ચતુર્ભાગે સમુદ્રસ્ય ચક્રવાન્ નામ પર્વતઃ। તત્ર ચક્રં સહસ્રારં નિર્મિતં વિશ્વકર્મણા
સમુદ્રના ચોથા ભાગે ચક્રવાન નામે પર્વત છે, જ્યાં વિશ્વકર્માએ હજાર કાંટાવાળું ચક્ર બનાવ્યું હતું.
તત્ર પઞ્ચજનં હત્વા હયગ્રીવં ચ દાનવમ્। આજહાર તતશ્ચક્રં શઙ્ખં ચ પુરુષોત્તમઃ
ત્યાં પંચજન અને હયગ્રીવ નામના દાનવોને મારીને, પુરુષોત્તમએ ચક્ર અને શંખ પ્રાપ્ત કર્યા હતા.
તસ્ય સાનુષુ રમ્યેષુ વિશાલાસુ ગુહાસુ ચ। રાવણઃ સહ વૈદેહ્યા માર્ગિતવ્યસ્તતસ્તતઃ
એ પર્વતના સુંદર ઢોળાણો અને વિશાળ ગુફાઓમાં દરેક તરફ રાવણ અને વૈદેહી (સીતા)ની શોધ કરવી જોઈએ.
યોજનાનિ ચતુઃષષ્ટિર્વરાહો નામ પર્વતઃ। સુવર્ણશૃઙ્ગઃ સુમહાનગાધે વરુણાલયે
ચૌસઠ યોજન દૂર એક મહાન પર્વત છે, જેને વરાહ કહે છે; એ સુવર્ણ શિખરવાળો અને વરુણના વિસ્તારની ઊંડાઈમાં આવેલો છે.
તત્ર પ્રાગ્જ્યોતિષં નામ જાતરૂપમયં પુરમ્। યસ્મિન્ વસતિ દુષ્ટાત્મા નરકો નામ દાનવઃ
ત્યાં પ્રાગ્જ્યોતિષ નામનું સંપૂર્ણ સોનાથી બનેલું નગર છે, જ્યાં દુષ્ટ મનવાળો નરક નામનો દાનવ રહે છે.
તત્ર સાનુષુ રમ્યેષુ વિશાલાસુ ગુહાસુ ચ। રાવણઃ સહ વૈદેહ્યા માર્ગિતવ્યસ્તતસ્તતઃ
એ પર્વતના આનંદદાયક ઢોળાણો અને વિશાળ ગુફાઓમાં દરેક તરફ રાવણ અને વૈદેહી (સીતા)ની શોધ કરવી જોઈએ.
તમતિક્રમ્ય શૈલેન્દ્રં કાઞ્ચનાન્તરદર્શનમ્। પર્વતઃ સર્વસૌવર્ણો ધારાપ્રસ્રવણાયુતઃ
આ મહાન પર્વતને પાર કરીને, જેમાંથી અંદરથી સોનાની ઝાંખી મળે છે, આગળ એક આખો સોનાનો પર્વત આવે છે, જ્યાં અસંખ્ય ઝરણાં સતત વહે છે.
તં ગજાશ્ચ વરાહાશ્ચ સિંહા વ્યાઘ્રાશ્ચ સર્વતઃ। અભિગર્જન્તિ સતતં તેન શબ્દેન દર્પિતાઃ
ત્યાં ચારેય બાજુએ હાથી, વાંદર, સિંહ અને વાઘો સતત ગર્જના કરે છે અને પોતાના અવાજથી આનંદિત થાય છે.
યસ્મિન્ હરિહયઃ શ્રીમાન્ મહેન્દ્રઃ પાકશાસનઃ। અભિષિક્તઃ સુરૈ રાજા મેઘો નામ સ પર્વતઃ
એ પર્વત પર દેવોના રાજા, વિજયી ઈન્દ્રને દેવોએ રાજતિલક કર્યો હતો; એ પર્વતનું નામ મેઘ છે.
તમતિક્રમ્ય શૈલેન્દ્રં મહેન્દ્રપરિપાલિતમ્। ષષ્ટિં ગિરિસહસ્રાણિ કાઞ્ચનાનિ ગમિષ્યથ
મહેન્દ્રે રક્ષિત એ મહાન પર્વતને પાર કર્યા પછી, તમે સાઠ હજાર સોનાના પર્વતો સુધી પહોંચી જશો.
તરુણાદિત્યવર્ણાનિ ભ્રાજમાનાનિ સર્વતઃ। જાતરૂપમયૈર્વૃક્ષૈઃ શોભિતાનિ સુપુષ્પિતૈઃ
આ બધા પર્વતો ઉગતા સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવે છે અને ચમકતા, સુગંધિત સોનાના વૃક્ષો અને ફૂલો વડે શોભાયમાન છે.
તેષાં મધ્યે સ્થિતો રાજા મેરુરુત્તમપર્વતઃ। આદિત્યેન પ્રસન્નેન શૈલો દત્તવરઃ પુરા
આ બધાના મધ્યમાં પર્વતોનો રાજા, શ્રેષ્ઠ મેરુ ઊભો છે, જેને ક્યારેક કૃપાળુ સૂર્યદેવ પાસેથી આશીર્વાદ મળ્યો હતો.
તેનૈવમુક્તઃ શૈલેન્દ્રઃ સર્વ એવ ત્વદાશ્રયાઃ। મત્પ્રસાદાદ્ ભવિષ્યન્તિ દિવા રાત્રૌ ચ કાઞ્ચનાઃ
સૂર્યદેવે પર્વતરાજને કહ્યું હતું: 'મારા આશીર્વાદથી, તારા આશ્રયમાં રહેતા બધા પર્વતો દિવસ-રાત સોનાની જેમ તેજસ્વી રહેશે.'
ત્વયિ યે ચાપિ વત્સ્યન્તિ દેવગન્ધર્વદાનવાઃ। તે ભવિષ્યન્તિ ભક્તાશ્ચ પ્રભયા કાઞ્ચનપ્રભાઃ
અને તારા પર રહેતા દેવ, ગંધર્વ અને દાનવો પણ ભક્તિથી ભરપૂર અને સોનાની જેમ તેજવંત બનશે.
વિશ્વેદેવાશ્ચ વસવો મરુતશ્ચ દિવૌકસઃ। આગત્ય પશ્ચિમાં સંધ્યાં મેરુમુત્તમપર્વતમ્
વિશ્વદેવો, વસુઓ, મારુતો અને અન્ય દેવતાઓ, પશ્ચિમ દિશાની સંધ્યાને પહોંચી, શ્રેષ્ઠ પર્વત મેરુ પાસે આવે છે.
યોજનાનાં સહસ્રાણિ દશ તાનિ દિવાકરઃ। મુહૂર્તાર્ધેન તં શીઘ્રમભિયાતિ શિલોચ્ચયમ્
દિવાકર એટલે સૂર્ય, એ દસ હજાર યોજનનું અંતર અડધા મુહૂર્તમાં ઝડપથી પાર કરી એ પર્વત શિખર સુધી પહોંચે છે.
શૃઙ્ગે તસ્ય મહદ્દિવ્યં ભવનં સૂર્યસંનિભમ્। પ્રાસાદગણસમ્બાધં વિહિતં વિશ્વકર્મણા
એ પર્વતની ચોટી પર સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવતું, વિશ્વકર્માએ બનાવેલું ભવ્ય મહેલ છે, જેમાં અનેક મકાનો ભેગા છે.
શોભિતં તરુભિશ્ચિત્રૈર્નાનાપક્ષિસમાકુલૈઃ। નિકેતં પાશહસ્તસ્ય વરુણસ્ય મહાત્મનઃ
એ મહેલ વિવિધ વૃક્ષોથી શોભાયમાન છે, અનેક પ્રકારના પક્ષીઓથી ભરેલું છે, અને એ મહાત્મા વરુણનું રહેઠાણ છે, જેમના હાથમાં પાશ છે.
અન્તરા મેરુમસ્તં ચ તાલો દશશિરા મહાન્। જાતરૂપમયઃ શ્રીમાન્ ભ્રાજતે ચિત્રવેદિકઃ
મેરુ અને સૂર્યાસ્તના સ્થળ વચ્ચે એક મહાન દશમૂડી તાડનું વૃક્ષ ઊભું છે, જે શુદ્ધ સોનાનું બનેલું છે અને સુંદર વેદિકાથી શોભાયમાન છે.
તેષુ સર્વેષુ દુર્ગેષુ સરસ્સુ ચ સરિત્સુ ચ। રાવણઃ સહ વૈદેહ્યા માર્ગિતવ્યસ્તતસ્તતઃ
આ બધા કિલ્લાઓ, સરોવર અને નદીઓમાં રાવણ અને વૈદેહી ક્યાંયે પણ છુપાયેલા હોય શકે છે, એટલે તેમને શોધવા જોઈએ.
યત્ર તિષ્ઠતિ ધર્મજ્ઞસ્તપસા સ્વેન ભાવિતઃ। મેરુસાવર્ણિરિત્યેષ ખ્યાતો વૈ બ્રહ્મણા સમઃ
ત્યાં ધર્મને જાણનારા, પોતાની તપસ્યા વડે પવિત્ર થયેલા, મેરુસાવર્ણિ નામે પ્રસિદ્ધ મહર્ષિ રહે છે, જે બ્રહ્મા સમાન છે.
પ્રષ્ટવ્યો મેરુસાવર્ણિર્મહર્ષિઃ સૂર્યસંનિભઃ। પ્રણમ્ય શિરસા ભૂમૌ પ્રવૃત્તિં મૈથિલીં પ્રતિ
તમારે એ મહર્ષિ મેરુસાવર્ણિને, જે સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવે છે, વિનમ્રતાથી માથું ઝુકાવીને, વૈદેહી વિશે માહિતી પૂછવી જોઈએ.
એતાવજ્જીવલોકસ્ય ભાસ્કરો રજનીક્ષયે। કૃત્વા વિતિમિરં સર્વમસ્તં ગચ્છતિ પર્વતમ્
આ જગતના અંત સુધી, રાત્રિ પૂર્ણ થયા પછી, સૂર્ય બધું અંધકાર દૂર કરીને એ પર્વત પર અસ્ત થાય છે.
એતાવદ્ વાનરૈઃ શક્યં ગન્તું વાનરપુઙ્ગવાઃ। અભાસ્કરમમર્યાદં ન જાનીમસ્તતઃ પરમ્
હે વાનરશ્રેષ્ઠો, અહીં સુધી જવું શક્ય છે; આથી આગળ, જ્યાં સૂર્ય પણ નથી અને કોઈ સીમા નથી, એ વિશે અમને જાણ નથી.
અવગમ્ય તુ વૈદેહીં નિલયં રાવણસ્ય ચ। અસ્તં પર્વતમાસાદ્ય પૂર્ણે માસે નિવર્તત
વૈદેહી ક્યાં છે અને રાવણનું નિવાસસ્થાન કયાં છે એ જાણી લો, અને જ્યારે સૂર્યાસ્ત પર્વત સુધી પહોંચી જાઓ, ત્યારે પૂરા એક મહિના અંદર પાછા આવી જજો.
ઊર્ધ્વં માસાન્ન વસ્તવ્યં વસન્ વધ્યો ભવેન્મમ। સહૈવ શૂરો યુષ્માભિઃ શ્વશુરો મે ગમિષ્યતિ
એક મહિના પછી ત્યાં રોકાવું નહીં; જો રોકાશો તો મારું દંડ ભોગવવું પડશે. તમારે સાથે મારા શૂરવીર સસરા પણ જશે.
શ્રોતવ્યં સર્વમેતસ્ય ભવદ્ભિર્દિષ્ટકારિભિઃ। ગુરુરેષ મહાબાહુઃ શ્વશુરો મે મહાબલઃ
તમારે બધાએ, જે મારા આદેશ પ્રમાણે કાર્ય કરો છો, આ બધું ધ્યાનપૂર્વક સાંભળવું જોઈએ; આ મહાબાહુ અને મહાબળવાન મારા ગુરુ અને સસરા છે.
ભવન્તશ્ચાપિ વિક્રાન્તાઃ પ્રમાણં સર્વ એવ હિ। પ્રમાણમેનં સંસ્થાપ્ય પશ્યધ્વં પશ્ચિમાં દિશમ્
તમે બધા પણ પરાક્રમી અને સર્વ રીતે વિશ્વસનીય છો; તેમને માપદંડ માનીને હવે પશ્ચિમ દિશામાં જુઓ.
દૃષ્ટાયાં તુ નરેન્દ્રસ્ય પત્ન્યામમિતતેજસઃ। કૃતકૃત્યા ભવિષ્યામઃ કૃતસ્ય પ્રતિકર્મણા
જ્યારે અપરિમિત તેજવાળા રાજાના પત્ની મળી જશે, ત્યારે આપણે જે કાર્ય લીધું છે એ પૂર્ણ કરીને કૃતકૃત્ય બની જઈશું.
અતોઽન્યદપિ યત્કાર્યં કાર્યસ્યાસ્ય પ્રિયં ભવેત્। સમ્પ્રધાર્ય ભવદ્ભિશ્ચ દેશકાલાર્થસંહિતમ્
આ કાર્ય માટે જે કંઈ વધુ કરવું યોગ્ય લાગે, તે દેશ, સમય અને હિતને ધ્યાનમાં રાખીને વિચારવું.