યશ્ચ માસાન્નિવૃત્તોઽગ્રે દૃષ્ટા સીતેતિ વક્ષ્યતિ। મત્તુલ્યવિભવો ભોગૈઃ સુખં સ વિહરિષ્યતિ
જે વાનર એક મહિનાની અંદર પાછો આવીને 'સીતા મળી ગઈ' એવું કહે, એ મારા જેટલી જ સંપત્તિ અને સુખ ભોગવશે અને આનંદથી જીવશે.
તતઃ પ્રિયતરો નાસ્તિ મમ પ્રાણાદ્ વિશેષતઃ। કૃતાપરાધો બહુશો મમ બન્ધુર્ભવિષ્યતિ
મારા માટે એ વ્યક્તિથી વધારે પ્રિય બીજો કોઈ નથી—even મારા પોતાના જીવથી પણ નહીં; એણે ભલે અનેક વખત ભૂલ કરી હોય, છતાં એ હવે મારા પરિવારનો જ બની જશે.
અમિતબલપરાક્રમા ભવન્તો વિપુલગુણેષુ કુલેષુ ચ પ્રસૂતાઃ। મનુજપતિસુતાં યથા લભધ્વં તદધિગુણં પુરુષાર્થમારભધ્વમ્
તમારા બધામાં અપરંપાર બળ અને પરાક્રમ છે, તમે બધા ઉત્તમ કુળમાં અને સારા ગુણો સાથે જન્મ્યા છો; તેથી મનુષ્યરાજાની પુત્રીને શોધવા માટે તમારી તમામ શક્તિથી પ્રયત્ન કરો.
thumb|દ્વિચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે દ્વિચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥૪-
હવે શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો બેંચાળીસમો અધ્યાય સાંભળો.
અથ પ્રસ્થાપ્ય સ હરીન્ સુગ્રીવો દક્ષિણાં દિશમ્। અબ્રવીન્મેઘસંકાશં સુષેણં નામ વાનરમ્
પછી સુગ્રીવે વાનરોને દક્ષિણ દિશામાં મોકલીને, મેઘ જેવો દેખાતો સુષેણ નામનો વાનર હતો, તેને કહ્યું.
તારાયાઃ પિતરં રાજા શ્વશુરં ભીમવિક્રમમ્। અબ્રવીત્ પ્રાઞ્જલિર્વાક્યમભિગમ્ય પ્રણમ્ય ચ
તારાના પિતા, ભયાનક પરાક્રમી અને રાજા, જે તેના સસરા હતા, તેમને સુગ્રીવે હાથ જોડીને નમ્રતાપૂર્વક કહ્યું.
મહર્ષિપુત્રં મારીચમર્ચિષ્મન્તં મહાકપિમ્। વૃતં કપિવરૈઃ શૂરૈર્મહેન્દ્રસદૃશદ્યુતિમ્
મહાન ઋષિના પુત્ર, તેજસ્વી અને મહાબલી વાનર મરીચ, જે ઇન્દ્ર જેવો તેજ ધરાવતો અને વાનરવીરોની વચ્ચે હતો, તેને પણ કહ્યું.
બુદ્ધિવિક્રમસમ્પન્નં વૈનતેયસમદ્યુતિમ્। મરીચિપુત્રાન્ મારીચાનર્ચિર્માલ્યાન્ મહાબલાન્
જેઓ બુદ્ધિ અને પરાક્રમથી ભરપૂર છે, ગરુડ જેવો તેજ ધરાવે છે, એવા મરીચના પુત્રો—મરીચ, અર્ચિમાલ્ય અને અન્ય મહાબલી વાનરોને પણ કહ્યું.
ઋષિપુત્રાંશ્ચ તાન્ સર્વાન્ પ્રતીચીમાદિશદ્ દિશમ્। દ્વાભ્યાં શતસહસ્રાભ્યાં કપીનાં કપિસત્તમાઃ
એ બધા ઋષિપુત્રોને પશ્ચિમ દિશામાં જવા કહ્યું; સુષેણના નેતૃત્વ હેઠળ બે લાખ શ્રેષ્ઠ વાનરો ત્યાં ગયા.
સુષેણપ્રમુખા યૂયં વૈદેહીં પરિમાર્ગથ। સૌરાષ્ટ્રાન્ સહબાહ્લીકાંશ્ચન્દ્રચિત્રાંસ્તથૈવ ચ
સુષેણના આગેવાને તમે સૌ સૌરાષ્ટ્ર, બહ્લીક અને ચંદ્રચિત્ર પ્રદેશોમાં વૈદેહીને શોધો.
સ્ફીતાઞ્જનપદાન્ રમ્યાન્ વિપુલાનિ પુરાણિ ચ। પુંનાગગહનં કુક્ષિં બકુલોદ્દાલકાકુલમ્
ત્યાંની સુખદ અને સમૃદ્ધ ભૂમિઓમાં, વિશાળ અને પ્રાચીન નગરોમાં, પુન્નાગના ઘન જંગલોમાં, કુક્ષિમાં અને બકુલ તથા ઉદ્દાલકના ઘન વનોમાં પણ શોધો.
તથા કેતકષણ્ડાંશ્ચ માર્ગધ્વં હરિપુઙ્ગવાઃ। પ્રત્યક્સ્રોતોવહાશ્ચૈવ નદ્યઃ શીતજલાઃ શિવાઃ
એ જ રીતે, હનુમાનજી જેવા વાનરો, તમે કેતકીના જંગલોમાં અને ઠંડા, પવિત્ર પાણી વહેતી નદીઓમાં પણ શોધો.
તાપસાનામરણ્યાનિ કાન્તારગિરયશ્ચ યે। તત્ર સ્થલીર્મરુપ્રાયા અત્યુચ્ચશિશિરાઃ શિલાઃ
ત્યાં ઋષિઓના જંગલો અને જંગલવાળા પહાડો છે; એ વિસ્તારોમાં રણ જેવી જમીન અને અત્યંત ઊંચી તથા ઠંડી શિલાઓ છે.
ગિરિજાલાવૃતાં દુર્ગાં માર્ગિત્વા પશ્ચિમાં દિશમ્। તતઃ પશ્ચિમમાગમ્ય સમુદ્રં દ્રષ્ટુમર્હથ
પહાડોની સાંકળોથી ઘેરાયેલી અને દુર્ગમ પશ્ચિમ દિશામાં શોધ્યા પછી, તમે પશ્ચિમ સમુદ્ર પણ જોવો.
તિમિનક્રાકુલજલં ગત્વા દ્રક્ષ્યથ વાનરાઃ। તતઃ કેતકષણ્ડેષુ તમાલગહનેષુ ચ
ત્યાં જઈને, વાનરો, તમે તિમિ અને મગરોથી ભરપૂર પાણી જોશો; પછી કેતકીના જંગલોમાં અને ઘન તામાલના વનોમાં પણ જશો.
કપયો વિહરિષ્યન્તિ નારિકેલવનેષુ ચ। તત્ર સીતાં ચ માર્ગધ્વં નિલયં રાવણસ્ય ચ
વાનરો ત્યાં નાળિયેરીના વનોમાં પણ ફરશે; એ બધાં સ્થળોએ, તમે સીતા અને રાવણનું નિવાસસ્થાન શોધો.
વેલાતલનિવિષ્ટેષુ પર્વતેષુ વનેષુ ચ। મુરવીપત્તનં ચૈવ રમ્યં ચૈવ જટાપુરમ્
તટકાંઠે આવેલા પહાડો અને જંગલોમાં, મુરવીપટ્ટન અને સુખદ જટાપુર શહેરમાં પણ શોધો.
અવન્તીમઙ્ગલેપાં ચ તથા ચાલક્ષિતં વનમ્। રાષ્ટ્રાણિ ચ વિશાલાનિ પત્તનાનિ તતસ્તતઃ
અવન્તી, મંગલેપા અને અજ્ઞાત વન, તેમજ વિશાળ રાજ્યો અને વિવિધ શહેરોમાં પણ શોધો.
સિન્ધુસાગરયોશ્ચૈવ સંગમે તત્ર પર્વતઃ। મહાન્ સોમગિરિર્નામ શતશૃઙ્ગો મહાદ્રુમઃ
સિંધુ અને સાગરના સંગમ પર એક વિશાળ પર્વત છે, જેને સોમગિરિ કહે છે. એ પર્વત પર સો શિખરો અને મોટા વૃક્ષો છે.
તત્ર પ્રસ્થેષુ રમ્યેષુ સિંહાઃ પક્ષગમાઃ સ્થિતાઃ। તિમિમત્સ્યગજાંશ્ચૈવ નીડાન્યારોપયન્તિ તે
એ પર્વતના સુંદર મેદાનો પર પાંખવાળા સિંહો રહે છે, અને તેઓ તીમિ, માછલી અને હાથીઓ સાથે પોતાના ગૂંફા બનાવે છે.
તાનિ નીડાનિ સિંહાનાં ગિરિશૃઙ્ગગતાશ્ચ યે। દૃપ્તાસ્તૃપ્તાશ્ચ માતઙ્ગાસ્તોયદસ્વનનિઃસ્વનાઃ
સિંહોના એ ગૂંફાઓ અને પર્વતના શિખરો પર ગર્વીલા અને સંતોષી હાથીઓ વસે છે, જેમના ગર્જના મેઘધ્વનિ જેવી સંભળાય છે.
વિચરન્તિ વિશાલેઽસ્મિંસ્તોયપૂર્ણે સમન્તતઃ। તસ્ય શૃઙ્ગં દિવસ્પર્શં કાઞ્ચનં ચિત્રપાદપમ્
આ વિશાળ અને પાણીથી ભરેલા પ્રદેશમાં તેઓ સર્વત્ર ફરતા રહે છે; એ પર્વતનું શિખર આકાશને અડતું, સુવર્ણ અને વિવિધ વૃક્ષોથી શોભાયમાન છે.
સર્વમાશુ વિચેતવ્યં કપિભિઃ કામરૂપિભિઃ। કોટિં તત્ર સમુદ્રસ્ય કાઞ્ચનીં શતયોજનામ્
કામરૂપ ધારણ કરનારા વાનરો એ આખો પ્રદેશ ઝડપથી શોધે, કેમ કે ત્યાં સમુદ્રની એક સુવર્ણ કાંઠા છે, જે શતયોજન લાંબી છે.
દુર્દર્શાં પારિયાત્રસ્ય ગત્વા દ્રક્ષ્યથ વાનરાઃ। કોટ્યસ્તત્ર ચતુર્વિંશદ્ ગન્ધર્વાણાં તરસ્વિનામ્
પરીયાત્ર પર્વતની દુર્લભ સીમા સુધી પહોંચ્યા પછી, વાનરો ત્યાં ચોઅવીસ કરોડ ઝડપી ગંધર્વોને જોઈ શકશે.
વસન્ત્યગ્નિનિકાશાનાં ઘોરાણાં કામરૂપિણામ્। પાવકાર્ચિઃપ્રતીકાશાઃ સમવેતાઃ સમન્તતઃ
ત્યાં અગ્નિ જેવી તેજસ્વી, ભયાનક અને રૂપ બદલવાની શક્તિ ધરાવતી જીવાતાઓ વસે છે, જે સર્વત્ર અગ્નિશিখા જેવી દેખાય છે.
નાત્યાસાદયિતવ્યાસ્તે વાનરૈર્ભીમવિક્રમૈઃ। નાદેયં ચ ફલં તસ્માદ્ દેશાત્ કિંચિત્ પ્લવઙ્ગમૈઃ
ભયાનક પરાક્રમી વાનરો પણ એ લોકોની નજીક ન જાય, અને એ પ્રદેશમાંથી વાનરોએ કશું ફળ ન લેવું.
દુરાસદા હિ તે વીરાઃ સત્ત્વવન્તો મહાબલાઃ। ફલમૂલાનિ તે તત્ર રક્ષન્તે ભીમવિક્રમાઃ
કારણ કે એ વીર, સાહસી અને મહાબલી છે; તેઓ જોરદાર પરાક્રમથી ત્યાંના ફળ અને મૂળની રક્ષા કરે છે.
તત્ર યત્નશ્ચ કર્તવ્યો માર્ગિતવ્યા ચ જાનકી। નહિ તેભ્યો ભયં કિંચિત્ કપિત્વમનુવર્તતામ્
ત્યાં પ્રયત્નપૂર્વક શોધ કરવી જોઈએ અને જાનકીની શોધ લેવી જોઈએ; વાનરધર્મ પાળનારા માટે એ લોકોથી કોઈ ભય નથી.
તત્ર વૈદૂર્યવર્ણાભો વજ્રસંસ્થાનસંસ્થિતઃ। નાનાદ્રુમલતાકીર્ણો વજ્રો નામ મહાગિરિઃ
ત્યાં વજ્ર જેવો ચમકતો, વૈડૂર્ય રંગનો, અનેક વૃક્ષો અને વેલો વડે ઢંકાયેલો એક મહાન પર્વત છે, જેને વજ્ર કહે છે.
શ્રીમાન્ સમુદિતસ્તત્ર યોજનાનાં શતં સમમ્। ગુહાસ્તત્ર વિચેતવ્યાઃ પ્રયત્નેન પ્લવઙ્ગમાઃ
ત્યાં એક શતયોજન જેટલો વિશાળ અને સુશોભિત પ્રદેશ છે; વાનરો, એ પર્વતની ગુફાઓને ધ્યાનપૂર્વક શોધવી જોઈએ.