તાનિ નીડાનિ સિંહાનાં ગિરિશૃઙ્ગગતાશ્ચ યે। દૃપ્તાસ્તૃપ્તાશ્ચ માતઙ્ગાસ્તોયદસ્વનનિઃસ્વનાઃ
સિંહોના એ ગૂંફાઓ અને પર્વતના શિખરો પર ગર્વીલા અને સંતોષી હાથીઓ વસે છે, જેમના ગર્જના મેઘધ્વનિ જેવી સંભળાય છે.
વિચરન્તિ વિશાલેઽસ્મિંસ્તોયપૂર્ણે સમન્તતઃ। તસ્ય શૃઙ્ગં દિવસ્પર્શં કાઞ્ચનં ચિત્રપાદપમ્
આ વિશાળ અને પાણીથી ભરેલા પ્રદેશમાં તેઓ સર્વત્ર ફરતા રહે છે; એ પર્વતનું શિખર આકાશને અડતું, સુવર્ણ અને વિવિધ વૃક્ષોથી શોભાયમાન છે.
સર્વમાશુ વિચેતવ્યં કપિભિઃ કામરૂપિભિઃ। કોટિં તત્ર સમુદ્રસ્ય કાઞ્ચનીં શતયોજનામ્
કામરૂપ ધારણ કરનારા વાનરો એ આખો પ્રદેશ ઝડપથી શોધે, કેમ કે ત્યાં સમુદ્રની એક સુવર્ણ કાંઠા છે, જે શતયોજન લાંબી છે.
દુર્દર્શાં પારિયાત્રસ્ય ગત્વા દ્રક્ષ્યથ વાનરાઃ। કોટ્યસ્તત્ર ચતુર્વિંશદ્ ગન્ધર્વાણાં તરસ્વિનામ્
પરીયાત્ર પર્વતની દુર્લભ સીમા સુધી પહોંચ્યા પછી, વાનરો ત્યાં ચોઅવીસ કરોડ ઝડપી ગંધર્વોને જોઈ શકશે.
વસન્ત્યગ્નિનિકાશાનાં ઘોરાણાં કામરૂપિણામ્। પાવકાર્ચિઃપ્રતીકાશાઃ સમવેતાઃ સમન્તતઃ
ત્યાં અગ્નિ જેવી તેજસ્વી, ભયાનક અને રૂપ બદલવાની શક્તિ ધરાવતી જીવાતાઓ વસે છે, જે સર્વત્ર અગ્નિશিখા જેવી દેખાય છે.
નાત્યાસાદયિતવ્યાસ્તે વાનરૈર્ભીમવિક્રમૈઃ। નાદેયં ચ ફલં તસ્માદ્ દેશાત્ કિંચિત્ પ્લવઙ્ગમૈઃ
ભયાનક પરાક્રમી વાનરો પણ એ લોકોની નજીક ન જાય, અને એ પ્રદેશમાંથી વાનરોએ કશું ફળ ન લેવું.
દુરાસદા હિ તે વીરાઃ સત્ત્વવન્તો મહાબલાઃ। ફલમૂલાનિ તે તત્ર રક્ષન્તે ભીમવિક્રમાઃ
કારણ કે એ વીર, સાહસી અને મહાબલી છે; તેઓ જોરદાર પરાક્રમથી ત્યાંના ફળ અને મૂળની રક્ષા કરે છે.
તત્ર યત્નશ્ચ કર્તવ્યો માર્ગિતવ્યા ચ જાનકી। નહિ તેભ્યો ભયં કિંચિત્ કપિત્વમનુવર્તતામ્
ત્યાં પ્રયત્નપૂર્વક શોધ કરવી જોઈએ અને જાનકીની શોધ લેવી જોઈએ; વાનરધર્મ પાળનારા માટે એ લોકોથી કોઈ ભય નથી.
તત્ર વૈદૂર્યવર્ણાભો વજ્રસંસ્થાનસંસ્થિતઃ। નાનાદ્રુમલતાકીર્ણો વજ્રો નામ મહાગિરિઃ
ત્યાં વજ્ર જેવો ચમકતો, વૈડૂર્ય રંગનો, અનેક વૃક્ષો અને વેલો વડે ઢંકાયેલો એક મહાન પર્વત છે, જેને વજ્ર કહે છે.
શ્રીમાન્ સમુદિતસ્તત્ર યોજનાનાં શતં સમમ્। ગુહાસ્તત્ર વિચેતવ્યાઃ પ્રયત્નેન પ્લવઙ્ગમાઃ
ત્યાં એક શતયોજન જેટલો વિશાળ અને સુશોભિત પ્રદેશ છે; વાનરો, એ પર્વતની ગુફાઓને ધ્યાનપૂર્વક શોધવી જોઈએ.
ચતુર્ભાગે સમુદ્રસ્ય ચક્રવાન્ નામ પર્વતઃ। તત્ર ચક્રં સહસ્રારં નિર્મિતં વિશ્વકર્મણા
સમુદ્રના ચોથા ભાગે ચક્રવાન નામે પર્વત છે, જ્યાં વિશ્વકર્માએ હજાર કાંટાવાળું ચક્ર બનાવ્યું હતું.
તત્ર પઞ્ચજનં હત્વા હયગ્રીવં ચ દાનવમ્। આજહાર તતશ્ચક્રં શઙ્ખં ચ પુરુષોત્તમઃ
ત્યાં પંચજન અને હયગ્રીવ નામના દાનવોને મારીને, પુરુષોત્તમએ ચક્ર અને શંખ પ્રાપ્ત કર્યા હતા.
તસ્ય સાનુષુ રમ્યેષુ વિશાલાસુ ગુહાસુ ચ। રાવણઃ સહ વૈદેહ્યા માર્ગિતવ્યસ્તતસ્તતઃ
એ પર્વતના સુંદર ઢોળાણો અને વિશાળ ગુફાઓમાં દરેક તરફ રાવણ અને વૈદેહી (સીતા)ની શોધ કરવી જોઈએ.
યોજનાનિ ચતુઃષષ્ટિર્વરાહો નામ પર્વતઃ। સુવર્ણશૃઙ્ગઃ સુમહાનગાધે વરુણાલયે
ચૌસઠ યોજન દૂર એક મહાન પર્વત છે, જેને વરાહ કહે છે; એ સુવર્ણ શિખરવાળો અને વરુણના વિસ્તારની ઊંડાઈમાં આવેલો છે.
તત્ર પ્રાગ્જ્યોતિષં નામ જાતરૂપમયં પુરમ્। યસ્મિન્ વસતિ દુષ્ટાત્મા નરકો નામ દાનવઃ
ત્યાં પ્રાગ્જ્યોતિષ નામનું સંપૂર્ણ સોનાથી બનેલું નગર છે, જ્યાં દુષ્ટ મનવાળો નરક નામનો દાનવ રહે છે.
તત્ર સાનુષુ રમ્યેષુ વિશાલાસુ ગુહાસુ ચ। રાવણઃ સહ વૈદેહ્યા માર્ગિતવ્યસ્તતસ્તતઃ
એ પર્વતના આનંદદાયક ઢોળાણો અને વિશાળ ગુફાઓમાં દરેક તરફ રાવણ અને વૈદેહી (સીતા)ની શોધ કરવી જોઈએ.
તમતિક્રમ્ય શૈલેન્દ્રં કાઞ્ચનાન્તરદર્શનમ્। પર્વતઃ સર્વસૌવર્ણો ધારાપ્રસ્રવણાયુતઃ
આ મહાન પર્વતને પાર કરીને, જેમાંથી અંદરથી સોનાની ઝાંખી મળે છે, આગળ એક આખો સોનાનો પર્વત આવે છે, જ્યાં અસંખ્ય ઝરણાં સતત વહે છે.
તં ગજાશ્ચ વરાહાશ્ચ સિંહા વ્યાઘ્રાશ્ચ સર્વતઃ। અભિગર્જન્તિ સતતં તેન શબ્દેન દર્પિતાઃ
ત્યાં ચારેય બાજુએ હાથી, વાંદર, સિંહ અને વાઘો સતત ગર્જના કરે છે અને પોતાના અવાજથી આનંદિત થાય છે.
યસ્મિન્ હરિહયઃ શ્રીમાન્ મહેન્દ્રઃ પાકશાસનઃ। અભિષિક્તઃ સુરૈ રાજા મેઘો નામ સ પર્વતઃ
એ પર્વત પર દેવોના રાજા, વિજયી ઈન્દ્રને દેવોએ રાજતિલક કર્યો હતો; એ પર્વતનું નામ મેઘ છે.
તમતિક્રમ્ય શૈલેન્દ્રં મહેન્દ્રપરિપાલિતમ્। ષષ્ટિં ગિરિસહસ્રાણિ કાઞ્ચનાનિ ગમિષ્યથ
મહેન્દ્રે રક્ષિત એ મહાન પર્વતને પાર કર્યા પછી, તમે સાઠ હજાર સોનાના પર્વતો સુધી પહોંચી જશો.
તરુણાદિત્યવર્ણાનિ ભ્રાજમાનાનિ સર્વતઃ। જાતરૂપમયૈર્વૃક્ષૈઃ શોભિતાનિ સુપુષ્પિતૈઃ
આ બધા પર્વતો ઉગતા સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવે છે અને ચમકતા, સુગંધિત સોનાના વૃક્ષો અને ફૂલો વડે શોભાયમાન છે.
તેષાં મધ્યે સ્થિતો રાજા મેરુરુત્તમપર્વતઃ। આદિત્યેન પ્રસન્નેન શૈલો દત્તવરઃ પુરા
આ બધાના મધ્યમાં પર્વતોનો રાજા, શ્રેષ્ઠ મેરુ ઊભો છે, જેને ક્યારેક કૃપાળુ સૂર્યદેવ પાસેથી આશીર્વાદ મળ્યો હતો.
તેનૈવમુક્તઃ શૈલેન્દ્રઃ સર્વ એવ ત્વદાશ્રયાઃ। મત્પ્રસાદાદ્ ભવિષ્યન્તિ દિવા રાત્રૌ ચ કાઞ્ચનાઃ
સૂર્યદેવે પર્વતરાજને કહ્યું હતું: 'મારા આશીર્વાદથી, તારા આશ્રયમાં રહેતા બધા પર્વતો દિવસ-રાત સોનાની જેમ તેજસ્વી રહેશે.'
ત્વયિ યે ચાપિ વત્સ્યન્તિ દેવગન્ધર્વદાનવાઃ। તે ભવિષ્યન્તિ ભક્તાશ્ચ પ્રભયા કાઞ્ચનપ્રભાઃ
અને તારા પર રહેતા દેવ, ગંધર્વ અને દાનવો પણ ભક્તિથી ભરપૂર અને સોનાની જેમ તેજવંત બનશે.
વિશ્વેદેવાશ્ચ વસવો મરુતશ્ચ દિવૌકસઃ। આગત્ય પશ્ચિમાં સંધ્યાં મેરુમુત્તમપર્વતમ્
વિશ્વદેવો, વસુઓ, મારુતો અને અન્ય દેવતાઓ, પશ્ચિમ દિશાની સંધ્યાને પહોંચી, શ્રેષ્ઠ પર્વત મેરુ પાસે આવે છે.
યોજનાનાં સહસ્રાણિ દશ તાનિ દિવાકરઃ। મુહૂર્તાર્ધેન તં શીઘ્રમભિયાતિ શિલોચ્ચયમ્
દિવાકર એટલે સૂર્ય, એ દસ હજાર યોજનનું અંતર અડધા મુહૂર્તમાં ઝડપથી પાર કરી એ પર્વત શિખર સુધી પહોંચે છે.
શૃઙ્ગે તસ્ય મહદ્દિવ્યં ભવનં સૂર્યસંનિભમ્। પ્રાસાદગણસમ્બાધં વિહિતં વિશ્વકર્મણા
એ પર્વતની ચોટી પર સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવતું, વિશ્વકર્માએ બનાવેલું ભવ્ય મહેલ છે, જેમાં અનેક મકાનો ભેગા છે.
શોભિતં તરુભિશ્ચિત્રૈર્નાનાપક્ષિસમાકુલૈઃ। નિકેતં પાશહસ્તસ્ય વરુણસ્ય મહાત્મનઃ
એ મહેલ વિવિધ વૃક્ષોથી શોભાયમાન છે, અનેક પ્રકારના પક્ષીઓથી ભરેલું છે, અને એ મહાત્મા વરુણનું રહેઠાણ છે, જેમના હાથમાં પાશ છે.
અન્તરા મેરુમસ્તં ચ તાલો દશશિરા મહાન્। જાતરૂપમયઃ શ્રીમાન્ ભ્રાજતે ચિત્રવેદિકઃ
મેરુ અને સૂર્યાસ્તના સ્થળ વચ્ચે એક મહાન દશમૂડી તાડનું વૃક્ષ ઊભું છે, જે શુદ્ધ સોનાનું બનેલું છે અને સુંદર વેદિકાથી શોભાયમાન છે.
તેષુ સર્વેષુ દુર્ગેષુ સરસ્સુ ચ સરિત્સુ ચ। રાવણઃ સહ વૈદેહ્યા માર્ગિતવ્યસ્તતસ્તતઃ
આ બધા કિલ્લાઓ, સરોવર અને નદીઓમાં રાવણ અને વૈદેહી ક્યાંયે પણ છુપાયેલા હોય શકે છે, એટલે તેમને શોધવા જોઈએ.