ઊર્ધ્વં માસાન્ન વસ્તવ્યં વસન્ વધ્યો ભવેન્મમ। સિદ્ધાર્થાઃ સંનિવર્તધ્વમધિગમ્ય ચ મૈથિલીમ્
એક મહિના કરતાં વધુ ત્યાં રોકાવું નહીં; જો રોકાશો તો મારી દંડને પાત્ર થશો. કામ પૂરું કરી અને વૈદેહી મળી જાય પછી, તરત પાછા આવો.
મહેન્દ્રકાન્તાં વનષણ્ડમણ્ડિતાં દિશં ચરિત્વા નિપુણેન વાનરાઃ। અવાપ્ય સીતાં રઘુવંશજપ્રિયાં તતો નિવૃત્તાઃ સુખિનો ભવિષ્યથ
મહેન્દ્ર પર્વત અને તેની જંગલોવાળી દિશામાં સારી રીતે શોધી, રઘુવંશના પ્રિય સીતાજી મળી જાય પછી, તમે બધા સુખથી પાછા ફરશો.
thumb|એકચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે એકચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥૪-
હવે એકતાલીસમો સર્ગ સાંભળો. મહાન વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડમાં આ એકતાલીસમો અધ્યાય છે.
તતઃ પ્રસ્થાપ્ય સુગ્રીવસ્તન્મહદ્વાનરં બલમ્। દક્ષિણાં પ્રેષયામાસ વાનરાનભિલક્ષિતાન્
પછી સુગ્રીવે એ મહાન વાનર સેના મોકલી, અને વિશિષ્ટ વાનરોને દક્ષિણ દિશામાં મોકલ્યા.
નીલમગ્નિસુતં ચૈવ હનૂમન્તં ચ વાનરમ્। પિતામહસુતં ચૈવ જામ્બવન્તં મહૌજસમ્
સુગ્રીવે નીલ, અગ્નિપુત્ર, હનુમાન અને પિતામહના પુત્ર, મહાબળવાન જાંબવાનને મોકલ્યા.
સુહોત્રં ચ શરારિં ચ શરગુલ્મં તથૈવ ચ। ગજં ગવાક્ષં ગવયં સુષેણં વૃષભં તથા
સુહોત્ર, શરારી, શરગુલ્મ, ગજ, ગવાક્ષ, ગવય, સુષેણ અને વૃષભને પણ મોકલ્યા.
મૈન્દં ચ દ્વિવિદં ચૈવ સુષેણં ગન્ધમાદનમ્। ઉલ્કામુખમનઙ્ગં ચ હુતાશનસુતાવુભૌ
મૈંદ, દ્વિવિદ, સુષેણ, ગંધમાદન, ઉલ્કામુખ, અનંગ અને હુતાશનના બંને પુત્રોને પણ મોકલ્યા.
અઙ્ગદપ્રમુખાન્ વીરાન્ વીરઃ કપિગણેશ્વરઃ। વેગવિક્રમસમ્પન્નાન્ સંદિદેશ વિશેષવિત્
અંગદને મુખ્ય બનાવી, વાનરગણના શૂરવીર, જેઓ ઝડપ અને બળથી ભરપૂર હતા, તેમને સુગ્રીવે સૂચના આપી.
તેષામગ્રેસરં ચૈવ બૃહદ્બલમથાઙ્ગદમ્। વિધાય હરિવીરાણામાદિશદ્ દક્ષિણાં દિશમ્
પછી એ વાનરવીરોમાં અંગદને આગળ રાખીને, તેમને દક્ષિણ દિશામાં જવા કહ્યું.
યે કેચન સમુદ્દેશાસ્તસ્યાં દિશિ સુદુર્ગમાઃ। કપીશઃ કપિમુખ્યાનાં સ તેષાં સમુદાહરત્
એ દિશામાં જેટલા દુર્ગમ પ્રદેશો હતા, વાનરરાજાએ વાનરમુખ્યોને બધાં નામે ઓળખાવ્યા.
સહસ્રશિરસં વિન્ધ્યં નાનાદ્રુમલતાયુતમ્। નર્મદાં ચ નદીં રમ્યાં મહોરગનિષેવિતામ્
સહસ્ર શિખરવાળો વિંધ્ય પર્વત, વિવિધ વૃક્ષો અને વેલોવાળો, અને મહાન સાપો રહેતી સુંદર નર્મદા નદીનું પણ નામ લીધું.
તતો ગોદાવરીં રમ્યાં કૃષ્ણવેણીં મહાનદીમ્। વરદાં ચ મહાભાગાં મહોરગનિષેવિતામ્। મેખલાનુત્કલાંશ્ચૈવ દશાર્ણનગરાણ્યપિ
પછી સુંદર ગોદાવરી, મહાન કૃષ્ણવેણી, મહાભાગ્યવાળી વરદા નદી, જ્યાં મહાન સાપો રહે છે, અને મેખલ, ઉટકલ તથા દશાર્ણના શહેરોનું પણ ઉલ્લેખ કર્યો.
આબ્રવન્તીમવન્તીં ચ સર્વમેવાનુપશ્યત। વિદર્ભાનૃષ્ટિકાંશ્ચૈવ રમ્યાન્ માહિષકાનપિ
આબ્રવંતી અને અવંતી, આ બધાં વિસ્તારોને ધ્યાનપૂર્વક જોવું. વિદર્ભ, ઋષ્ટિક અને સુંદર માહિષક પ્રદેશો પણ તપાસવા.
તથા વઙ્ગાન્ કલિઙ્ગાંશ્ચ કૌશિકાંશ્ચ સમન્તતઃ। અન્વીક્ષ્ય દણ્ડકારણ્યં સપર્વતનદીગુહમ્
એ જ રીતે વંગ, કલિંગ અને કૌશિક પ્રદેશો ચારે બાજુ જોવું. પછી પર્વતો, નદીઓ અને ગુફાઓથી ભરપૂર દંડક વનને પણ શોધવું.
નદીં ગોદાવરીં ચૈવ સર્વમેવાનુપશ્યત। તથૈવાન્ધ્રાંશ્ચ પુણ્ડ્રાંશ્ચ ચોલાન્ પાણ્ડ્યાંશ્ચ કેરલાન્
ગોદાવરી નદી અને આખો વિસ્તાર ધ્યાનથી જોવો. એ જ રીતે આંધ્ર, પુણ્ડ્ર, ચોળ, પાંડ્ય અને કેરળ દેશોને પણ જોવું.
અયોમુખશ્ચ ગન્તવ્યઃ પર્વતો ધાતુમણ્ડિતઃ। વિચિત્રશિખરઃ શ્રીમાંશ્ચિત્રપુષ્પિતકાનનઃ
આયોમુખ નામનો ધાતુઓથી શોભતો, અનેક શિખરો અને રંગબેરંગી ફૂલોવાળાં વનોથી સજ્જ મહાન પર્વત પણ જવો.
સુચન્દનવનોદ્દેશો માર્ગિતવ્યો મહાગિરિઃ। તતસ્તામાપગાં દિવ્યાં પ્રસન્નસલિલાશયામ્
સુગંધિત ચંદનના વનો ધરાવતો મહાન પર્વત શોધવો. પછી સ્વચ્છ અને શાંત જળવાળી દિવ્ય નદી પણ શોધવી.
તત્ર દ્રક્ષ્યથ કાવેરીં વિહૃતામપ્સરોગણૈઃ। તસ્યાસીનં નગસ્યાગ્રે મલયસ્ય મહૌજસમ્
ત્યાં તમે કાવેરી નદી જોઈશકો, જ્યાં અપ્સરાઓ રમે છે. એ નદી મલય પર્વતના આગળના ભાગે વહે છે, જે મહાન શક્તિથી ભરપૂર છે.
દ્રક્ષ્યથાદિત્યસંકાશમગસ્ત્યમૃષિસત્તમમ્ । તતસ્તેનાભ્યનુજ્ઞાતાઃ પ્રસન્નેન મહાત્મના
ત્યાં તમે સૂર્ય જેવો તેજસ્વી મહર્ષિ અગસ્ત્યને જોઈશકો. પછી એ મહાન આત્માએ પ્રસન્નતાથી તમને અનુમતિ આપશે.
તામ્રપર્ણીં ગ્રાહજુષ્ટાં તરિષ્યથ મહાનદીમ્। સા ચન્દનવનૈશ્ચિત્રૈઃ પ્રચ્છન્નદ્વીપવારિણી
પછી તમે ઘોઘા ભરેલી, ટાપુઓ છુપાવતી અને ચંદનના વનોથી શોભાયેલી મહાન તામ્રપર્ણી નદી પાર કરશો.
કાન્તેવ યુવતી કાન્તં સમુદ્રમવગાહતે। તતો હેમમયં દિવ્યં મુક્તામણિવિભૂષિતમ્
જેમ સુંદર યુવતી પોતાના પ્રિયને ભેટે છે, તેમ એ નદી સમુદ્રમાં મળે છે. પછી તમે મુક્તા અને મણિથી શોભાયેલી દિવ્ય સોનાની વાટ જોઈશકો.
યુક્તં કવાટં પાણ્ડ્યાનાં ગતા દ્રક્ષ્યથ વાનરાઃ। તતઃ સમુદ્રમાસાદ્ય સમ્પ્રધાર્યાર્થનિશ્ચયમ્
પાંડ્યરાજાઓના દ્વારથી સજ્જ એ સ્થળે તમે પહોંચશો, વાનરો. પછી સમુદ્રના કિનારે પહોંચી, તમારો હેતુ વિચારપૂર્વક નક્કી કરજો.
અગસ્ત્યેનાન્તરે તત્ર સાગરે વિનિવેશિતઃ। ચિત્રસાનુનગઃ શ્રીમાન્ મહેન્દ્રઃ પર્વતોત્તમઃ
ત્યાં, સમુદ્રના મધ્યમાં, અગસ્ત્ય દ્વારા સ્થાપિત, વિવિધ શિખરો ધરાવતો અને તેજસ્વી મહેન્દ્ર પર્વત છે.
જાતરૂપમયઃ શ્રીમાનવગાઢો મહાર્ણવમ્। નાનાવિધૈર્નગૈઃ ફુલ્લૈર્લતાભિશ્ચોપશોભિતમ્
મહાસાગરનાં ઊંડાણમાં શુદ્ધ સોનાનું તેજસ્વી દ્વીપ છે, જે વિવિધ ફૂલોવાળા પર્વતો અને લતાવલ્લરીઓથી શોભાયમાન છે.
દેવર્ષિયક્ષપ્રવરૈરપ્સરોભિશ્ચ શોભિતમ્। સિદ્ધચારણસઙ્ઘૈશ્ચ પ્રકીર્ણં સુમનોરમમ્
એ દ્વીપ દેવ, ઋષિ, યક્ષ અને અપ્સરાઓની ઉપસ્થિતિથી ઉજવાય છે. ત્યાં સિદ્ધ અને ચારણોના સમૂહોથી પણ એ સ્થાન અતિ આનંદદાયક છે.
તમુપૈતિ સહસ્રાક્ષઃ સદા પર્વસુ પર્વસુ। દ્વીપસ્તસ્યાપરે પારે શતયોજનવિસ્તૃતઃ
એ સ્થળે ઇન્દ્ર, સહસ્ર આંખોવાળો, દરેક ઉત્સવે આવે છે. એ દ્વીપના પાર, બીજા કિનારે, શતયોજન પહોળો દ્વીપ છે.
અગમ્યો માનુષૈર્દીપ્તસ્તં માર્ગધ્વં સમન્તતઃ। તત્ર સર્વાત્મના સીતા માર્ગિતવ્યા વિશેષતઃ
માનવો માટે અપ્રાપ્ય અને તેજથી ઝળહળતું એ સ્થાન તમે સર્વત્ર શોધવું. ખાસ કરીને ત્યાં, સંપૂર્ણ પ્રયત્નથી સીતા માતાનો શોધ કરવો.
સ હિ દેશસ્તુ વધ્યસ્ય રાવણસ્ય દુરાત્મનઃ। રાક્ષસાધિપતેર્વાસઃ સહસ્રાક્ષસમદ્યુતેઃ
કારણ કે એ પ્રદેશ દુષ્ટ રાવણનું નિવાસસ્થાન છે, જે રાક્ષસોનો રાજા છે અને જેના તેજ ઇન્દ્રને પણ સરખાવે છે.
દક્ષિણસ્ય સમુદ્રસ્ય મધ્યે તસ્ય તુ રાક્ષસી। અઙ્ગારકેતિ વિખ્યાતા છાયામાક્ષિપ્ય ભોજિની
દક્ષિણ સમુદ્રના મધ્યમાં એક રાક્ષસી વસે છે, જેને અંગારિકા કહેવાય છે, જે છાંયાઓ પકડીને તેને ખાય છે.
એવં નિઃસંશયાન્ કૃત્વા સંશયાન્નષ્ટસંશયાઃ। મૃગયધ્વં નરેન્દ્રસ્ય પત્નીમમિતતેજસઃ
આ રીતે તમામ શંકાઓ દૂર કરીને, નિર્ભય બની, અમિત તેજવાળા રાજાની પત્નીનો શોધ કરો.