અતિબલ બલમાશ્રિતસ્તવાહં હરિવર વિક્રમ વિક્રમૈરનલ્પૈઃ। પવનસુત યથાધિગમ્યતે સા જનકસુતા હનુમંસ્તથા કુરુષ્વ
હું તારા અતિશય બળ પર આધાર રાખું છું, હે વાનરશ્રેષ્ઠ, તારા અસાધારણ પરાક્રમથી, હે પવનપુત્ર, હનુમાન જે રીતે કરવું જોઈએ એ રીતે કરી, જનકનંદિનીને શોધી કાઢ.
thumb|પઞ્ચચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે પઞ્ચચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધાકાંડનો પાંસઠમો સર્ગ અહીં પૂર્ણ થાય છે. હવે પાંસઠમો સર્ગ સાંભળો.
સર્વાંશ્ચાહૂય સુગ્રીવઃ પ્લવગાન્ પ્લવગર્ષભઃ। સમસ્તાંશ્ચાબ્રવીદ્ રાજા રામકાર્યાર્થસિદ્ધયે
પ્લવગોમાં શ્રેષ્ઠ એવા સુગ્રીવ રાજાએ બધા વાનરોને બોલાવીને, રામજીના કાર્યની સિદ્ધિ માટે તેમને કહ્યું.
એવમેતદ્ વિચેતવ્યં ભવદ્ભિર્વાનરોત્તમૈઃ। તદુગ્રશાસનં ભર્તુર્વિજ્ઞાય હરિપુંગવાઃ
હવે, હે વાનરશ્રેષ્ઠો, તમારે આ રીતે શોધવું છે—તમારા સ્વામીની કઠોર આજ્ઞા સમજીને, હે વાનરપુંગવો.
શલભા ઇવ સંછાદ્ય મેદિનીં સમ્પ્રતસ્થિરે। રામઃ પ્રસ્રવણે તસ્મિન્ ન્યવસત્ સહલક્ષ્મણઃ
ટોળા ટોળા વાંદરો જમીનને ટપકાવીને ચાલ્યા ગયા, જ્યારે રામ અને લક્ષ્મણ પ્રસ્રવણ પર્વત પર જ રહ્યા.
પ્રતીક્ષમાણસ્તં માસં સીતાધિગમને કૃતઃ। ઉત્તરાં તુ દિશં રમ્યાં ગિરિરાજસમાવૃતામ્
સીતા શોધવા માટે જે મહિનો નક્કી થયો હતો, તેની રાહ જોતા રામ ત્યાં જ રહ્યા, અને સુંદર ઉત્તર દિશા, જે મહાપર્વતોથી ઘેરાયેલી હતી, માટે વાંદરો ચાલ્યા ગયા.
પ્રતસ્થે સહસા વીરો હરિઃ શતબલિસ્તદા। પૂર્વાં દિશં પ્રતિયયૌ વિનતો હરિયૂથપઃ
પછી શતબલિ નામનો વીર વાંદરો ઝડપથી ઉત્તર દિશા તરફ નીકળી પડ્યો, અને વિનત નામનો વાંદરાઓનો મુખ્ય પૂર્વ દિશા તરફ ગયો.
તારાઙ્ગદાદિસહિતઃ પ્લવગઃ પવનાત્મજઃ। અગસ્ત્યાચરિતામાશાં દક્ષિણાં હરિયૂથપઃ
પવનપુત્ર હનુમાન તારા, અંગદ અને બીજા વાંદરો સાથે દક્ષિણ દિશા તરફ, જ્યાં અગસ્ત્યે પર્વતો પર વિહાર કર્યો હતો, ત્યાં ગયો.
પશ્ચિમાં ચ દિશં ઘોરાં સુષેણઃ પ્લવગેશ્વરઃ। પ્રતસ્થે હરિશાર્દૂલો દિશં વરુણપાલિતામ્
પછી સુષેણ વાંદરોના રાજા પશ્ચિમની ભયાનક દિશા તરફ, જે વરુણ દ્વારા રક્ષાતી હતી, વાંદરોમાં વાઘ સમાન બનીને નીકળી પડ્યો.
તતઃ સર્વા દિશો રાજા ચોદયિત્વા યથાતથમ્। કપિસેનાપતિર્વીરો મુમોદ સુખિતઃ સુખમ્
પછી વાંદરોની સેના ના વીર રાજાએ સર્વ દિશાઓમાં યોગ્ય રીતે વાંદરોને મોકલીને આનંદથી ખુશી અનુભવી.
એવં સંચોદિતાઃ સર્વે રાજ્ઞા વાનરયૂથપાઃ। સ્વાં સ્વાં દિશમભિપ્રેત્ય ત્વરિતાઃ સમ્પ્રતસ્થિરે
એ રીતે રાજાએ આદેશ આપતાં બધા વાંદરોના મુખ્યોએ પોતાની પોતાની દિશા તરફ તત્પરતાથી કૂચ કરી.
નદન્તશ્ચોન્નદન્તશ્ચ ગર્જન્તશ્ચ પ્લવંગમાઃ। ક્ષ્વેડન્તો ધાવમાનાશ્ચ વિનદન્તો મહાબલાઃ
મોટા બળવાન વાંદરો ગર્જના કરતા, દહાડતા, બૂમો પાડતા, દોડતા અને ઉંચા અવાજે ચીસો પાડતા આગળ વધ્યા.
એવં સંચોદિતાઃ સર્વે રાજ્ઞા વાનરયૂથપાઃ। આનયિષ્યામહે સીતાં હનિષ્યામશ્ચ રાવણમ્
એ રીતે રાજાએ આદેશ આપતાં બધા વાંદરોના મુખ્યોએ કહ્યું: 'અમે સીતાજીને પાછી લાવશું અને રાવણને મારશું.'
અહમેકો વધિષ્યામિ પ્રાપ્તં રાવણમાહવે। તતશ્ચોન્મથ્ય સહસા હરિષ્યે જનકાત્મજામ્
'હું એકલો જ યુદ્ધમાં આવનાર રાવણને મારી નાખીશ અને પછી તરત જ તેને હરાવીને જનકનંદિનીને પાછી લાવીશ.'
વેપમાનાં શ્રમેણાદ્ય ભવદ્ભિઃ સ્થીયતામિતિ। એક એવાહરિષ્યામિ પાતાલાદપિ જાનકીમ્
'જો સીતાજી થાકથી કાંપતી હોય તો પણ તમે અડગ રહો; હું એકલો જ પાતાળમાંથી પણ જાનકીજીને પાછી લાવીશ.'
વિધમિષ્યામ્યહં વૃક્ષાન્ દારયિષ્યામ્યહં ગિરીન્। ધરણીં દારયિષ્યામિ ક્ષોભયિષ્યામિ સાગરાન્
'હું વૃક્ષો તોડી નાખીશ, પર્વતો ફાડી નાખીશ, ધરતી ચીરી નાખીશ અને સાગરોને પણ હલાવી દઈશ.'
અહં યોજનસંખ્યાયાઃ પ્લવેયં નાત્ર સંશયઃ। શતયોજનસંખ્યાયાઃ શતં સમધિકં હ્યહમ્
'હું યોજનોની સંખ્યા જેટલું કૂદી શકું છું, એમાં કોઈ શંકા નથી; હું તો સો યોજનથી પણ વધુ દૂર જઈ શકું છું.'
ભૂતલે સાગરે વાપિ શૈલેષુ ચ વનેષુ ચ। પાતાલસ્યાપિ વા મધ્યે ન મમાચ્છિદ્યતે ગતિઃ
'ભલે જમીન પર, સાગરમાં, પર્વતોમાં કે જંગલોમાં, કે પછી પાતાળના મધ્યમાં પણ, મારી ગતિને કોઈ રોકી શકે નહીં.'
ઇત્યેકૈકસ્તદા તત્ર વાનરા બલદર્પિતાઃ। ઊચુશ્ચ વચનં તસ્ય હરિરાજસ્ય સંનિધૌ
એ રીતે ત્યાં બધા બળવાન અને ગર્વિત વાંદરો વાંદરોના રાજાની હાજરીમાં આ વચન બોલ્યા.
thumb|ષટ્ચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ષટ્ચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥૪-
હવે શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો છાલીસમો સર્ગ સાંભળો.
ગતેષુ વાનરેન્દ્રેષુ રામઃ સુગ્રીવમબ્રવીત્। કથં ભવાન્ વિજાનીતે સર્વં વૈ મણ્ડલં ભુવઃ
જ્યારે બધા વાંદરાઓના રાજા ચાલ્યા ગયા, ત્યારે રામે સુગ્રીવને પૂછ્યું: 'તમે આખી ધરતીનું વિસ્તાર કેવી રીતે જાણો છો?'
સુગ્રીવશ્ચ તતો રામમુવાચ પ્રણતાત્મવાન્। શ્રૂયતાં સર્વમાખ્યાસ્યે વિસ્તરેણ વચો મમ
પછી સુગ્રીવે વિનમ્ર હૃદયથી રામને કહ્યું: 'સાંભળો, હું તમને બધું વિગતે કહું છું.'
યદા તુ દુન્દુભિં નામ દાનવં મહિષાકૃતિમ્। પ્રતિકાલયતે વાલી મલયં પ્રતિ પર્વતમ્
જ્યારે વાલી એ દુન્દુભિ નામના દાનવને, જે મહિષ જેવો દેખાતો હતો, સામનો કર્યો, ત્યારે તે મલય પર્વત તરફ ગયો હતો.
તદા વિવેશ મહિષો મલયસ્ય ગુહાં પ્રતિ। વિવેશ વાલી તત્રાપિ મલયં તજ્જિઘાંસયા
પછી એ મહિષ મલય પર્વતની ગુફામાં પ્રવેશ્યો; વાલી પણ તેને મારવાનો ઇરાદો રાખીને એ ગુફામાં ગયો.
તતોઽહં તત્ર નિક્ષિપ્તો ગુહાદ્વારિ વિનીતવત્। ન ચ નિષ્ક્રામતે વાલી તદા સંવત્સરે ગતે
એ સમયે હું ગુફાના દ્વારે નમ્રતાથી ઉભો રહ્યો હતો; પણ એક વર્ષ વીતી ગયું છતાં વાલી બહાર આવ્યો નહીં.
તતઃ ક્ષતજવેગેન આપુપૂરે તદા બિલમ્। તદહં વિસ્મિતો દૃષ્ટ્વા ભ્રાતુઃ શોકવિષાર્દિતઃ
પછી ત્યાં લોહી વહેતાં ગુફો ભરાઈ ગયો; આ જોઈને હું આશ્ચર્યચકિત અને ભાઈના દુઃખથી દુખી થઈ ગયો.
અથાહં ગતબુદ્ધિસ્તુ સુવ્યક્તં નિહતો ગુરુઃ। શિલા પર્વતસંકાશા બિલદ્વારિ મયા કૃતા
પછી મારું મન ઉલટું પડી ગયું અને મને ખાતરી થઈ ગઈ કે મોટા ભાઈ માર્યા ગયા છે; તેથી મેં ગુફાના દ્વારે પર્વત જેવી મોટી પથ્થર મૂકી દીધી.
અશક્નુવન્નિષ્ક્રમિતું મહિષો વિનશિષ્યતિ। તતોઽહમાગાં કિષ્કિન્ધાં નિરાશસ્તસ્ય જીવિતે
હવે એ મહિષ બહાર આવી શકશે નહીં અને ત્યાં જ મરી જશે એમ વિચારીને, હું વાલી જીવશે એવી આશા છોડીને કિષ્કિંધા પાછો ફર્યો.
રાજ્યં ચ સુમહત્ પ્રાપ્ય તારાં ચ રુમયા સહ। મિત્રૈશ્ચ સહિતસ્તત્ર વસામિ વિગતજ્વરઃ
મને મોટું રાજ્ય મળ્યું અને તારા તથા રૂમા સાથે, મિત્રો સાથે હું ત્યાં નિરાંતે રહેતો હતો.
આજગામ તતો વાલી હત્વા તં વાનરર્ષભઃ। તતોઽહમદદાં રાજ્યં ગૌરવાદ્ ભયયન્ત્રિતઃ
પછી વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા વાલી એ દાનવને મારીને પાછો આવ્યો; ત્યારે હું ભય અને માનના કારણે રાજ્ય પાછું આપી દીધું.