શરણં કાઞ્ચનં દિવ્યં નાનારત્નવિભૂષિતમ્। તત્ર ભોગવતી નામ સર્પાણામાલયઃ પુરી
ત્યાં એક દિવ્ય સોનાનું આશ્રય છે, જે વિવિધ રત્નોથી શોભાયમાન છે. ત્યાં જ ભોગવતી નામનું નાગોનું શહેર પણ છે.
વિશાલરથ્યા દુર્ધર્ષા સર્વતઃ પરિરક્ષિતા। રક્ષિતા પન્નગૈર્ઘોરૈસ્તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રૈર્મહાવિષૈઃ
એ શહેરની પહોળી ગલીઓ ભયાનક અને સર્વત્ર સુરક્ષિત છે. તેને તીક્ષ્ણ દાંત અને ઘાતક ઝેર ધરાવતા ભયાનક નાગો રક્ષે છે.
સર્પરાજો મહાઘોરો યસ્યાં વસતિ વાસુકિઃ। નિર્યાય માર્ગિતવ્યા ચ સા ચ ભોગવતી પુરી
એ શહેરમાં ભયાનક નાગરાજ વસુકિ રહે છે. ત્યાંથી બહાર નીકળી, એ ભોગવતી શહેરમાં પણ શોધ કરવી.
તત્ર ચાનન્તરોદ્દેશા યે કેચન સમાવૃતાઃ। તં ચ દેશમતિક્રમ્ય મહાનૃષભસંસ્થિતિઃ
ત્યાં આસપાસના વિસ્તારોમાં જે પણ જીવ છે, એ બધાને પાર કર્યા પછી મહાન ઋષભનું નિવાસસ્થાન આવે છે.
સર્વરત્નમયઃ શ્રીમાનૃષભો નામ પર્વતઃ। ગોશીર્ષકં પદ્મકં ચ હરિશ્યામં ચ ચન્દનમ્
ત્યાં ઋષભ નામનું તેજસ્વી પર્વત છે, જે સર્વ રત્નોથી બનેલું છે. ત્યાં ગૌશીર્ષક, પદ્મક, હરિશ્યામ અને ચંદનના વૃક્ષો છે.
રોહિતા નામ ગન્ધર્વા ઘોરં રક્ષન્તિ તદ્વનમ્। તત્ર ગન્ધર્વપતયઃ પઞ્ચ સૂર્યસમપ્રભાઃ
ત્યાં રોહિતા નામના ગંધર્વો એ ભયાનક વનમાં રક્ષા કરે છે. ત્યાં પાંચ ગંધર્વપતિઓ છે, જે સૂર્ય સમાન તેજ ધરાવે છે.
શૈલૂષો ગ્રામણીઃ શિક્ષઃ શુકો બભ્રુસ્તથૈવ ચ। રવિસોમાગ્નિવપુષાં નિવાસઃ પુણ્યકર્મણામ્
શૈલુષ, ગ્રામણી, શિક્ષ, શુક અને બભ્રુ એ ત્યાં રહે છે. તેઓ સૂર્ય, ચંદ્ર અને અગ્નિ જેવા તેજવંત છે અને સદ્ગુણો ધરાવે છે.
અન્તે પૃથિવ્યા દુર્ધર્ષાસ્તતઃ સ્વર્ગજિતઃ સ્થિતાઃ। તતઃ પરં ન વઃ સેવ્યઃ પિતૃલોકઃ સુદારુણઃ
પૃથ્વીના અંતે એ અપરાજિતો વસે છે, જેમણે સ્વર્ગને પણ જીત્યો છે. એ પછી પિતૃલોક આવે છે, જે અત્યંત ભયાનક છે; ત્યાં જવું નહીં.
રાજધાની યમસ્યૈષા કષ્ટેન તમસાઽઽવૃતા। એતાવદેવ યુષ્માભિર્વીરા વાનરપુંગવાઃ। શક્યં વિચેતું ગન્તું વા નાતો ગતિમતાં ગતિઃ
આ યમની રાજધાની છે, જે ઘન અંધકારથી ઢંકાયેલી છે. વાંદરાઓ, બહાદુરો, અહીં સુધી જ શોધવું કે જવું શક્ય છે; એ પછી આગળ જવાની કોઈ દિશા નથી.
સર્વમેતત્ સમાલોક્ય યચ્ચાન્યદપિ દૃશ્યતે। ગતિં વિદિત્વા વૈદેહ્યાઃ સંનિવર્તિતુમર્હથ
આ બધું અને જે કંઈ પણ દેખાય છે, એ જોઈને અને વૈદેહી ક્યાં છે એ જાણી, તમારે પાછા ફરવું જોઈએ.
યશ્ચ માસાન્નિવૃત્તોઽગ્રે દૃષ્ટા સીતેતિ વક્ષ્યતિ। મત્તુલ્યવિભવો ભોગૈઃ સુખં સ વિહરિષ્યતિ
જે વાનર એક મહિનાની અંદર પાછો આવીને 'સીતા મળી ગઈ' એવું કહે, એ મારા જેટલી જ સંપત્તિ અને સુખ ભોગવશે અને આનંદથી જીવશે.
તતઃ પ્રિયતરો નાસ્તિ મમ પ્રાણાદ્ વિશેષતઃ। કૃતાપરાધો બહુશો મમ બન્ધુર્ભવિષ્યતિ
મારા માટે એ વ્યક્તિથી વધારે પ્રિય બીજો કોઈ નથી—even મારા પોતાના જીવથી પણ નહીં; એણે ભલે અનેક વખત ભૂલ કરી હોય, છતાં એ હવે મારા પરિવારનો જ બની જશે.
અમિતબલપરાક્રમા ભવન્તો વિપુલગુણેષુ કુલેષુ ચ પ્રસૂતાઃ। મનુજપતિસુતાં યથા લભધ્વં તદધિગુણં પુરુષાર્થમારભધ્વમ્
તમારા બધામાં અપરંપાર બળ અને પરાક્રમ છે, તમે બધા ઉત્તમ કુળમાં અને સારા ગુણો સાથે જન્મ્યા છો; તેથી મનુષ્યરાજાની પુત્રીને શોધવા માટે તમારી તમામ શક્તિથી પ્રયત્ન કરો.
thumb|દ્વિચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે દ્વિચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥૪-
હવે શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો બેંચાળીસમો અધ્યાય સાંભળો.
અથ પ્રસ્થાપ્ય સ હરીન્ સુગ્રીવો દક્ષિણાં દિશમ્। અબ્રવીન્મેઘસંકાશં સુષેણં નામ વાનરમ્
પછી સુગ્રીવે વાનરોને દક્ષિણ દિશામાં મોકલીને, મેઘ જેવો દેખાતો સુષેણ નામનો વાનર હતો, તેને કહ્યું.
તારાયાઃ પિતરં રાજા શ્વશુરં ભીમવિક્રમમ્। અબ્રવીત્ પ્રાઞ્જલિર્વાક્યમભિગમ્ય પ્રણમ્ય ચ
તારાના પિતા, ભયાનક પરાક્રમી અને રાજા, જે તેના સસરા હતા, તેમને સુગ્રીવે હાથ જોડીને નમ્રતાપૂર્વક કહ્યું.
મહર્ષિપુત્રં મારીચમર્ચિષ્મન્તં મહાકપિમ્। વૃતં કપિવરૈઃ શૂરૈર્મહેન્દ્રસદૃશદ્યુતિમ્
મહાન ઋષિના પુત્ર, તેજસ્વી અને મહાબલી વાનર મરીચ, જે ઇન્દ્ર જેવો તેજ ધરાવતો અને વાનરવીરોની વચ્ચે હતો, તેને પણ કહ્યું.
બુદ્ધિવિક્રમસમ્પન્નં વૈનતેયસમદ્યુતિમ્। મરીચિપુત્રાન્ મારીચાનર્ચિર્માલ્યાન્ મહાબલાન્
જેઓ બુદ્ધિ અને પરાક્રમથી ભરપૂર છે, ગરુડ જેવો તેજ ધરાવે છે, એવા મરીચના પુત્રો—મરીચ, અર્ચિમાલ્ય અને અન્ય મહાબલી વાનરોને પણ કહ્યું.
ઋષિપુત્રાંશ્ચ તાન્ સર્વાન્ પ્રતીચીમાદિશદ્ દિશમ્। દ્વાભ્યાં શતસહસ્રાભ્યાં કપીનાં કપિસત્તમાઃ
એ બધા ઋષિપુત્રોને પશ્ચિમ દિશામાં જવા કહ્યું; સુષેણના નેતૃત્વ હેઠળ બે લાખ શ્રેષ્ઠ વાનરો ત્યાં ગયા.
સુષેણપ્રમુખા યૂયં વૈદેહીં પરિમાર્ગથ। સૌરાષ્ટ્રાન્ સહબાહ્લીકાંશ્ચન્દ્રચિત્રાંસ્તથૈવ ચ
સુષેણના આગેવાને તમે સૌ સૌરાષ્ટ્ર, બહ્લીક અને ચંદ્રચિત્ર પ્રદેશોમાં વૈદેહીને શોધો.
સ્ફીતાઞ્જનપદાન્ રમ્યાન્ વિપુલાનિ પુરાણિ ચ। પુંનાગગહનં કુક્ષિં બકુલોદ્દાલકાકુલમ્
ત્યાંની સુખદ અને સમૃદ્ધ ભૂમિઓમાં, વિશાળ અને પ્રાચીન નગરોમાં, પુન્નાગના ઘન જંગલોમાં, કુક્ષિમાં અને બકુલ તથા ઉદ્દાલકના ઘન વનોમાં પણ શોધો.
તથા કેતકષણ્ડાંશ્ચ માર્ગધ્વં હરિપુઙ્ગવાઃ। પ્રત્યક્સ્રોતોવહાશ્ચૈવ નદ્યઃ શીતજલાઃ શિવાઃ
એ જ રીતે, હનુમાનજી જેવા વાનરો, તમે કેતકીના જંગલોમાં અને ઠંડા, પવિત્ર પાણી વહેતી નદીઓમાં પણ શોધો.
તાપસાનામરણ્યાનિ કાન્તારગિરયશ્ચ યે। તત્ર સ્થલીર્મરુપ્રાયા અત્યુચ્ચશિશિરાઃ શિલાઃ
ત્યાં ઋષિઓના જંગલો અને જંગલવાળા પહાડો છે; એ વિસ્તારોમાં રણ જેવી જમીન અને અત્યંત ઊંચી તથા ઠંડી શિલાઓ છે.
ગિરિજાલાવૃતાં દુર્ગાં માર્ગિત્વા પશ્ચિમાં દિશમ્। તતઃ પશ્ચિમમાગમ્ય સમુદ્રં દ્રષ્ટુમર્હથ
પહાડોની સાંકળોથી ઘેરાયેલી અને દુર્ગમ પશ્ચિમ દિશામાં શોધ્યા પછી, તમે પશ્ચિમ સમુદ્ર પણ જોવો.
તિમિનક્રાકુલજલં ગત્વા દ્રક્ષ્યથ વાનરાઃ। તતઃ કેતકષણ્ડેષુ તમાલગહનેષુ ચ
ત્યાં જઈને, વાનરો, તમે તિમિ અને મગરોથી ભરપૂર પાણી જોશો; પછી કેતકીના જંગલોમાં અને ઘન તામાલના વનોમાં પણ જશો.
કપયો વિહરિષ્યન્તિ નારિકેલવનેષુ ચ। તત્ર સીતાં ચ માર્ગધ્વં નિલયં રાવણસ્ય ચ
વાનરો ત્યાં નાળિયેરીના વનોમાં પણ ફરશે; એ બધાં સ્થળોએ, તમે સીતા અને રાવણનું નિવાસસ્થાન શોધો.
વેલાતલનિવિષ્ટેષુ પર્વતેષુ વનેષુ ચ। મુરવીપત્તનં ચૈવ રમ્યં ચૈવ જટાપુરમ્
તટકાંઠે આવેલા પહાડો અને જંગલોમાં, મુરવીપટ્ટન અને સુખદ જટાપુર શહેરમાં પણ શોધો.
અવન્તીમઙ્ગલેપાં ચ તથા ચાલક્ષિતં વનમ્। રાષ્ટ્રાણિ ચ વિશાલાનિ પત્તનાનિ તતસ્તતઃ
અવન્તી, મંગલેપા અને અજ્ઞાત વન, તેમજ વિશાળ રાજ્યો અને વિવિધ શહેરોમાં પણ શોધો.
સિન્ધુસાગરયોશ્ચૈવ સંગમે તત્ર પર્વતઃ। મહાન્ સોમગિરિર્નામ શતશૃઙ્ગો મહાદ્રુમઃ
સિંધુ અને સાગરના સંગમ પર એક વિશાળ પર્વત છે, જેને સોમગિરિ કહે છે. એ પર્વત પર સો શિખરો અને મોટા વૃક્ષો છે.
તત્ર પ્રસ્થેષુ રમ્યેષુ સિંહાઃ પક્ષગમાઃ સ્થિતાઃ। તિમિમત્સ્યગજાંશ્ચૈવ નીડાન્યારોપયન્તિ તે
એ પર્વતના સુંદર મેદાનો પર પાંખવાળા સિંહો રહે છે, અને તેઓ તીમિ, માછલી અને હાથીઓ સાથે પોતાના ગૂંફા બનાવે છે.