અપરે વાનરશ્રેષ્ઠાઃ સંગમ્ય ચ યથોચિતમ્। સુગ્રીવેણ સમાગમ્ય સ્થિતાઃ પ્રાઞ્જલયસ્તદા
અન્ય શ્રેષ્ઠ વાનરો પણ યોગ્ય રીતે ભેગા થઈ, સુગ્રીવ સામે હાથ જોડીને ઊભા રહ્યા.
સુગ્રીવસ્ત્વરિતો રામે સર્વાંસ્તાન્ વાનરર્ષભાન્। નિવેદયિત્વા ધર્મજ્ઞઃ સ્થિતઃ પ્રાઞ્જલિરબ્રવીત્
પછી સુગ્રીવ ઝડપથી બધા શ્રેષ્ઠ વાનરોનું રામને વર્ણન કરી, ધર્મ જાણનાર બની, હાથ જોડીને બોલ્યા.
યથાસુખં પર્વતનિર્ઝરેષુ વનેષુ સર્વેષુ ચ વાનરેન્દ્રાઃ। નિવેશયિત્વા વિધિવદ્ બલાનિ બલં બલજ્ઞઃ પ્રતિપત્તુમીષ્ટે
પર્વતના ઝરણા અને બધા જંગલોમાં સુવિધા પ્રમાણે સેના ગોઠવીને, બળ જાણનારો વાનરરાજા સેના નિરીક્ષણ કરવા ઇચ્છ્યા.
thumb|ચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો ચાળીસમો સર્ગ સાંભળો.
અથ રાજા સમૃદ્ધાર્થઃ સુગ્રીવઃ પ્લવગેશ્વરઃ। ઉવાચ નરશાર્દૂલં રામં પરબલાર્દનમ્
પછી સમૃદ્ધ અને સિદ્ધિ પ્રાપ્ત સુગ્રીવ વાનરરાજાએ, પુરુષશાર્દૂલ અને શત્રુવિનાશક રામને કહ્યું.
આગતા વિનિવિષ્ટાશ્ચ બલિનઃ કામરૂપિણઃ। વાનરેન્દ્રા મહેન્દ્રાભા યે મદ્વિષયવાસિનઃ
મહાન બળવાન અને રૂપ બદલી શકતા, ઇન્દ્ર સમાન તેજ ધરાવતા, મારા રાજ્યમાં રહેતા વાનરપ્રભુઓ આવીને સ્થિર થયા છે.
ત ઇમે બહુવિક્રાન્તૈર્બલિભિર્ભીમવિક્રમૈઃ। આગતા વાનરા ઘોરા દૈત્યદાનવસંનિભાઃ
આ ભયાનક વાનરો, દૈત્ય-દાનવો સમાન, અનેક પરાક્રમ અને બળ ધરાવતા, ભયાનક શક્તિવાળા અહીં આવ્યા છે.
ખ્યાતકર્માપદાનાશ્ચ બલવન્તો જિતક્લમાઃ। પરાક્રમેષુ વિખ્યાતા વ્યવસાયેષુ ચોત્તમાઃ
યશસ્વી કાર્યો અને વિક્રમથી પ્રસિદ્ધ, બળવાન અને થાક ન માનતા, પરાક્રમમાં પ્રસિદ્ધ અને નિશ્ચયમાં શ્રેષ્ઠ છે.
પૃથિવ્યમ્બુચરા રામ નાનાનગનિવાસિનઃ। કોટ્યોઘાશ્ચ ઇમે પ્રાપ્તા વાનરાસ્તવ કિંકરાઃ
હે રામ, પૃથ્વી, જળ અને આકાશમાં રહેતા, અનેક પર્વતોમાંથી આવેલા, કરોડો વાનર તારો સેવક બનીને અહીં આવ્યા છે.
નિદેશવર્તિનઃ સર્વે સર્વે ગુરુહિતે સ્થિતાઃ। અભિપ્રેતમનુષ્ઠાતું તવ શક્ષ્યન્ત્યરિંદમ
બધા આજ્ઞાપાલક છે, નેતા માટે હિતમાં સ્થિર છે, હે શત્રુવિનાશક, તારી ઇચ્છા પ્રમાણે બધું કરવા સક્ષમ છે.
ત ઇમે બહુસાહસ્રૈરનીકૈર્ભીમવિક્રમૈઃ। આગતા વાનરા ઘોરા દૈત્યદાનવસંનિભાઃ
આ ભયાનક વાનરો, દૈત્ય-દાનવો સમાન, અનેક હજાર દળો સાથે, ભયાનક પરાક્રમ ધરાવતા અહીં આવ્યા છે.
યન્મન્યસે નરવ્યાઘ્ર પ્રાપ્તકાલં તદુચ્યતામ્। ત્વત્સૈન્યં ત્વદ્વશે યુક્તમાજ્ઞાપયિતુમર્હસિ
હે પુરુષશાર્દૂલ, હવે જે તને યોગ્ય લાગે તે કહેજે; તારી સેના તારી આજ્ઞા માટે તૈયાર છે, તું આદેશ આપ.
કામમેષામિદં કાર્યં વિદિતં મમ તત્ત્વતઃ। તથાપિ તુ યથાયુક્તમાજ્ઞાપયિતુમર્હસિ
મને સાચે સાચું ખબર છે કે એમના માટે શું કરવું જોઈએ, પણ છતાંયે, તમે યોગ્ય રીતે આદેશ આપો.
તથા બ્રુવાણં સુગ્રીવં રામો દશરથાત્મજઃ। બાહુભ્યાં સમ્પરિષ્વજ્ય ઇદં વચનમબ્રવીત્
આ રીતે સુગ્રીવએ કહ્યું ત્યારે દશરથપુત્ર રામે બંને હાથથી તેને ભેટી લીધો અને કહ્યું:
જ્ઞાયતાં સૌમ્ય વૈદેહી યદિ જીવતિ વા ન વા। સ ચ દેશો મહાપ્રાજ્ઞ યસ્મિન્ વસતિ રાવણઃ
હે સૌમ્ય, વૈદેહી જીવતી છે કે નહીં અને રાવણ કયા પ્રદેશમાં રહે છે, એ જાણવું જોઈએ, હે વિદ્વાન.
અધિગમ્ય તુ વૈદેહીં નિલયં રાવણસ્ય ચ। પ્રાપ્તકાલં વિધાસ્યામિ તસ્મિન્ કાલે સહ ત્વયા
વૈદેહી અને રાવણનું રહેઠાણ મળી જાય પછી, યોગ્ય સમયે હું તારા સાથે મળીને કામ કરીશ.
નાહમસ્મિન્ પ્રભુઃ કાર્યે વાનરેન્દ્ર ન લક્ષ્મણઃ। ત્વમસ્ય હેતુઃ કાર્યસ્ય પ્રભુશ્ચ પ્લવગેશ્વર
હે વાનરરાજ, આ કાર્યમાં હું કે લક્ષ્મણ પ્રભુ નથી; તું જ આ કાર્યનો કારણ અને સ્વામી છે, હે વાનરાધિપ.
ત્વમેવાજ્ઞાપય વિભો મમ કાર્યવિનિશ્ચયમ્। ત્વં હિ જાનાસિ મે કાર્યં મમ વીર ન સંશયઃ
મારો કાર્ય કેવી રીતે પૂરો કરવો એ તું જ નક્કી કર અને આદેશ આપ, કેમ કે તું મારા કાર્યને સારી રીતે જાણે છે, એમાં કોઈ શંકા નથી, હે વિર.
સુહૃદ્દ્વિતીયો વિક્રાન્તઃ પ્રાજ્ઞઃ કાલવિશેષવિત્। ભવાનસ્મદ્ધિતે યુક્તઃ સુહૃદાપ્તોઽર્થવિત્તમઃ
તુ સારો મિત્ર છે, તારો પરાક્રમ બેઉસરો છે, તું બુદ્ધિશાળી અને યોગ્ય સમય ઓળખે છે; તું અમારા હિતમાં જોડાયેલો છે, વિશ્વાસપાત્ર મિત્ર અને હેતુ જાણનારો શ્રેષ્ઠ છે.
એવમુક્તસ્તુ સુગ્રીવો વિનતં નામ યૂથપમ્। અબ્રવીદ્ રામસાંનિધ્યે લક્ષ્મણસ્ય ચ ધીમતઃ
આ રીતે રામ અને વિદ્વાન લક્ષ્મણની હાજરીમાં સુગ્રીવે વિનત નામના વાનરમુખ્યને કહ્યું:
શૈલાભં મેઘનિર્ઘોષમૂર્જિતં પ્લવગેશ્વરમ્। સોમસૂર્યનિભૈઃ સાર્ધં વાનરૈર્વાનરોત્તમ
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, પર્વત જેવો, મેઘના ગર્જનાવાળો અને બળવાન વિનતને, ચંદ્ર અને સૂર્ય જેવાં તેજસ્વી વાનરો સાથે બોલાવ.
દેશકાલનયૈર્યુક્તો વિજ્ઞઃ કાર્યવિનિશ્ચયે। વૃતઃ શતસહસ્રેણ વાનરાણાં તરસ્વિનામ્
જેને દેશ, સમય અને યુક્તિની સમજ છે અને કાર્ય નિર્ધારણમાં કુશળ છે, એવા વિનતને લાખો ઝડપી વાનરો સાથે મોકલ.
અધિગચ્છ દિશં પૂર્વાં સશૈલવનકાનનામ્। તત્ર સીતાં ચ વૈદેહીં નિલયં રાવણસ્ય ચ
પૂર્વ દિશામાં, જ્યાં પર્વતો, જંગલો અને વન છે, ત્યાં જઈને વૈદેહી સીતા અને રાવણનું રહેઠાણ શોધો.
માર્ગધ્વં ગિરિદુર્ગેષુ વનેષુ ચ નદીષુ ચ। નદીં ભાગીરથીં રમ્યાં સરયૂં કૌશિકીં તથા
પર્વતોના કિલ્લાઓમાં, જંગલોમાં અને નદીઓના કિનારે શોધો; સુંદર ભાગીરથી, સરયૂ અને કૌશિકી નદીઓ પણ તપાસો.
કાલિન્દીં યમુનાં રમ્યાં યામુનં ચ મહાગિરિમ્। સરસ્વતીં ચ સિન્ધું ચ શોણં મણિનિભોદકમ્
રમણીય યમુના, કાલિન્દી, યમુનાનો મહાપર્વત, સરસ્વતી, સિંધુ અને રત્ન જેવું પાણી ધરાવતી શોણા નદી પણ શોધો.
મહીં કાલમહીં ચાપિ શૈલકાનનશોભિતામ્। બ્રહ્મમાલાન્ વિદેહાંશ્ચ માલવાન્ કાશિકોસલાન્
કાળિંગ દેશ અને પર્વત-વનોથી શોભિત ધરતી, બ્રહ્મમાલા, વિદેહ, માલવ, કાશી અને કોશલ દેશ પણ તપાસો.
માગધાંશ્ચ મહાગ્રામાન્ પુણ્ડ્રાંસ્ત્વઙ્ગાંસ્તથૈવ ચ। ભૂમિં ચ કોશકારાણાં ભૂમિં ચ રજતાકરામ્
મગધના મોટા ગામો, પુંડ્ર અને અંગ દેશ, વણકરોની જમીન અને ચાંદીની ખાણોથી ભરપૂર ધરતી પણ શોધો.
સર્વં ચ તદ્ વિચેતવ્યં માર્ગયદ્ભિસ્તતસ્તતઃ। રામસ્ય દયિતાં ભાર્યાં સીતાં દશરથસ્નુષામ્
રામની પ્રિય પત્ની અને દશરથની વહુ એવી સીતાને શોધતા, દરેક દિશામાં બધું સારી રીતે તપાસવું જોઈએ.
સમુદ્રમવગાઢાંશ્ચ પર્વતાન્ પત્તનાનિ ચ। મન્દરસ્ય ચ યે કોટિં સંશ્રિતાઃ કેચિદાલયાઃ
સમુદ્રમાં જતાં પર્વતો, શહેરો અને મંદર પર્વતની ટોચ પર આવેલા રહેઠાણો પણ શોધો.
કર્ણપ્રાવરણાશ્ચૈવ તથા ચાપ્યોષ્ઠકર્ણકાઃ। ઘોરલોહમુખાશ્ચૈવ જવનાશ્ચૈકપાદકાઃ
કાન ઢાંકી રાખનારા, હોઠ જેવું કાન ધરાવનારા, ભયાનક લોખંડ જેવા મોઢાવાળા, ઝડપી ચાલનારા અને એક પગવાળા લોકો પણ શોધો.