અયં હિ સર્વભૂતાનાં માન્યસ્તુ નરસત્તમઃ। અસ્માસુ ચ ગતઃ પ્રીતિં રામઃ પરપુરંજયઃ
રામ, જે શત્રુઓના શહેરો જીતે છે, એ સર્વ જીવોમાં માન્ય છે અને આપણાં હૃદયમાં સ્થાન પામ્યો છે.
ઇમાનિ બહુદુર્ગાણિ નદ્યઃ શૈલાન્તરાણિ ચ। ભવન્તઃ પરિમાર્ગન્તુ બુદ્ધિવિક્રમસમ્પદા
આ અનેક દુર્ગમ પ્રદેશો, નદીઓ અને પર્વતોમાં તમારે બુદ્ધિ, પરાક્રમ અને શક્તિથી શોધખોળ કરવી જોઈએ.
તત્ર મ્લેચ્છાન્ પુલિન્દાંશ્ચ શૂરસેનાંસ્તથૈવ ચ। પ્રસ્થલાન્ ભરતાંશ્ચૈવ કુરૂંશ્ચ સહ મદ્રકૈઃ
ત્યાં મ્લેચ્છો, પુલિંદો, શૂરસેનો, પ્રસ્થલ, ભરતો, કુરુઓ અને મદ્રો વસે છે, એ બધાંના પ્રદેશોનું ધ્યાનપૂર્વક નિરીક્ષણ કરો.
કામ્બોજયવનાંશ્ચૈવ શકાનાં પત્તનાનિ ચ। અન્વીક્ષ્ય દરદાંશ્ચૈવ હિમવન્તં વિચિન્વથ
કાંબોજ, યવન અને શકોના શહેરો પણ તપાસો; પછી દરદો અને હિમાલયમાં પણ શોધખોળ કરો.
લોધ્રપદ્મકષણ્ડેષુ દેવદારુવનેષુ ચ। રાવણઃ સહ વૈદેહ્યા માર્ગિતવ્યસ્તતસ્તતઃ
લોધ્ર અને પદ્મકના વનખંડોમાં તથા દેવદારના જંગલોમાં, રાવણ અને વૈદેહી સર્વત્ર શોધવા જોઈએ.
તતઃ સોમાશ્રમં ગત્વા દેવગન્ધર્વસેવિતમ્। કાલં નામ મહાસાનું પર્વતં તં ગમિષ્યથ
પછી દેવો અને ગંધર્વો દ્વારા પૂજિત એવા સોમાશ્રમમાં જઈ, કાળ નામના મહાપર્વત પર જશો.
મહત્સુ તસ્ય શૈલેષુ પર્વતેષુ ગુહાસુ ચ। વિચિન્વત મહાભાગાં રામપત્નીમનિન્દિતામ્
એ મહાપર્વતના વિશાળ ઢોળાવ, પર્વતો અને ગુફાઓમાં, રામની નિર્દોષ પત્નીનું, હે મહાનુભાવો, સર્વત્ર શોધખોળ કરો.
તમતિક્રમ્ય શૈલેન્દ્રં હેમગર્ભં મહાગિરિમ્। તતઃ સુદર્શનં નામ પર્વતં ગન્તુમર્હથ
પછી એ પર્વતોના રાજા, સુવર્ણ સમાન શિખરો ધરાવતા મહાગિરિને પાર કરીને, સુદર્શન નામના પર્વત તરફ જવું.
તતો દેવસખો નામ પર્વતઃ પતગાલયઃ। નાનાપક્ષિસમાકીર્ણો વિવિધદ્રુમભૂષિતઃ
પછી દેવસખા નામનો પર્વત આવે છે, જે અનેક પ્રકારના પક્ષીઓથી ભરેલો છે અને વિવિધ વૃક્ષોથી શોભાયમાન છે.
તસ્ય કાનનષણ્ડેષુ નિર્ઝરેષુ ગુહાસુ ચ। રાવણઃ સહ વૈદેહ્યા માર્ગિતવ્યસ્તતસ્તતઃ
એ પર્વતના વનખંડોમાં, ઝરણાઓ અને ગુફાઓમાં પણ રાવણ અને વૈદેહી સર્વત્ર શોધવા જોઈએ.
તમતિક્રમ્ય ચાકાશં સર્વતઃ શતયોજનમ્। અપર્વતનદીવૃક્ષં સર્વસત્ત્વવિવર્જિતમ્
પછી એ પર્વતને પાર કરીને, સર્વ દિશામાં શતયોજન જેટલું વિશાળ આકાશ છે, જ્યાં કોઈ પર્વત, નદી કે વૃક્ષ નથી અને કોઈ જીવ પણ નથી.
તત્તુ શીઘ્રમતિક્રમ્ય કાન્તારં રોમહર્ષણમ્। કૈલાસં પાણ્ડુરં પ્રાપ્ય હૃષ્ટા યૂયં ભવિષ્યથ
એ ભયાનક જંગલને ઝડપથી પાર કરીને, તમે પાંઢરા કૈલાસ પર્વત પર પહોંચી આનંદિત થશો.
તત્ર પાણ્ડુરમેઘાભં જામ્બૂનદપરિષ્કૃતમ્। કુબેરભવનં રમ્યં નિર્મિતં વિશ્વકર્મણા
ત્યાં પાંઢરા વાદળ જેવું, સુવર્ણથી શોભિત અને વિશ્વકર્માએ બનાવેલું, સુંદર કુબેરનું મહેલ છે.
વિશાલા નલિની યત્ર પ્રભૂતકમલોત્પલા। હંસકારણ્ડવાકીર્ણા અપ્સરોગણસેવિતા
ત્યાં વિશાળ સરોવર છે, જેમાં ઘણાં કમળ અને ઉત્પલ ફૂલ છે, હંસ અને કરંડવોથી ભરેલું છે અને અપ્સરાઓ તેની સેવા કરે છે.
તત્ર વૈશ્રવણો રાજા સર્વલોકનમસ્કૃતઃ। ધનદો રમતે શ્રીમાન્ ગુહ્યકૈઃ સહ યક્ષરાટ્
ત્યાં વૈશ્વરવણ રાજા, સર્વ લોકોએ પૂજિત, ધનવાન અને તેજસ્વી યક્ષરાજ, ગુહ્યકો સાથે આનંદથી વિહાર કરે છે.
તસ્ય ચન્દ્રનિકાશેષુ પર્વતેષુ ગુહાસુ ચ। રાવણઃ સહ વૈદેહ્યા માર્ગિતવ્યસ્તતસ્તતઃ
ત્યાં ચાંદણી જેવા પર્વતો અને ગુફાઓમાં પણ રાવણ અને સીતા સર્વત્ર, દરેક જગ્યાએ શોધવા જોઈએ.
ક્રૌઞ્ચં તુ ગિરિમાસાદ્ય બિલં તસ્ય સુદુર્ગમમ્। અપ્રમત્તૈઃ પ્રવેષ્ટવ્યં દુષ્પ્રવેશં હિ તત્ સ્મૃતમ્
પછી ક્રૌંચ પર્વત પર પહોંચીને, તેની અત્યંત દુર્ગમ ગુફામાં ખૂબ સાવધાનીથી પ્રવેશવું, કારણ કે એ પ્રવેશવા માટે અતિ કઠિન માનવામાં આવે છે.
વસન્તિ હિ મહાત્માનસ્તત્ર સૂર્યસમપ્રભાઃ। દેવૈરભ્યર્થિતાઃ સમ્યગ્ દેવરૂપા મહર્ષયઃ
ત્યાં મહાન આત્માઓ વસે છે, જે સૂર્ય સમાન તેજસ્વી છે; દેવોએ વિનંતી કરી છે એવા દેવરૂપ મહર્ષિઓ ત્યાં નિવાસ કરે છે.
ક્રૌઞ્ચસ્ય તુ ગુહાશ્ચાન્યાઃ સાનૂનિ શિખરાણિ ચ। નિર્દરાશ્ચ નિતમ્બાશ્ચ વિચેતવ્યાસ્તતસ્તતઃ
ક્રૌંચ પર્વતની અન્ય ગુફાઓ, ઢોળાવ, શિખરો, ખીણો અને પર્વતપાદ પણ સર્વત્ર સારી રીતે તપાસો.
અવૃક્ષં કામશૈલં ચ માનસં વિહગાલયમ્। ન ગતિસ્તત્ર ભૂતાનાં દેવાનાં ન ચ રક્ષસામ્
ત્યાં વૃક્ષવિહિન કામ પર્વત અને વિહગોનું નિવાસસ્થાન એવા માનસ સરોવર છે; ત્યાં દેવો, ભૂતો કે રાક્ષસો જઈ શકતા નથી.
સ ચ સર્વૈર્વિચેતવ્યઃ સસાનુપ્રસ્થભૂધરઃ। ક્રૌઞ્ચં ગિરિમતિક્રમ્ય મૈનાકો નામ પર્વતઃ
કૌંચ નામનો પર્વત છે, જેમાં ઢોળાણો, સમતલ જમીન અને શિખરો છે, એ બધું સારી રીતે શોધવું જોઈએ. એ પર્વતને પાર કર્યા પછી મેણાક નામનો પર્વત આવે છે.
મયસ્ય ભવનં તત્ર દાનવસ્ય સ્વયંકૃતમ્। મૈનાકસ્તુ વિચેતવ્યઃ સસાનુપ્રસ્થકન્દરઃ
ત્યાં માયા નામના દાનવનું પોતે બનાવેલું મહેલ છે. મેણાક પર્વત પણ ઢોળાણો, સમતલ જમીન અને ગુફાઓથી ભરપૂર છે, એ પણ શોધવું જોઈએ.
સ્ત્રીણામશ્વમુખીનાં તુ નિકેતસ્તત્ર તત્ર તુ। તં દેશં સમતિક્રમ્ય આશ્રમં સિદ્ધસેવિતમ્
ત્યાં-ત્યાં ઘોડા જેવા ચહેરાવાળી સ્ત્રીઓના નિવાસસ્થાન છે. એ પ્રદેશને પાર કર્યા પછી સિદ્ધો દ્વારા પૂજિત આશ્રમ આવે છે.
સિદ્ધા વૈખાનસા યત્ર વાલખિલ્યાશ્ચ તાપસાઃ। વન્દિતવ્યાસ્તતઃ સિદ્ધાસ્તપસા વીતકલ્મષાઃ
ત્યાં સિદ્ધો, વૈખાનસ ઋષિઓ અને વાલખિલ્ય તપસ્વીઓ રહે છે. તપ દ્વારા પવિત્ર થયેલા, પાપરહિત એવા સિદ્ધોને સન્માનપૂર્વક વંદન કરવું.
પ્રષ્ટવ્યા ચાપિ સીતાયાઃ પ્રવૃત્તિર્વિનયાન્વિતૈઃ। હેમપુષ્કરસંછન્નં તત્ર વૈખાનસં સરઃ
વિનમ્રતાથી એ લોકો પાસેથી સીતાજીની ખબર પૂછવી. ત્યાં વૈખાનસ સરોવર છે, જે સોનાના કમળોથી ઢંકાયેલું છે.
તરુણાદિત્યસંકાશૈર્હંસૈર્વિચરિતં શુભૈઃ। ઔપવાહ્યઃ કુબેરસ્ય સાર્વભૌમ ઇતિ સ્મૃતઃ
એ સરોવર યુવાન સૂર્ય જેવી કાંતિ ધરાવતાં સુંદર હંસોથી ભરેલું છે. કહેવાય છે કે એ કુબેરનું રાજસી સ્નાનસ્થળ છે.
ગજઃ પર્યેતિ તં દેશં સદા સહ કરેણુભિઃ। તત્ સરઃ સમતિક્રમ્ય નષ્ટચન્દ્રદિવાકરમ્। અનક્ષત્રગણં વ્યોમ નિષ્પયોદમનાદિતમ્
એ પ્રદેશમાં હંમેશા પોતાની માદાઓ સાથે એક હાથી ફરતો રહે છે. એ સરોવર પાર કર્યા પછી ચાંદ્ર અને સૂર્ય વિના, તારાઓ વિના, વાદળ વિના અને આરંભ વિના એવું આકાશ મળે છે.
ગભસ્તિભિરિવાર્કસ્ય સ તુ દેશઃ પ્રકાશ્યતે। વિશ્રામ્યદ્ભિસ્તપઃસિદ્ધૈર્દેવકલ્પૈઃ સ્વયંપ્રભૈઃ
એ પ્રદેશ તપસ્યાથી સિદ્ધિ પામેલા, દેવ સમાન અને પોતે પ્રકાશિત થતા તપસ્વીઓના તેજથી જાણે સૂર્યની કિરણોથી પ્રકાશિત થાય છે.
તં તુ દેશમતિક્રમ્ય શૈલોદા નામ નિમ્નગા। ઉભયોસ્તીરયોસ્તસ્યાઃ કીચકા નામ વેણવઃ
એ પ્રદેશને પાર કર્યા પછી શૈલોદા નામની નદી વહે છે. એની બે કાંઠે કીચક નામના વાંસના જંગલો છે.
તે નયન્તિ પરં તીરં સિદ્ધાન્ પ્રત્યાનયન્તિ ચ। ઉત્તરાઃ કુરવસ્તત્ર કૃતપુણ્યપ્રતિશ્રયાઃ
આ વાંસો સિદ્ધોને પાર કાંઠે લઈ જાય છે અને પાછા પણ લાવે છે. ત્યાં ઉત્તર કુરુઓ છે, જે પુણ્યવાન લોકો માટે આશ્રયસ્થાન છે.