એવમુક્તસ્તુ રામેણ વિશ્વામિત્રોઽબ્રવીદિદમ્ । એષ પન્થા મયોદ્દિષ્ટો યેન યાન્તિ મહર્ષયઃ ॥૧-૩૫-
રામે આ રીતે પૂછ્યા ત્યારે વિશ્વામિત્રે કહ્યું: 'હું જે રસ્તો બતાવ્યો છે, એ જ છે, જે માર્ગે મહર્ષિઓ જાય છે.'
એવમુક્તા મહર્ષયો વિશ્વામિત્રેણ ધીમતા । પશ્યન્તસ્તે પ્રયાતા વૈ વનાનિ વિવિધાનિ ચ ॥૧-૩૫-
વિશ્વામિત્રના આ શબ્દો સાંભળી, મહર્ષિઓ વિવિધ વનોને નિહાળી આગળ વધ્યા.
તે ગત્વા દૂરમધ્વાનં ગતેઽર્ધદિવસે તદા । જાહ્નવીં સરિતાં શ્રેષ્ઠાં દદૃશુર્મુનિસેવિતામ્ ॥૧-૩૫-
ત્યારે, લાંબો રસ્તો ચાલ્યા પછી અને અડધો દિવસ વીતી ગયો ત્યારે, તેઓએ મુનિઓ દ્વારા પૂજિત જાહ્નવી નદી જોઈ.
તાં દૃષ્ટ્વા પુણ્યસલિલાં હંસસારસસેવિતામ્ । બભૂવુર્મુનયઃ સર્વે મુદિતાઃ સહરાઘવાઃ ॥૧-૩૫-
પવિત્ર જળવાળી, હંસ અને સારસોથી ભરેલી એ નદી જોઈને, બધા મુનિઓ અને રાઘવ આનંદિત થયા.
તસ્યાસ્તીરે તદા સર્વે ચક્રુર્વાસપરિગ્રહમ્ । તતઃ સ્નાત્વા યથાન્યાયં સંતર્પ્ય પિતૃદેવતાઃ ॥૧-૩૫-
નદીના કિનારે સૌએ નિવાસની વ્યવસ્થા કરી; પછી નિયમ પ્રમાણે સ્નાન કરીને પિતૃઓ અને દેવતાઓને તૃપ્ત કર્યા.
હુત્વા ચૈવાગ્નિહોત્રાણિ પ્રાશ્ય ચામૃતવદ્ધવિઃ । વિવિશુર્જાહ્નવીતીરે શુભા મુદિતમાનસાઃ ॥૧-૩૫-
અગ્નિહોત્ર કરી અને અમૃત સમાન હવિ ગ્રહણ કર્યા પછી, સૌ આનંદિત મનથી શુભ જાહ્નવીના કિનારે પ્રવેશ્યા.
વિશ્વામિત્રં મહાત્માનં પરિવાર્ય સમન્તતઃ । વિષ્ઠિતાશ્ચ યથાન્યાયં રાઘવૌ ચ યથાર્હતઃ । સંપ્રહૃષ્ટમના રામો વિશ્વામિત્રમથાબ્રવીત્ ॥૧-૩૫-
મહાત્મા વિશ્વામિત્રને ચારેય બાજુથી ઘેરીને, દરેક યોગ્ય રીતે બેઠા, અને રાઘવ પણ યોગ્ય સ્થાન પર બેઠા; આનંદિત મનથી રામે વિશ્વામિત્રને કહ્યું.
ભગવઞ્છ્રોતુમિચ્છામિ ગઙ્ગાં ત્રિપથગાં નદીમ્ । ત્રૈલોક્યં કથમાક્રમ્ય ગતા નદનદીપતિમ્ ॥૧-૩૫-
ભગવન, હું ત્રણેય માર્ગે વહેતી ગંગા નદી વિશે સાંભળવા ઈચ્છું છું; એ ત્રણ લોકને જીત્યા પછી, કેવી રીતે નદીઓની અધિષ્ઠાત્રી બની?
ચોદિતો રામવાક્યેન વિશ્વામિત્રો મહામુનિઃ । વૃદ્ધિં જન્મ ચ ગઙ્ગાયા વક્તુમેવોપચક્રમે ॥૧-૩૫-
રામના શબ્દોથી પ્રેરિત મહાન ઋષિ વિશ્વામિત્રે ગંગાના ઉત્પત્તિ અને જન્મની વાત કહેવાનું શરૂ કર્યું.
શૈલેન્દ્રો હિમવાન્ રામ ધાતૂનામાકરો મહાન્ । તસ્ય કન્યાદ્વયં રામ રૂપેણાપ્રતિમં ભુવિ ॥૧-૩૫-
હે રામ, પર્વતોના રાજા અને ખનિજોના મહાન ખજાનાવાળા હિમવાને ધરતી પર અનન્ય સૌંદર્યવાળી બે દીકરીઓ હતી.
યા મેરુદુહિતા રામ તયોર્માતા સુમધ્યમા । નામ્ના મેના મનોજ્ઞા વૈ પત્ની હિમવતઃ પ્રિયા ॥૧-૩૫-
હે રામ, તેમની માતા મેરુની સુંદર અને પાતળી કમરવાળી પુત્રી મેનાનું નામ હતું, જે હિમવાનની પ્રિય પત્ની હતી.
તસ્યાં ગઙ્ગેયમભવજ્જ્યેષ્ઠા હિમવતઃ સુતા । ઉમા નામ દ્વિતીયાભૂત્ કન્યા તસ્યૈવ રાઘવ ॥૧-૩૫-
હે રઘુકુલના વંશજ, મેનાથી હિમવાનને સૌથી મોટી દીકરી ગંગા જન્મી; બીજી દીકરીનું નામ ઉમા હતું.
અથ જ્યેષ્ઠાં સુરાઃ સર્વે દેવકાર્યચિકીર્ષયા । શૈલેન્દ્રં વરયામાસુર્ગઙ્ગાં ત્રિપથગાં નદીમ્ ॥૧-૩૫-
પછી દેવતાઓએ પોતાના કાર્ય માટે પર્વતરાજ પાસે ત્રણ માર્ગે વહેતી ગંગા, મોટી દીકરીને માગી.
દદૌ ધર્મેણ હિમવાંસ્તનયાં લોકપાવનીમ્ । સ્વચ્છન્દપથગાં ગઙ્ગાં ત્રૈલોક્યહિતકામ્યયા ॥૧-૩૫-
હિમવાને ધર્મપૂર્વક પોતાની દીકરી ગંગાને, જે જગતને પવિત્ર કરે છે અને પોતાની ઇચ્છાથી વહે છે, ત્રણેય લોકના કલ્યાણ માટે આપી દીધી.
પ્રતિગૃહ્ય ત્રિલોકાર્થં ત્રિલોકહિતકાંક્ષિણઃ । ગઙ્ગામાદાય તેઽગચ્છન્ કૃતાર્થેનાન્તરાત્મના ॥૧-૩૫-
ત્રણ લોકના હિત માટે ગંગાને પામ્યા પછી, સર્વ લોકહિતેચ્છુ દેવતાઓ પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરીને પ્રસન્નતાથી ચાલ્યા ગયા.
યા ચાન્યા શૈલદુહિતા કન્યાઽસીદ્ રઘુનન્દન । ઉગ્રં સુવ્રતમાસ્થાય તપસ્તેપે તપોધના ॥૧-૩૫-
હે રઘુનંદન, પર્વતરાજની બીજી દીકરીએ કઠોર વ્રત ધારણ કરીને ઘન તપસ્યા કરી.
ઉગ્રેણ તપસા યુક્તાં દદૌ શૈલવરઃ સુતામ્ । રુદ્રાયાપ્રતિરૂપાય ઉમાં લોકનમસ્કૃતામ્ ॥૧-૩૫-
પર્વતોના રાજાએ તપથી યુક્ત, સૌંદર્યમાં અનન્ય અને સર્વે લોકે પૂજનીય એવી ઉમાને રુદ્રને પત્ની તરીકે આપી.
એતે તે શૈલરાજસ્ય સુતે લોકનમસ્કૃતે । ગઙ્ગા ચ સરિતાં શ્રેષ્ઠા ઉમાદેવી ચ રાઘવ ॥૧-૩૫-
હે રાઘવ, પર્વતરાજની આ બે દીકરીઓ છે, જેમને આખું જગત માન આપે છે: નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ ગંગા અને ઉમાદેવી.
એતત્ તે સર્વમાખ્યાતં યથા ત્રિપથગામિની । ખં ગતા પ્રથમં તાત ગતિં ગતિમતાં વર ॥૧-૩૫-
હે વિદ્વાન, તને બધું કહી દીધું કે કેવી રીતે ત્રણ માર્ગે વહેતી ગંગા પ્રથમ આકાશમાં ગઈ.
સૈષા સુરનદી રમ્યા શૈલેન્દ્રતનયા તદા । સુરલોકં સમારૂઢા વિપાપા જલવાહિની ॥૧-૩૫-
પછી પર્વતરાજની આ સુંદર દીકરી, પાપરહિત અને જળ વહાવનારી દેવનદી, દેવલોકમાં પહોંચી.
thumb|ષટ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે ષટ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૧-
હવે છત્રીસમો અધ્યાય સાંભળો.
ઉક્તવાક્યે મુનૌ તસ્મિન્નુભૌ રાઘવલક્ષ્મણૌ । પ્રતિનન્દ્ય કથાં વીરાવૂચતુર્મુનિપુઙ્ગવમ્ ॥૧-૩૬-
મુનિએ વાત પુરી કરતા, વીર રાઘવ અને લક્ષ્મણે આનંદપૂર્વક કથા સ્વીકારી અને મહાન ઋષિને કહ્યું.
ધર્મયુક્તમિદં બ્રહ્મન્ કથિતં પરમં ત્વયા । દુહિતુઃ શૈલરાજસ્ય જ્યેષ્ઠાયા વક્તુમર્હસિ । વિસ્તરં વિસ્તરજ્ઞોઽસિ દિવ્યમાનુષસમ્ભવમ્ ॥૧-૩૬-
હે બ્રાહ્મણ, તમે પર્વતરાજની મોટી દીકરી વિશે ધર્મયુક્ત અને ઉત્તમ કથા કહી; હવે તમે તેની દિવ્ય અને માનવ જન્મની વિગતવાર વાત કરો, કેમ કે તમે બધું જાણો છો.
ત્રીન્ પથો હેતુના કેન પ્લાવયેલ્લોકપાવની । કથં ગઙ્ગાં ત્રિપથગા વિશ્રુતા સરિદુત્તમા ॥૧-૩૬-
કયા કારણથી જગતને પવિત્ર કરનારી ગંગા ત્રણ માર્ગે વહે છે? શ્રેષ્ઠ નદી ગંગા ત્રણ માર્ગે વહેતી તરીકે કેવી રીતે પ્રસિદ્ધ થઈ?
ત્રિષુ લોકેષુ ધર્મજ્ઞ કર્મભિઃ કૈઃ સમન્વિતા । તથા બ્રુવતિ કાકુત્સ્થે વિશ્વામિત્રસ્તપોધનઃ ॥૧-૩૬-
ત્રણે લોકમાં, હે ધર્મજ્ઞ, કયા કર્મો અને કોની સાથે ગંગાએ શું કર્યું? આમ કાકુત્સ્થ વંશજએ પૂછ્યું ત્યારે તપસ્વી વિશ્વામિત્રે ઉત્તર આપ્યો.
નિખિલેન કથાં સર્વામૃષિમધ્યે ન્યવેદયત્ । પુરા રામ કૃતોદ્વાહઃ શિતિકણ્ઠો મહાતપાઃ ॥૧-૩૬-
મુનિઓની વચ્ચે તેણે આખી કથા વિગતે કહી: હે રામ, પ્રાચીન સમયમાં મહાતપસ્વી શિતિકંઠનું તાજેતરમાં જ લગ્ન થયું હતું.
દૃષ્ટ્વા ચ ભગવાન્ દેવીં મૈથુનાયોપચક્રમે । તસ્ય સંક્રીડમાનસ્ય મહાદેવસ્ય ધીમતઃ । શિતિકણ્ઠસ્ય દેવસ્ય દિવ્યં વર્ષશતં ગતમ્ ॥૧-૩૬-
ભગવાને દેવીને જોઈને, તેમનાં સંગમાં લીન થયા. મહાદેવ, શીતકંઠ અને વિદ્વાન, એમણે આ રીતે રમતાં રમતાં, દૈવી વર્ષોના સો વર્ષ વીતી ગયા.
ન ચાપિ તનયો રામ તસ્યામાસીત્ પરંતપ । સર્વે દેવાઃ સમુદ્યુક્તાઃ પિતામહપુરોગમાઃ ॥૧-૩૬-
હે રામ, દુશ્મનોને હરાવનાર, તેમ છતાં પણ દેવીને પુત્ર થયો નહીં. પછી બધા દેવતાઓ, પિતામહ બ્રહ્મા સહિત, ચિંતામાં પડી ગયા.
યદિહોત્પદ્યતે ભૂતં કસ્તત્ પ્રતિસહિષ્યતિ । અભિગમ્ય સુરાઃ સર્વે પ્રણિપત્યેદમબ્રુવન્ ॥૧-૩૬-
'અહીં જો કોઈ જીવ જન્મે તો તેને કોણ સહન કરી શકે?' એમ વિચારી, બધા દેવતાઓ નમન કરીને આવીને કહ્યું:
દેવદેવ મહાદેવ લોકસ્યાસ્ય હિતે રત । સુરાણાં પ્રણિપાતેન પ્રસાદં કર્તુમર્હસિ ॥૧-૩૬-
'દેવોના દેવ, મહાદેવ, જગતના કલ્યાણમાં રત રહેનારા, અમે સર્વે દેવતાઓ નમન કરીએ છીએ, કૃપા કરીને અમારે પર પ્રસન્ન થાઓ.'