સ ચ સર્વૈર્વિચેતવ્યઃ સસાનુપ્રસ્થભૂધરઃ। ક્રૌઞ્ચં ગિરિમતિક્રમ્ય મૈનાકો નામ પર્વતઃ
કૌંચ નામનો પર્વત છે, જેમાં ઢોળાણો, સમતલ જમીન અને શિખરો છે, એ બધું સારી રીતે શોધવું જોઈએ. એ પર્વતને પાર કર્યા પછી મેણાક નામનો પર્વત આવે છે.
મયસ્ય ભવનં તત્ર દાનવસ્ય સ્વયંકૃતમ્। મૈનાકસ્તુ વિચેતવ્યઃ સસાનુપ્રસ્થકન્દરઃ
ત્યાં માયા નામના દાનવનું પોતે બનાવેલું મહેલ છે. મેણાક પર્વત પણ ઢોળાણો, સમતલ જમીન અને ગુફાઓથી ભરપૂર છે, એ પણ શોધવું જોઈએ.
સ્ત્રીણામશ્વમુખીનાં તુ નિકેતસ્તત્ર તત્ર તુ। તં દેશં સમતિક્રમ્ય આશ્રમં સિદ્ધસેવિતમ્
ત્યાં-ત્યાં ઘોડા જેવા ચહેરાવાળી સ્ત્રીઓના નિવાસસ્થાન છે. એ પ્રદેશને પાર કર્યા પછી સિદ્ધો દ્વારા પૂજિત આશ્રમ આવે છે.
સિદ્ધા વૈખાનસા યત્ર વાલખિલ્યાશ્ચ તાપસાઃ। વન્દિતવ્યાસ્તતઃ સિદ્ધાસ્તપસા વીતકલ્મષાઃ
ત્યાં સિદ્ધો, વૈખાનસ ઋષિઓ અને વાલખિલ્ય તપસ્વીઓ રહે છે. તપ દ્વારા પવિત્ર થયેલા, પાપરહિત એવા સિદ્ધોને સન્માનપૂર્વક વંદન કરવું.
પ્રષ્ટવ્યા ચાપિ સીતાયાઃ પ્રવૃત્તિર્વિનયાન્વિતૈઃ। હેમપુષ્કરસંછન્નં તત્ર વૈખાનસં સરઃ
વિનમ્રતાથી એ લોકો પાસેથી સીતાજીની ખબર પૂછવી. ત્યાં વૈખાનસ સરોવર છે, જે સોનાના કમળોથી ઢંકાયેલું છે.
તરુણાદિત્યસંકાશૈર્હંસૈર્વિચરિતં શુભૈઃ। ઔપવાહ્યઃ કુબેરસ્ય સાર્વભૌમ ઇતિ સ્મૃતઃ
એ સરોવર યુવાન સૂર્ય જેવી કાંતિ ધરાવતાં સુંદર હંસોથી ભરેલું છે. કહેવાય છે કે એ કુબેરનું રાજસી સ્નાનસ્થળ છે.
ગજઃ પર્યેતિ તં દેશં સદા સહ કરેણુભિઃ। તત્ સરઃ સમતિક્રમ્ય નષ્ટચન્દ્રદિવાકરમ્। અનક્ષત્રગણં વ્યોમ નિષ્પયોદમનાદિતમ્
એ પ્રદેશમાં હંમેશા પોતાની માદાઓ સાથે એક હાથી ફરતો રહે છે. એ સરોવર પાર કર્યા પછી ચાંદ્ર અને સૂર્ય વિના, તારાઓ વિના, વાદળ વિના અને આરંભ વિના એવું આકાશ મળે છે.
ગભસ્તિભિરિવાર્કસ્ય સ તુ દેશઃ પ્રકાશ્યતે। વિશ્રામ્યદ્ભિસ્તપઃસિદ્ધૈર્દેવકલ્પૈઃ સ્વયંપ્રભૈઃ
એ પ્રદેશ તપસ્યાથી સિદ્ધિ પામેલા, દેવ સમાન અને પોતે પ્રકાશિત થતા તપસ્વીઓના તેજથી જાણે સૂર્યની કિરણોથી પ્રકાશિત થાય છે.
તં તુ દેશમતિક્રમ્ય શૈલોદા નામ નિમ્નગા। ઉભયોસ્તીરયોસ્તસ્યાઃ કીચકા નામ વેણવઃ
એ પ્રદેશને પાર કર્યા પછી શૈલોદા નામની નદી વહે છે. એની બે કાંઠે કીચક નામના વાંસના જંગલો છે.
તે નયન્તિ પરં તીરં સિદ્ધાન્ પ્રત્યાનયન્તિ ચ। ઉત્તરાઃ કુરવસ્તત્ર કૃતપુણ્યપ્રતિશ્રયાઃ
આ વાંસો સિદ્ધોને પાર કાંઠે લઈ જાય છે અને પાછા પણ લાવે છે. ત્યાં ઉત્તર કુરુઓ છે, જે પુણ્યવાન લોકો માટે આશ્રયસ્થાન છે.
તતઃ કાઞ્ચનપદ્માભિઃ પદ્મિનીભિઃ કૃતોદકાઃ। નીલવૈદૂર્યપત્રાઢ્યા નદ્યસ્તત્ર સહસ્રશઃ
ત્યાં હજારો નદીઓ વહે છે, જેમના પાણી સોનાના કમળોથી બનેલા છે અને કાંઠા નીલા વૈદૂર્ય પાંદડાં અને કમળવાવથી શોભે છે.
રક્તોત્પલવનૈશ્ચાત્ર મણ્ડિતાશ્ચ હિરણ્મયૈઃ। તરુણાદિત્યસંકાશા ભાન્તિ તત્ર જલાશયાઃ
ત્યાંના જળાશયો લાલ કમળોના વન અને સોનાના આભૂષણોથી શોભાયમાન છે અને ઉગતા સૂર્ય જેવી તેજસ્વી લાગે છે.
મહાર્હમણિપત્રૈશ્ચ કાઞ્ચનપ્રભકેસરૈઃ। નીલોત્પલવનૈશ્ચિત્રૈઃ સ દેશઃ સર્વતો વૃતઃ
એ પ્રદેશ સર્વત્ર કિંમતી રત્નોના પાંદડાં, સોનાની કાંટીઓ અને રંગબેરંગી નીલા કમળના વનોથી ઢંકાયેલો છે.
નિસ્તુલાભિશ્ચ મુક્તાભિર્મણિભિશ્ચ મહાધનૈઃ। ઉદ્ધૂતપુલિનાસ્તત્ર જાતરૂપૈશ્ચ નિમ્નગાઃ
ત્યાં નદીનાં કાંઠા અનન્ય મોતી અને અમૂલ્ય રત્નોથી ભરેલા છે અને નદીઓમાં સોનાનું પાણી વહે છે.
નિત્યપુષ્પફલાસ્તત્ર નગાઃ પત્રરથાકુલાઃ। દિવ્યગન્ધરસસ્પર્શાઃ સર્વકામાન્ સ્રવન્તિ ચ
ત્યાંના વૃક્ષો હંમેશા ફૂલો અને ફળોથી લદેલા હોય છે, પાંદડાંથી ભરપૂર છે, દૈવી સુગંધ, સ્વાદ અને સ્પર્શ ધરાવે છે અને દરેક ઈચ્છિત વસ્તુ આપે છે.
નાનાકારાણિ વાસાંસિ ફલન્ત્યન્યે નગોત્તમાઃ। મુક્તાવૈદૂર્યચિત્રાણિ ભૂષણાનિ તથૈવ ચ। સ્ત્રીણાં યાન્યનુરૂપાણિ પુરુષાણાં તથૈવ ચ
બીજા ઉત્તમ વૃક્ષો વિવિધ પ્રકારના વસ્ત્રો અને મોતી તથા વૈદૂર્યથી શોભતા આભૂષણો આપે છે, જે સ્ત્રીઓ અને પુરુષો બંને માટે યોગ્ય છે.
સર્વર્તુસુખસેવ્યાનિ ફલન્ત્યન્યે નગોત્તમાઃ। મહાર્હમણિચિત્રાણિ ફલન્ત્યન્યે નગોત્તમાઃ
કેટલાક ઉત્તમ વૃક્ષો દરેક ઋતુમાં આનંદ આપતા ફળ આપે છે અને કેટલાક વૃક્ષો કિંમતી રત્નોથી શોભતા ફળ આપે છે.
શયનાનિ પ્રસૂયન્તે ચિત્રાસ્તરણવન્તિ ચ। મનઃકાન્તાનિ માલ્યાનિ ફલન્ત્યત્રાપરે દ્રુમાઃ
ત્યાં રંગબેરંગી ઓઢણીઓવાળી શય્યાઓ ઉત્પન્ન થાય છે અને બીજા વૃક્ષો મનને ભાવે એવી માળાઓ આપે છે.
પાનાનિ ચ મહાર્હાણિ ભક્ષ્યાણિ વિવિધાનિ ચ। સ્ત્રિયશ્ચ ગુણસમ્પન્ના રૂપયૌવનલક્ષિતાઃ
અહીં ઉત્તમ પાન અને વિવિધ પ્રકારના ભોજન મળે છે, અને સુંદરતા અને યુવાનીથી યુક્ત, ગુણવતી સ્ત્રીઓ પણ છે.
ગન્ધર્વાઃ કિન્નરાઃ સિદ્ધા નાગા વિદ્યાધરાસ્તથા। રમન્તે સતતં તત્ર નારીભિર્ભાસ્વરપ્રભાઃ
ગંધર્વ, કિન્નર, સિદ્ધ, નાગ અને વિદ્યા ધરાવનાર દેવતાઓ ત્યાં તેજસ્વી સ્ત્રીઓ સાથે હંમેશા આનંદ માણે છે.
સર્વે સુકૃતકર્માણઃ સર્વે રતિપરાયણાઃ। સર્વે કામાર્થસહિતા વસન્તિ સહ યોષિતઃ
ત્યાં બધા સારા કર્મો કરનારા છે, બધા આનંદમાં તલીન છે અને બધાને ઇચ્છિત વસ્તુઓ સાથે સ્ત્રીઓ સાથે રહે છે.
ગીતવાદિત્રનિર્ઘોષઃ સોત્કૃષ્ટહસિતસ્વનઃ। શ્રૂયતે સતતં તત્ર સર્વભૂતમનોરમઃ
ત્યાં હંમેશા ગીત અને વાદ્યોની ધ્વનિ, ઉલ્લાસભર્યા હાસ્ય સાથે, બધાને આનંદ આપતી સંભળાય છે.
તત્ર નામુદિતઃ કશ્ચિન્નાત્ર કશ્ચિદસત્પ્રિયઃ। અહન્યહનિ વર્ધન્તે ગુણાસ્તત્ર મનોરમાઃ
ત્યાં કોઈ પણ કદી દુઃખી નથી, ન કોઈ અસંતોષજનક છે; રોજે રોજ આનંદદાયક ગુણો વધે છે.
સમતિક્રમ્ય તં દેશમુત્તરઃ પયસાં નિધિઃ। તત્ર સોમગિરિર્નામ મધ્યે હેમમયો મહાન્
આ પ્રદેશને પાર કર્યા પછી ઉત્તર તરફ સમુદ્ર આવે છે, અને તેના મધ્યમાં સોમ નામનો મોટો સુવર્ણ પર્વત છે.
ઇન્દ્રલોકગતા યે ચ બ્રહ્મલોકગતાશ્ચ યે। દેવાસ્તં સમવેક્ષન્તે ગિરિરાજં દિવં ગતાઃ
ઇન્દ્રલોક અને બ્રહ્મલોકમાં ગયેલા દેવતાઓ પણ આ સ્વર્ગમાં તેજસ્વી એવા પર્વતરાજને નિહાળે છે.
સ તુ દેશો વિસૂર્યોઽપિ તસ્ય ભાસા પ્રકાશતે। સૂર્યલક્ષ્મ્યાભિવિજ્ઞેયસ્તપતેવ વિવસ્વતા
આ પ્રદેશ સૂર્ય વિના પણ પોતાના તેજથી પ્રકાશે છે; તે સૂર્યની કાંતિથી ઓળખાય છે અને સૂર્યની જેમ જ તેજ આપે છે.
ભગવાંસ્તત્ર વિશ્વાત્મા શમ્ભુરેકાદશાત્મકઃ। બ્રહ્મા વસતિ દેવેશો બ્રહ્મર્ષિપરિવારિતઃ
ત્યાં સર્વાત્મા, એકાદશ રૂપ ધરાવનારા શિવ, દેવોના દેવ બ્રહ્મા, મહર્ષિઓની વચ્ચે નિવાસ કરે છે.
ન કથંચન ગન્તવ્યં કુરૂણામુત્તરેણ વઃ। અન્યેષામપિ ભૂતાનાં નાનુક્રામતિ વૈ ગતિઃ
કુરુ પ્રદેશના ઉત્તર તરફ તમારે કદી જવું નહીં; બીજાં કોઈ જીવો પણ ત્યાંથી આગળ જઈ શકતા નથી.
સ હિ સોમગિરિર્નામ દેવાનામપિ દુર્ગમઃ। તમાલોક્ય તતઃ ક્ષિપ્રમુપાવર્તિતુમર્હથ
સોમ નામનો એ પર્વત દેવતાઓ માટે પણ દુર્ગમ છે; તેને જોઈને તરત પાછા ફરવું.
એતાવદ્ વાનરૈઃ શક્યં ગન્તું વાનરપુંગવાઃ। અભાસ્કરમમર્યાદં ન જાનીમસ્તતઃ પરમ્
હે વાનરશ્રેષ્ઠો, વાનરો માટે અહીં સુધી જ જવું શક્ય છે; આ અંધકારમય અને અનંત પ્રદેશ પછી અમને કંઈ ખબર નથી.