પ્રણષ્ટા શ્રીશ્ચ કીર્તિશ્ચ કપિરાજ્યં ચ શાશ્વતમ્। ત્વત્પ્રસાદાન્મહાબાહો પુનઃ પ્રાપ્તમિદં મયા
'મારી લાજ, પ્રતિષ્ઠા અને વાનરરાજ્ય બધું જ ગુમાવ્યું હતું; પણ, હે મહાબાહુ, તારી કૃપાથી હું એ બધું ફરીથી મેળવી શક્યો છું.'
તવ દેવ પ્રસાદાચ્ચ ભ્રાતુશ્ચ જયતાં વર। કૃતં ન પ્રતિકુર્યાદ્ યઃ પુરુષાણાં હિ દૂષકઃ
'દેવતાઓની કૃપાથી અને તારા વિજયી ભાઈના ઉપકારથી, જે માણસ ઉપકારનું પ્રતિફળ આપતો નથી, એ ખરેખર માણસોમાં કલંકરૂપ છે.'
એતે વાનરમુખ્યાશ્ચ શતશઃ શત્રુસૂદન। પ્રાપ્તાશ્ચાદાય બલિનઃ પૃથિવ્યાં સર્વવાનરાન્
'હે દુશ્મનોના વિનાશક, અહીં વાનરોના શ્રેષ્ઠો સૈકડો સંખ્યામાં આવ્યા છે, અને તેઓએ સમગ્ર પૃથ્વી પરથી બલવાન વાનરોને લાવીને એકઠા કર્યા છે.'
ઋક્ષાશ્ચ વાનરાઃ શૂરા ગોલાઙ્ગૂલાશ્ચ રાઘવ। કાન્તારવનદુર્ગાણામભિજ્ઞા ઘોરદર્શનાઃ
'રાઘવ, અહીં વીર ભાલુઓ, વાનરો અને ગોલાંગૂળ પણ છે, જેઓ ભયાનક દેખાતા અને જંગલ તથા પર્વતોના કઠિન પ્રદેશોનું જ્ઞાન ધરાવે છે.'
દેવગન્ધર્વપુત્રાશ્ચ વાનરાઃ કામરૂપિણઃ। સ્વૈઃ સ્વૈઃ પરિવૃતાઃ સૈન્યૈર્વર્તન્તે પથિ રાઘવ
'હે રાઘવ, અહીં એવા વાનરો પણ છે, જે દેવ અને ગંધર્વોના પુત્ર છે, અને ઇચ્છા પ્રમાણે રૂપ ધારણ કરી શકે છે; દરેક પોતપોતાની સેના સાથે માર્ગે આવી રહ્યા છે.'
શતૈઃ શતસહસ્રૈશ્ચ વર્તન્તે કોટિભિસ્તથા। અયુતૈશ્ચાવૃતા વીર શઙ્કુભિશ્ચ પરંતપ
'હે વીર, અહીં સૈકડો, લાખો, કરોડો વાનરો છે, અને તેઓ દશ હજાર તથા વિશાળ દળો સાથે ઘેરાયેલા છે, હે દુશ્મનવિનાશક.'
અર્બુદૈરર્બુદશતૈર્મધ્યૈશ્ચાન્ત્યૈશ્ચ વાનરાઃ। સમુદ્રાશ્ચ પરાર્ધાશ્ચ હરયો હરિયૂથપાઃ
'અહીં અર્બુદો, અર્બુદોના સૈકડો, મધ્યમ અને અંતિમ જૂથો, અને સમુદ્ર જેટલી તથા અનંત સંખ્યામાં વાનરો અને વાનરપતિઓ આવ્યા છે.'
આગમિષ્યન્તિ તે રાજન્ મહેન્દ્રસમવિક્રમાઃ। મેઘપર્વતસંકાશા મેરુવિન્ધ્યકૃતાલયાઃ
'હે રાજન, મહેન્દ્ર જેટલી શક્તિ ધરાવનારા, મેઘ અને પર્વત જેવાં દેખાતા, અને મેરુ-વિંધ્ય પર રહેતા વાનરો પણ તારી પાસે આવશે.'
તે ત્વામભિગમિષ્યન્તિ રાક્ષસં યોદ્ધુમાહવે। નિહત્ય રાવણં યુદ્ધે હ્યાનયિષ્યન્તિ મૈથિલીમ્
તેઓ તારી પાસે યુદ્ધ માટે આવશે અને રાક્ષસ રાવણને યુદ્ધમાં મારીને માઇથિલીને પાછી લાવશે.
તતઃ સમુદ્યોગમવેક્ષ્ય વીર્યવાન્ હરિપ્રવીરસ્ય નિદેશવર્તિનઃ। બભૂવ હર્ષાદ્ વસુધાધિપાત્મજઃ પ્રબુદ્ધનીલોત્પલતુલ્યદર્શનઃ
પછી વાનર સેનાપતિના આદેશથી થયેલા તૈયારીઓ જોઈને, ધરતીના રાજપુત્ર આનંદથી ઉજળી ઉઠ્યો, તેનો ચહેરો ખીલેલા નિલોત્પલ જેવો તેજસ્વી લાગતો હતો.
thumb|એકોનચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે એકોનચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો ઓગણચાલીસમો સર્ગ સાંભળો.
ઇતિ બ્રુવાણં સુગ્રીવં રામો ધર્મભૃતાં વરઃ। બાહુભ્યાં સમ્પરિષ્વજ્ય પ્રત્યુવાચ કૃતાઞ્જલિમ્
આ રીતે સુગ્રીવ બોલતો હતો ત્યારે ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ રામે તેને બંને હાથથી ભેટી લીધો અને કરજોડીને જવાબ આપ્યો.
યદિન્દ્રો વર્ષતે વર્ષં ન તચ્ચિત્રં ભવિષ્યતિ। આદિત્યોઽસૌ સહસ્રાંશુઃ કુર્યાદ્ વિતિમિરં નભઃ
ઇન્દ્ર વરસાદ વરસાવે તો નવાઈ નથી, કે આ સહસ્રકિરણ સૂર્ય આકાશમાંથી અંધકાર દૂર કરે તો પણ નવાઈ નથી.
ચન્દ્રમા રજનીં કુર્યાત્ પ્રભયા સૌમ્ય નિર્મલામ્। ત્વદ્વિધો વાપિ મિત્રાણાં પ્રીતિં કુર્યાત્ પરંતપ
હે સૌમ્ય, જેમ ચંદ્ર રાત્રિને પોતાની કિરણોથી નિર્મળ અને તેજસ્વી બનાવે છે, તેમ તારા જેવા મિત્ર મિત્રોને આનંદ આપે છે, હે પરંતપ.
એવં ત્વયિ ન તચ્ચિત્રં ભવેદ્ યત્ સૌમ્ય શોભનમ્। જાનામ્યહં ત્વાં સુગ્રીવ સતતં પ્રિયવાદિનમ્
હે સૌમ્ય, તું જેવું સારા કાર્ય કરે છે તેમાં નવાઈ નથી; હું તને હંમેશા મીઠું બોલનાર સુગ્રીવ તરીકે ઓળખું છું.
ત્વત્સનાથઃ સખે સંખ્યે જેતાસ્મિ સકલાનરીન્। ત્વમેવ મે સુહૃન્મિત્રં સાહાય્યં કર્તુમર્હસિ
હે મિત્ર, તું મારા સાથે છે એટલે હું યુદ્ધમાં બધા દુશ્મનોને જીતીને બતાવીશ; તું જ મારું સાચું મિત્ર અને સહાય છે.
જહારાત્મવિનાશાય મૈથિલીં રાક્ષસાધમઃ। વઞ્ચયિત્વા તુ પૌલોમીમનુહ્લાદો યથા શચીમ્
જે રાક્ષસે પોતાનું વિનાશ લાવવા માટેએ માઇથિલીને હરણ કરી, એ જ રીતે અનુહ્લાદે પૌલોમીની પત્ની શચીને છેતરાવી હતી.
નચિરાત્ તં વધિષ્યામિ રાવણં નિશિતૈઃ શરૈઃ। પૌલોમ્યાઃ પિતરં દૃપ્તં શતક્રતુરિવારિહા
હું ટૂંક સમયમાં તીક્ષ્ણ બાણોથી રાવણને મારી નાંખીશ, જેમ પૌલોમીની પિતાને ઇન્દ્રે મારી નાખ્યો હતો.
એતસ્મિન્નન્તરે ચૈવ રજઃ સમભિવર્તત। ઉષ્ણતીવ્રાં સહસ્રાંશોશ્છાદયદ્ ગગને પ્રભામ્
એજ સમયે ધૂળનો વાદળ ઊઠ્યો અને સહસ્રકિરણ સૂર્યનું તેજ આકાશમાં તેની તીવ્ર ગરમીએ ઢંકાઈ ગયું.
તતો નગેન્દ્રસંકાશૈસ્તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રૈર્મહાબલૈઃ। કૃત્સ્ના સંછાદિતા ભૂમિરસંખ્યેયૈઃ પ્લવંગમૈઃ
પછી આખી ધરતી પર્વત જેવાં, તીક્ષ્ણ દાંતવાળા અને મહાબળવાન, અનગણિત વાનરોથી ઢંકાઈ ગઈ.
નિમેષાન્તરમાત્રેણ તતસ્તૈર્હરિયૂથપૈઃ। કોટીશતપરીવારૈર્વાનરૈર્હરિયૂથપૈઃ
માત્ર પળમાં જ વાનર સેનાપતિઓ કરોડો વાનરો સાથે ત્યાં એકઠા થઈ ગયા.
નાદેયૈઃ પાર્વતેયૈશ્ચ સામુદ્રૈશ્ચ મહાબલૈઃ। હરિભિર્મેઘનિર્હ્રાદૈરન્યૈશ્ચ વનવાસિભિઃ
ત્યાં પર્વત અને દરિયાઈ વંશના, મેઘના ગર્જન જેવી અવાજવાળા, મહાબળવાન અને અન્ય જંગલમાં રહેતા વાનરો હતા.
તરુણાદિત્યવર્ણૈશ્ચ શશિગૌરૈશ્ચ વાનરૈઃ। પદ્મકેસરવર્ણૈશ્ચ શ્વેતૈર્હેમકૃતાલયૈઃ
કેટલાંક વાનરો ઉગતા સૂર્ય જેવાં રંગના, કેટલાંક ચાંદની જેમ ફિક્કા, કેટલાંક કમળના કેસર જેવા અને કેટલાંક સોનાથી બનેલા સફેદ દેખાતા હતા.
કોટીસહસ્રૈર્દશભિઃ શ્રીમાન્ પરિવૃતસ્તદા। વીરઃ શતબલિર્નામ વાનરઃ પ્રત્યદૃશ્યત
એ સમયે શતબલિ નામનો વિખ્યાત અને વિર વાનર દસ કરોડ વાનરો સાથે આવ્યો.
તતઃ કાઞ્ચનશૈલાભસ્તારાયા વીર્યવાન્ પિતા। અનેકૈર્બહુસાહસ્રૈઃ કોટિભિઃ પ્રત્યદૃશ્યત
પછી તારાના પરાક્રમી પિતા, જે કાંસ્ય પર્વત જેવાં તેજસ્વી હતા, અનેક લાખો અને કરોડો વાનરો સાથે દેખાયા.
તથાપરેણ કોટીનાં સહસ્રેણ સમન્વિતઃ। પિતા રુમાયાઃ સમ્પ્રાપ્તઃ સુગ્રીવશ્વશુરો વિભુઃ
એ જ રીતે રૂમાના પિતા, સુગ્રીવના સસરા, પણ હજારો કરોડ વાનરો સાથે આવ્યા.
પદ્મકેસરસંકાશસ્તરુણાર્કનિભાનનઃ। બુદ્ધિમાન્ વાનરશ્રેષ્ઠઃ સર્વવાનરસત્તમઃ
પદ્મની રેશમ જેવી કાંતિ ધરાવતો, ઉગતા સૂર્ય જેવું તેજસ્વી ચહેરો ધરાવતો, બુદ્ધિશાળી અને વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા સર્વોત્તમ વાનર યોદ્ધા દેખાયો.
અનેકૈર્બહુસાહસ્ત્રૈર્વાનરાણાં સમન્વિતઃ। પિતા હનુમતઃ શ્રીમાન્ કેસરી પ્રત્યદૃશ્યત
હનુમાનના પિતા, તેજસ્વી અને પ્રસિદ્ધ કેસરીએ હજારો વાનરોની ભીડ સાથે ત્યાં દર્શન આપ્યું.
ગોલાઙ્ગૂલમહારાજો ગવાક્ષો ભીમવિક્રમઃ। વૃતઃ કોટિસહસ્રેણ વાનરાણામદૃશ્યત
લાંબી પૂંછવાળો, ભયાનક પરાક્રમ ધરાવતો વાનર રાજા ગવાક્ષ લાખો વાનરોની સાથે દેખાયો.
ઋક્ષાણાં ભીમવેગાનાં ધૂમ્રઃ શત્રુનિબર્હણઃ। વૃતઃ કોટિસહસ્રાભ્યાં દ્વાભ્યાં સમભિવર્તત
ભયાનક ગતિ ધરાવતા ઋક્ષોનો શત્રુવિનાશક ધૂમ્ર, બે કરોડ ભયાનક રીંછોની સાથે આગળ વધ્યો.