તતઃ સુષેણપ્રમુખાઃ પ્લવઙ્ગાઃ સુગ્રીવવાક્યં નિપુણં નિશમ્ય। આમન્ત્ર્ય સર્વે પ્લવગાધિપં તે જગ્મુર્દિશં તાં વરુણાભિગુપ્તામ્
પછી સુષેણની આગેવાની હેઠળના વાનરો સુગ્રીવના સમજુ વચન સાંભળી, બધા વાનરરાજને વંદન કરીને, વરુણ દ્વારા રક્ષિત એ દિશામાં નીકળી પડ્યા.
thumb|ત્રિચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ત્રિચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો ત્રેચાલીસમો સર્ગ હવે સાંભળો.
તતઃ સંદિશ્ય સુગ્રીવઃ શ્વશુરં પશ્ચિમાં દિશમ્। વીરં શતબલિં નામ વાનરં વાનરેશ્વરઃ
પછી સુગ્રીવે પોતાના સસરાને સૂચના આપી, શતબલી નામના શૂરવીર વાનરને પશ્ચિમ દિશામાં મોકલ્યો.
ઉવાચ રાજા સર્વજ્ઞઃ સર્વવાનરસત્તમઃ। વાક્યમાત્મહિતં ચૈવ રામસ્ય ચ હિતં તદા
બધા વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ અને સર્વજ્ઞ રાજાએ, એ સમયે પોતાનાં અને રામનાં હિતનાં વચન કહ્યાં.
વૃતઃ શતસહસ્રેણ ત્વદ્વિધાનાં વનૌકસામ્। વૈવસ્વતસુતૈઃ સાર્ધં પ્રવિષ્ટઃ સર્વમન્ત્રિભિઃ
તારા જેવા લાખ વનવાસી વાનરો અને વૈવસ્વતના પુત્રો તથા બધા મંત્રીઓ સાથે એ પ્રવેશ્યો.
દિશં હ્યુદીચીં વિક્રાન્તાં હિમશૈલાવતંસિકામ્। સર્વતઃ પરિમાર્ગધ્વં રામપત્નીં યશસ્વિનીમ્
હિમાલયથી શોભાયમાન અને પરાક્રમથી ભરેલી ઉત્તર દિશામાં સર્વત્ર જઈને રામપત્ની સીતા માટે શોધખોળ કરો.
અસ્મિન્ કાર્યે વિનિર્વૃત્તે કૃતે દાશરથેઃ પ્રિયે। ઋણાન્મુક્તા ભવિષ્યામઃ કૃતાર્થાર્થવિદાં વરાઃ
આ કાર્ય પૂરું થાય અને દશરથપુત્રની પ્રિયજન મળી આવે, ત્યારે આપણે આપણી ઋણમુક્તિ મેળવીને કાર્યસિદ્ધોમાં શ્રેષ્ઠ બનીશું.
કૃતં હિ પ્રિયમસ્માકં રાઘવેણ મહાત્મના। તસ્ય ચેત્પ્રતિકારોઽસ્તિ સફલં જીવિતં ભવેત્
મહાન આત્માવાળા રાઘવે આપણું બહુ ઉપકાર કર્યું છે; જો આપણે તેનું પ્રતિઉપકાર કરી શકીએ તો આપણું જીવન સફળ ગણાશે.
અર્થિનઃ કાર્યનિર્વૃત્તિમકર્તુરપિ યશ્ચરેત્। તસ્ય સ્યાત્ સફલં જન્મ કિં પુનઃ પૂર્વકારિણઃ
જોયે કે કોઈ અરજદારનું કાર્ય પૂરૂં કરે, તો પણ તેનો જન્મ સફળ કહેવાય; તો જે પહેલેથી ઉપકાર કરી ચૂક્યો હોય, તેનું ઉપકાર ફેરી આપવું તો કેટલું વધુ મહત્વનું છે.
એતાં બુદ્ધિં સમાસ્થાય દૃશ્યતે જાનકી યથા। તથા ભવદ્ભિઃ કર્તવ્યમસ્મત્પ્રિયહિતૈષિભિઃ
આ વિચારને પકડીને, જે આપણાં હિત અને પ્રિયતા ઈચ્છો છો, એ પ્રમાણે જ કાર્ય કરો જેથી જાનકી મળી આવે.
અયં હિ સર્વભૂતાનાં માન્યસ્તુ નરસત્તમઃ। અસ્માસુ ચ ગતઃ પ્રીતિં રામઃ પરપુરંજયઃ
રામ, જે શત્રુઓના શહેરો જીતે છે, એ સર્વ જીવોમાં માન્ય છે અને આપણાં હૃદયમાં સ્થાન પામ્યો છે.
ઇમાનિ બહુદુર્ગાણિ નદ્યઃ શૈલાન્તરાણિ ચ। ભવન્તઃ પરિમાર્ગન્તુ બુદ્ધિવિક્રમસમ્પદા
આ અનેક દુર્ગમ પ્રદેશો, નદીઓ અને પર્વતોમાં તમારે બુદ્ધિ, પરાક્રમ અને શક્તિથી શોધખોળ કરવી જોઈએ.
તત્ર મ્લેચ્છાન્ પુલિન્દાંશ્ચ શૂરસેનાંસ્તથૈવ ચ। પ્રસ્થલાન્ ભરતાંશ્ચૈવ કુરૂંશ્ચ સહ મદ્રકૈઃ
ત્યાં મ્લેચ્છો, પુલિંદો, શૂરસેનો, પ્રસ્થલ, ભરતો, કુરુઓ અને મદ્રો વસે છે, એ બધાંના પ્રદેશોનું ધ્યાનપૂર્વક નિરીક્ષણ કરો.
કામ્બોજયવનાંશ્ચૈવ શકાનાં પત્તનાનિ ચ। અન્વીક્ષ્ય દરદાંશ્ચૈવ હિમવન્તં વિચિન્વથ
કાંબોજ, યવન અને શકોના શહેરો પણ તપાસો; પછી દરદો અને હિમાલયમાં પણ શોધખોળ કરો.
લોધ્રપદ્મકષણ્ડેષુ દેવદારુવનેષુ ચ। રાવણઃ સહ વૈદેહ્યા માર્ગિતવ્યસ્તતસ્તતઃ
લોધ્ર અને પદ્મકના વનખંડોમાં તથા દેવદારના જંગલોમાં, રાવણ અને વૈદેહી સર્વત્ર શોધવા જોઈએ.
તતઃ સોમાશ્રમં ગત્વા દેવગન્ધર્વસેવિતમ્। કાલં નામ મહાસાનું પર્વતં તં ગમિષ્યથ
પછી દેવો અને ગંધર્વો દ્વારા પૂજિત એવા સોમાશ્રમમાં જઈ, કાળ નામના મહાપર્વત પર જશો.
મહત્સુ તસ્ય શૈલેષુ પર્વતેષુ ગુહાસુ ચ। વિચિન્વત મહાભાગાં રામપત્નીમનિન્દિતામ્
એ મહાપર્વતના વિશાળ ઢોળાવ, પર્વતો અને ગુફાઓમાં, રામની નિર્દોષ પત્નીનું, હે મહાનુભાવો, સર્વત્ર શોધખોળ કરો.
તમતિક્રમ્ય શૈલેન્દ્રં હેમગર્ભં મહાગિરિમ્। તતઃ સુદર્શનં નામ પર્વતં ગન્તુમર્હથ
પછી એ પર્વતોના રાજા, સુવર્ણ સમાન શિખરો ધરાવતા મહાગિરિને પાર કરીને, સુદર્શન નામના પર્વત તરફ જવું.
તતો દેવસખો નામ પર્વતઃ પતગાલયઃ। નાનાપક્ષિસમાકીર્ણો વિવિધદ્રુમભૂષિતઃ
પછી દેવસખા નામનો પર્વત આવે છે, જે અનેક પ્રકારના પક્ષીઓથી ભરેલો છે અને વિવિધ વૃક્ષોથી શોભાયમાન છે.
તસ્ય કાનનષણ્ડેષુ નિર્ઝરેષુ ગુહાસુ ચ। રાવણઃ સહ વૈદેહ્યા માર્ગિતવ્યસ્તતસ્તતઃ
એ પર્વતના વનખંડોમાં, ઝરણાઓ અને ગુફાઓમાં પણ રાવણ અને વૈદેહી સર્વત્ર શોધવા જોઈએ.
તમતિક્રમ્ય ચાકાશં સર્વતઃ શતયોજનમ્। અપર્વતનદીવૃક્ષં સર્વસત્ત્વવિવર્જિતમ્
પછી એ પર્વતને પાર કરીને, સર્વ દિશામાં શતયોજન જેટલું વિશાળ આકાશ છે, જ્યાં કોઈ પર્વત, નદી કે વૃક્ષ નથી અને કોઈ જીવ પણ નથી.
તત્તુ શીઘ્રમતિક્રમ્ય કાન્તારં રોમહર્ષણમ્। કૈલાસં પાણ્ડુરં પ્રાપ્ય હૃષ્ટા યૂયં ભવિષ્યથ
એ ભયાનક જંગલને ઝડપથી પાર કરીને, તમે પાંઢરા કૈલાસ પર્વત પર પહોંચી આનંદિત થશો.
તત્ર પાણ્ડુરમેઘાભં જામ્બૂનદપરિષ્કૃતમ્। કુબેરભવનં રમ્યં નિર્મિતં વિશ્વકર્મણા
ત્યાં પાંઢરા વાદળ જેવું, સુવર્ણથી શોભિત અને વિશ્વકર્માએ બનાવેલું, સુંદર કુબેરનું મહેલ છે.
વિશાલા નલિની યત્ર પ્રભૂતકમલોત્પલા। હંસકારણ્ડવાકીર્ણા અપ્સરોગણસેવિતા
ત્યાં વિશાળ સરોવર છે, જેમાં ઘણાં કમળ અને ઉત્પલ ફૂલ છે, હંસ અને કરંડવોથી ભરેલું છે અને અપ્સરાઓ તેની સેવા કરે છે.
તત્ર વૈશ્રવણો રાજા સર્વલોકનમસ્કૃતઃ। ધનદો રમતે શ્રીમાન્ ગુહ્યકૈઃ સહ યક્ષરાટ્
ત્યાં વૈશ્વરવણ રાજા, સર્વ લોકોએ પૂજિત, ધનવાન અને તેજસ્વી યક્ષરાજ, ગુહ્યકો સાથે આનંદથી વિહાર કરે છે.
તસ્ય ચન્દ્રનિકાશેષુ પર્વતેષુ ગુહાસુ ચ। રાવણઃ સહ વૈદેહ્યા માર્ગિતવ્યસ્તતસ્તતઃ
ત્યાં ચાંદણી જેવા પર્વતો અને ગુફાઓમાં પણ રાવણ અને સીતા સર્વત્ર, દરેક જગ્યાએ શોધવા જોઈએ.
ક્રૌઞ્ચં તુ ગિરિમાસાદ્ય બિલં તસ્ય સુદુર્ગમમ્। અપ્રમત્તૈઃ પ્રવેષ્ટવ્યં દુષ્પ્રવેશં હિ તત્ સ્મૃતમ્
પછી ક્રૌંચ પર્વત પર પહોંચીને, તેની અત્યંત દુર્ગમ ગુફામાં ખૂબ સાવધાનીથી પ્રવેશવું, કારણ કે એ પ્રવેશવા માટે અતિ કઠિન માનવામાં આવે છે.
વસન્તિ હિ મહાત્માનસ્તત્ર સૂર્યસમપ્રભાઃ। દેવૈરભ્યર્થિતાઃ સમ્યગ્ દેવરૂપા મહર્ષયઃ
ત્યાં મહાન આત્માઓ વસે છે, જે સૂર્ય સમાન તેજસ્વી છે; દેવોએ વિનંતી કરી છે એવા દેવરૂપ મહર્ષિઓ ત્યાં નિવાસ કરે છે.
ક્રૌઞ્ચસ્ય તુ ગુહાશ્ચાન્યાઃ સાનૂનિ શિખરાણિ ચ। નિર્દરાશ્ચ નિતમ્બાશ્ચ વિચેતવ્યાસ્તતસ્તતઃ
ક્રૌંચ પર્વતની અન્ય ગુફાઓ, ઢોળાવ, શિખરો, ખીણો અને પર્વતપાદ પણ સર્વત્ર સારી રીતે તપાસો.
અવૃક્ષં કામશૈલં ચ માનસં વિહગાલયમ્। ન ગતિસ્તત્ર ભૂતાનાં દેવાનાં ન ચ રક્ષસામ્
ત્યાં વૃક્ષવિહિન કામ પર્વત અને વિહગોનું નિવાસસ્થાન એવા માનસ સરોવર છે; ત્યાં દેવો, ભૂતો કે રાક્ષસો જઈ શકતા નથી.