ તો કડક આદેશ આપનાર રાજા છે; એટલે તમે બધા મળીને ચારે બાજુ ફરીથી શોધો.
વિહાય તન્દ્રીં શોકં ચ નિદ્રાં ચૈવ સમુત્થિતામ્। વિચિનુધ્વં તથા સીતાં પશ્યામો જનકાત્મજામ્
આળસ, દુઃખ અને ઊંઘને છોડીને, એવી રીતે શોધો કે આપણે જનકનંદિની સીતાજીને જોઈ શકીએ.
અનિર્વેદં ચ દાક્ષ્યં ચ મનસશ્ચાપરાજયમ્। કાર્યસિદ્ધિકરાણ્યાહુસ્તસ્માદેતદ્ બ્રવીમ્યહમ્
લોકો કહે છે કે ધીરજ, કુશળતા અને હાર ન માનનાર મનથી કામમાં સફળતા મળે છે; એટલે હું તમને આ વાત કહું છું.
અદ્યાપીદં વનં દુર્ગં વિચિન્વન્તુ વનૌકસઃ। ખેદં ત્યક્ત્વા પુનઃ સર્વં વનમેવ વિચિન્વતામ્
હજી પણ, વનવાસીઓએ આ અઘરું જંગલ ફરીથી શોધવું જોઈએ; થાકને છોડીને, બધા ફરીથી આખું જંગલ શોધી કાઢો.
અવશ્યં કુર્વતાં તસ્ય દૃશ્યતે કર્મણઃ ફલમ્। પરં નિર્વેદમાગમ્ય નહિ નોન્મીલનં ક્ષમમ્
નક્કી છે કે જે સતત પ્રયત્ન કરે છે, તેને પોતાના કાર્યનું ફળ મળે છે; પણ જો મનમાં નિરાશા આવી જાય તો સફળતા શક્ય નથી.
સુગ્રીવઃ ક્રોધનો રાજા તીક્ષ્ણદણ્ડશ્ચ વાનરાઃ। ભેતવ્યં તસ્ય સતતં રામસ્ય ચ મહાત્મનઃ
સુગ્રીવ રાજા ગુસ્સાવાળો અને કડક દંડ આપનાર છે, વાનરો; તેથી તમારે હંમેશા તેની અને મહાત્મા રામની ભય રાખવી જોઈએ.
હિતાર્થમેતદુક્તં વઃ ક્રિયતાં યદિ રોચતે। ઉચ્યતાં હિ ક્ષમં યત્ તત્ સર્વેષામેવ વાનરાઃ
આ બધું તમારું ભલું થાય એ માટે કહેવામાં આવ્યું છે. જો તમને યોગ્ય લાગે તો એ પ્રમાણે કરો. જો કોઈને કંઈ યોગ્ય લાગે તો બધા વાનરો કહી શકે છે.
અઙ્ગદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા વચનં ગન્ધમાદનઃ। ઉવાચ વ્યક્તયા વાચા પિપાસાશ્રમખિન્નયા
અંગદના શબ્દો સાંભળી, ગંધમાદનએ તરસ અને થાકથી થાકેલો હોવા છતાં સ્પષ્ટ રીતે બોલ્યો.
સદૃશં ખલુ વો વાક્યમઙ્ગદો યદુવાચ હ। હિતં ચૈવાનુકૂલં ચ ક્રિયતામસ્ય ભાષિતમ્
અંગદે જે કહ્યું એ ખરેખર તમારે માટે યોગ્ય છે. એમાં તમારું ભલું અને સહમતિ બંને છે, એટલે એના કહે્યા પ્રમાણે કરો.
પુનર્માર્ગામહે શૈલાન્ કન્દરાંશ્ચ શિલાંસ્તથા। કાનનાનિ ચ શૂન્યાનિ ગિરિપ્રસ્રવણાનિ ચ
ચાલો ફરી પર્વતો, ગુફાઓ, શિલાઓ, સુનસાન જંગલો અને પર્વતોમાંથી વહેતા ઝરણાં શોધીએ.
યથોદ્દિષ્ટાનિ સર્વાણિ સુગ્રીવેણ મહાત્મના। વિચિન્વન્તુ વનં સર્વે ગિરિદુર્ગાણિ સંગતાઃ
મહાન આત્મા સુગ્રીવે જે જે સ્થળો બતાવ્યા છે, એ બધાં વાનરો મળીને જંગલ અને પર્વતોના કિલ્લાઓ શોધે.
તતઃ સમુત્થાય પુનર્વાનરાસ્તે મહાબલાઃ। વિન્ધ્યકાનનસંકીર્ણાં વિચેરુર્દક્ષિણાં દિશમ્
પછી એ મહાબલી વાનરો ફરી ઊભા થયા અને વિંધ્યના જંગલો ભરેલી દક્ષિણ દિશામાં શોધવા લાગ્યા.
તે શારદાભ્રપ્રતિમં શ્રીમદ્રજતપર્વતમ્। શૃઙ્ગવન્તં દરીવન્તમધિરુહ્ય ચ વાનરાઃ
વાનરો શરદના વાદળ જેવા ચમકતા, અનેક શિખરો અને ગુફાઓ ધરાવતા રજત પર્વત પર ચઢ્યા.
તત્ર લોધ્રવનં રમ્યં સપ્તપર્ણવનાનિ ચ। વિચિન્વન્તો હરિવરાઃ સીતાદર્શનકાંક્ષિણઃ
શ્રેષ્ઠ વાનરો, સીતા દર્શન કરવાની ઇચ્છાથી, ત્યાંના સુંદર લોધ્રવન અને સપ્તપર્ણના વન શોધતા હતા.
તસ્યાગ્રમધિરૂઢાસ્તે શ્રાન્તા વિપુલવિક્રમાઃ। ન પશ્યન્તિ સ્મ વૈદેહીં રામસ્ય મહિષીં પ્રિયામ્
એ વિક્રમશાળી અને થાકેલા વાનરો જ્યારે પર્વતની ટોચ પર પહોંચ્યા, ત્યારે તેમને વૈદેહી, એટલે રામજીની પ્રિય રાણી, દેખાઈ નહીં.
તે તુ દૃષ્ટિગતં દૃષ્ટ્વા તં શૈલં બહુકન્દરમ્। અધ્યારોહન્ત હરયો વીક્ષમાણાઃ સમન્તતઃ
પણ જ્યારે વાનરોની નજરે અનેક ગુફાઓ ધરાવતો એ પર્વત પડ્યો, ત્યારે તેઓ ચારે બાજુ જોઈને એ પર્વત પર ચઢ્યા.
અવરુહ્ય તતો ભૂમિં શ્રાન્તા વિગતચેતસઃ। સ્થિતા મુહૂર્તં તત્રાથ વૃક્ષમૂલમુપાશ્રિતાઃ
પછી તેઓ જમીન પર ઊતરી આવ્યા, ખૂબ થાકી ગયા હતા અને મન પણ હારી ચૂક્યા હતા. થોડો સમય તેઓ વૃક્ષની છાયામાં ઊભા રહ્યા.
તે મુહૂર્તં સમાશ્વસ્તાઃ કિંચિદ્ભગ્નપરિશ્રમાઃ। પુનરેવોદ્યતાઃ કૃત્સ્નાં માર્ગિતું દક્ષિણાં દિશમ્
થોડો આરામ મળતાં અને થાક થોડો ઓગળી જતા, તેઓ ફરી દક્ષિણ દિશામાં આખું ક્ષેત્ર શોધવા નીકળી પડ્યા.
હનુમત્પ્રમુખાસ્તાવત્ પ્રસ્થિતાઃ પ્લવગર્ષભાઃ। વિન્ધ્યમેવાદિતઃ કૃત્વા વિચેરુશ્ચ સમન્તતઃ
પછી હનુમાનજીની આગેવાનીમાં એ શ્રેષ્ઠ વાનરો વિંધ્ય પર્વતને આરંભબિંદુ બનાવી, ચારે બાજુ શોધવા લાગ્યા.
thumb|પઞ્ચાશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે પઞ્ચાશઃ સર્ગઃ ॥૪-
હવે શ્રદ્ધાવાન વાલ્મીકી રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો પચાસમો સર્ગ સાંભળો.
સહ તારાઙ્ગદાભ્યાં તુ સંગમ્ય હનુમાન્ કપિઃ। વિચિનોતિ ચ વિન્ધ્યસ્ય ગુહાશ્ચ ગહનાનિ ચ
હનુમાન વાનર તારા અને અંગદ સાથે મળીને વિંધ્ય પર્વતની ગુફાઓ અને ઘન ઝાડીઓ શોધતો હતો.
સિંહશાર્દૂલજુષ્ટાશ્ચ ગુહાશ્ચ પરિતસ્તદા। વિષમેષુ નગેન્દ્રસ્ય મહાપ્રસ્રવણેષુ ચ
ત્યાં આસપાસની ગુફાઓમાં સિંહ અને વાઘ રહેતા અને એ પર્વત પર ઊંચા-ઊંચા ધોધવાળા કઠણ સ્થળો હતા.