પરિકીર્ણો યયૌ તત્ર યત્ર રામો વ્યવસ્થિતઃ। સ તં દેશમનુપ્રાપ્ય શ્રેષ્ઠં રામનિષેવિતમ્
એ રીતે વાનરોએ ઘેરીને જ્યાં રામજી ઊભા હતા ત્યાં સુગ્રીવ પહોંચ્યો. રામજીના સન્માનથી યુક્ત એ સ્થાન પર તે પહોંચ્યો.
અવાતરન્મહાતેજાઃ શિબિકાયાઃ સલક્ષ્મણઃ। આસાદ્ય ચ તતો રામં કૃતાઞ્જલિપુટોઽભવત્
પછી મહાબળવાન સુગ્રીવ, લક્ષ્મણ સાથે પલંકમાંથી નીચે ઉતર્યો. રામજી પાસે જઈને બંને હાથ જોડીને ઊભો રહ્યો.
કૃતાઞ્જલૌ સ્થિતે તસ્મિન્ વાનરાશ્ચાભવંસ્તથા। તટાકમિવ તં દૃષ્ટ્વા રામઃ કુડ્મલપઙ્કજમ્
સુગ્રીવ બંને હાથ જોડીને ઊભો રહ્યો, એ જ રીતે બધા વાનરો પણ હાથ જોડીને ઊભા રહ્યા. રામજી એ દૃશ્યને તળાવમાં ખીલેલા કમળની કળી જેવું જોઈને,
વાનરાણાં મહત્ સૈન્યં સુગ્રીવે પ્રીતિમાનભૂત્। પાદયોઃ પતિતં મૂર્ધ્ના તમુત્થાપ્ય હરીશ્વરમ્
રામજી સુગ્રીવ પર પ્રસન્ન થયા, કેમ કે વાનરોએ મોટી સેના સાથે આવી હતી. સુગ્રીવ તેમના પગે માથું મૂકીને પડ્યો હતો, ત્યારે રામજી એ વાનરરાજને ઉઠાડ્યો.
પ્રેમ્ણા ચ બહુમાનાચ્ચ રાઘવઃ પરિષસ્વજે। પરિષ્વજ્ય ચ ધર્માત્મા નિષીદેતિ તતોઽબ્રવીત્
પ્રેમ અને માનથી રાઘવએ સુગ્રીવને ભેળવીને હૃદયથી લગાવ્યા. પછી ધર્મનિષ્ઠ રામજી એ તેને કહ્યું: 'બેસો.'
નિષણ્ણં તં તતો દૃષ્ટ્વા ક્ષિતૌ રામોઽબ્રવીત્ તતઃ। ધર્મમર્થં ચ કામં ચ કાલે યસ્તુ નિષેવતે
પછી રામજી એ જમીન પર બેઠેલા સુગ્રીવને જોઈને કહ્યું: 'જે માણસ યોગ્ય સમયે ધર્મ, અર્થ અને કામનું પાલન કરે છે,
વિભજ્ય સતતં વીર સ રાજા હરિસત્તમ। હિત્વા ધર્મં તથાર્થં ચ કામં યસ્તુ નિષેવતે
અને હંમેશા એ ત્રણને યોગ્ય રીતે વહેંચે છે, એ વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ રાજા કહેવાય છે. પણ જે ધર્મ અને અર્થને છોડી માત્ર કામને જ પામે છે,
સ વૃક્ષાગ્રે યથા સુપ્તઃ પતિતઃ પ્રતિબુધ્યતે। અમિત્રાણાં વધે યુક્તો મિત્રાણાં સંગ્રહે રતઃ
એ એવો છે કે જે વૃક્ષની ટોચે સૂઈને નીચે પટકાય પછી જાગે છે. દુશ્મનોના વિનાશમાં અને મિત્રોનું રક્ષણ કરવામાં જે લાગેલો રહે છે,
ત્રિવર્ગફલભોક્તા ચ રાજા ધર્મેણ યુજ્યતે। ઉદ્યોગસમયસ્ત્વેષ પ્રાપ્તઃ શત્રુનિષૂદન
એ રાજા ત્રણેય પુરુષાર્થના ફળો ભોગવે છે અને ધર્મમાં સ્થિર રહે છે. હવે પ્રયત્ન કરવાનો સમય આવી ગયો છે, હે દુશ્મનવિનાશક.
સંચિન્ત્યતાં હિ પિઙ્ગેશ હરિભિઃ સહ મન્ત્રિભિઃ। એવમુક્તસ્તુ સુગ્રીવો રામં વચનમબ્રવીત્
હવે, હે પીંગલ વાનરરાજ, તું તારા મંત્રીઓ અને વાનરો સાથે મળી વિચારો.' એમ રામજીએ કહ્યું ત્યારે સુગ્રીવે રામજીને ઉત્તર આપ્યો:
પ્રણષ્ટા શ્રીશ્ચ કીર્તિશ્ચ કપિરાજ્યં ચ શાશ્વતમ્। ત્વત્પ્રસાદાન્મહાબાહો પુનઃ પ્રાપ્તમિદં મયા
'મારી લાજ, પ્રતિષ્ઠા અને વાનરરાજ્ય બધું જ ગુમાવ્યું હતું; પણ, હે મહાબાહુ, તારી કૃપાથી હું એ બધું ફરીથી મેળવી શક્યો છું.'
તવ દેવ પ્રસાદાચ્ચ ભ્રાતુશ્ચ જયતાં વર। કૃતં ન પ્રતિકુર્યાદ્ યઃ પુરુષાણાં હિ દૂષકઃ
'દેવતાઓની કૃપાથી અને તારા વિજયી ભાઈના ઉપકારથી, જે માણસ ઉપકારનું પ્રતિફળ આપતો નથી, એ ખરેખર માણસોમાં કલંકરૂપ છે.'
એતે વાનરમુખ્યાશ્ચ શતશઃ શત્રુસૂદન। પ્રાપ્તાશ્ચાદાય બલિનઃ પૃથિવ્યાં સર્વવાનરાન્
'હે દુશ્મનોના વિનાશક, અહીં વાનરોના શ્રેષ્ઠો સૈકડો સંખ્યામાં આવ્યા છે, અને તેઓએ સમગ્ર પૃથ્વી પરથી બલવાન વાનરોને લાવીને એકઠા કર્યા છે.'
ઋક્ષાશ્ચ વાનરાઃ શૂરા ગોલાઙ્ગૂલાશ્ચ રાઘવ। કાન્તારવનદુર્ગાણામભિજ્ઞા ઘોરદર્શનાઃ
'રાઘવ, અહીં વીર ભાલુઓ, વાનરો અને ગોલાંગૂળ પણ છે, જેઓ ભયાનક દેખાતા અને જંગલ તથા પર્વતોના કઠિન પ્રદેશોનું જ્ઞાન ધરાવે છે.'
દેવગન્ધર્વપુત્રાશ્ચ વાનરાઃ કામરૂપિણઃ। સ્વૈઃ સ્વૈઃ પરિવૃતાઃ સૈન્યૈર્વર્તન્તે પથિ રાઘવ
'હે રાઘવ, અહીં એવા વાનરો પણ છે, જે દેવ અને ગંધર્વોના પુત્ર છે, અને ઇચ્છા પ્રમાણે રૂપ ધારણ કરી શકે છે; દરેક પોતપોતાની સેના સાથે માર્ગે આવી રહ્યા છે.'
શતૈઃ શતસહસ્રૈશ્ચ વર્તન્તે કોટિભિસ્તથા। અયુતૈશ્ચાવૃતા વીર શઙ્કુભિશ્ચ પરંતપ
'હે વીર, અહીં સૈકડો, લાખો, કરોડો વાનરો છે, અને તેઓ દશ હજાર તથા વિશાળ દળો સાથે ઘેરાયેલા છે, હે દુશ્મનવિનાશક.'
અર્બુદૈરર્બુદશતૈર્મધ્યૈશ્ચાન્ત્યૈશ્ચ વાનરાઃ। સમુદ્રાશ્ચ પરાર્ધાશ્ચ હરયો હરિયૂથપાઃ
'અહીં અર્બુદો, અર્બુદોના સૈકડો, મધ્યમ અને અંતિમ જૂથો, અને સમુદ્ર જેટલી તથા અનંત સંખ્યામાં વાનરો અને વાનરપતિઓ આવ્યા છે.'
આગમિષ્યન્તિ તે રાજન્ મહેન્દ્રસમવિક્રમાઃ। મેઘપર્વતસંકાશા મેરુવિન્ધ્યકૃતાલયાઃ
'હે રાજન, મહેન્દ્ર જેટલી શક્તિ ધરાવનારા, મેઘ અને પર્વત જેવાં દેખાતા, અને મેરુ-વિંધ્ય પર રહેતા વાનરો પણ તારી પાસે આવશે.'
તે ત્વામભિગમિષ્યન્તિ રાક્ષસં યોદ્ધુમાહવે। નિહત્ય રાવણં યુદ્ધે હ્યાનયિષ્યન્તિ મૈથિલીમ્
તેઓ તારી પાસે યુદ્ધ માટે આવશે અને રાક્ષસ રાવણને યુદ્ધમાં મારીને માઇથિલીને પાછી લાવશે.
તતઃ સમુદ્યોગમવેક્ષ્ય વીર્યવાન્ હરિપ્રવીરસ્ય નિદેશવર્તિનઃ। બભૂવ હર્ષાદ્ વસુધાધિપાત્મજઃ પ્રબુદ્ધનીલોત્પલતુલ્યદર્શનઃ
પછી વાનર સેનાપતિના આદેશથી થયેલા તૈયારીઓ જોઈને, ધરતીના રાજપુત્ર આનંદથી ઉજળી ઉઠ્યો, તેનો ચહેરો ખીલેલા નિલોત્પલ જેવો તેજસ્વી લાગતો હતો.
thumb|એકોનચત્વારિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે એકોનચત્વારિંશઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો ઓગણચાલીસમો સર્ગ સાંભળો.
ઇતિ બ્રુવાણં સુગ્રીવં રામો ધર્મભૃતાં વરઃ। બાહુભ્યાં સમ્પરિષ્વજ્ય પ્રત્યુવાચ કૃતાઞ્જલિમ્
આ રીતે સુગ્રીવ બોલતો હતો ત્યારે ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ રામે તેને બંને હાથથી ભેટી લીધો અને કરજોડીને જવાબ આપ્યો.
યદિન્દ્રો વર્ષતે વર્ષં ન તચ્ચિત્રં ભવિષ્યતિ। આદિત્યોઽસૌ સહસ્રાંશુઃ કુર્યાદ્ વિતિમિરં નભઃ
ઇન્દ્ર વરસાદ વરસાવે તો નવાઈ નથી, કે આ સહસ્રકિરણ સૂર્ય આકાશમાંથી અંધકાર દૂર કરે તો પણ નવાઈ નથી.
ચન્દ્રમા રજનીં કુર્યાત્ પ્રભયા સૌમ્ય નિર્મલામ્। ત્વદ્વિધો વાપિ મિત્રાણાં પ્રીતિં કુર્યાત્ પરંતપ
હે સૌમ્ય, જેમ ચંદ્ર રાત્રિને પોતાની કિરણોથી નિર્મળ અને તેજસ્વી બનાવે છે, તેમ તારા જેવા મિત્ર મિત્રોને આનંદ આપે છે, હે પરંતપ.
એવં ત્વયિ ન તચ્ચિત્રં ભવેદ્ યત્ સૌમ્ય શોભનમ્। જાનામ્યહં ત્વાં સુગ્રીવ સતતં પ્રિયવાદિનમ્
હે સૌમ્ય, તું જેવું સારા કાર્ય કરે છે તેમાં નવાઈ નથી; હું તને હંમેશા મીઠું બોલનાર સુગ્રીવ તરીકે ઓળખું છું.
ત્વત્સનાથઃ સખે સંખ્યે જેતાસ્મિ સકલાનરીન્। ત્વમેવ મે સુહૃન્મિત્રં સાહાય્યં કર્તુમર્હસિ
હે મિત્ર, તું મારા સાથે છે એટલે હું યુદ્ધમાં બધા દુશ્મનોને જીતીને બતાવીશ; તું જ મારું સાચું મિત્ર અને સહાય છે.
જહારાત્મવિનાશાય મૈથિલીં રાક્ષસાધમઃ। વઞ્ચયિત્વા તુ પૌલોમીમનુહ્લાદો યથા શચીમ્
જે રાક્ષસે પોતાનું વિનાશ લાવવા માટેએ માઇથિલીને હરણ કરી, એ જ રીતે અનુહ્લાદે પૌલોમીની પત્ની શચીને છેતરાવી હતી.
નચિરાત્ તં વધિષ્યામિ રાવણં નિશિતૈઃ શરૈઃ। પૌલોમ્યાઃ પિતરં દૃપ્તં શતક્રતુરિવારિહા
હું ટૂંક સમયમાં તીક્ષ્ણ બાણોથી રાવણને મારી નાંખીશ, જેમ પૌલોમીની પિતાને ઇન્દ્રે મારી નાખ્યો હતો.
એતસ્મિન્નન્તરે ચૈવ રજઃ સમભિવર્તત। ઉષ્ણતીવ્રાં સહસ્રાંશોશ્છાદયદ્ ગગને પ્રભામ્
એજ સમયે ધૂળનો વાદળ ઊઠ્યો અને સહસ્રકિરણ સૂર્યનું તેજ આકાશમાં તેની તીવ્ર ગરમીએ ઢંકાઈ ગયું.
તતો નગેન્દ્રસંકાશૈસ્તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રૈર્મહાબલૈઃ। કૃત્સ્ના સંછાદિતા ભૂમિરસંખ્યેયૈઃ પ્લવંગમૈઃ
પછી આખી ધરતી પર્વત જેવાં, તીક્ષ્ણ દાંતવાળા અને મહાબળવાન, અનગણિત વાનરોથી ઢંકાઈ ગઈ.