તસ્માચ્ચ યજ્ઞાયતનાત્ પુષ્પાણિ સુરભીણિ ચ। આનિન્યુર્વાનરા ગત્વા સુગ્રીવપ્રિયકારણાત્
અને એ યજ્ઞસ્થળ પરથી સુગ્રીવને પ્રસન્ન કરવા વાનરો સુગંધિત ફૂલો લઈ આવ્યા.
તે તુ સર્વે હરિવરાઃ પૃથિવ્યાં સર્વવાનરાન્। સંચોદયિત્વા ત્વરિતં યૂથાનાં જગ્મુરગ્રતઃ
પછી એ બધા શ્રેષ્ઠ વાનરો પૃથ્વી પરના બધા વાનરોને ઉત્સાહિત કરીને ટોળીઓના આગેવાન બની ઝડપથી આગળ વધ્યા.
તે તુ તેન મુહૂર્તેન કપયઃ શીઘ્રચારિણઃ। કિષ્કિન્ધાં ત્વરયા પ્રાપ્તાઃ સુગ્રીવો યત્ર વાનરઃ
પછી એ ઝડપી દોડતા વાનરોએ પળમાં જ કિષ્કિંધા પહોંચી લીધી, જ્યાં વાનર સુગ્રીવ હતો.
તે ગૃહીત્વૌષધીઃ સર્વાઃ ફલમૂલં ચ વાનરાઃ। તં પ્રતિગ્રાહયામાસુર્વચનં ચેદમબ્રુવન્
એ વાનરોએ બધાં ઔષધિઓ, ફળ અને મૂળ એકઠાં કરી સુગ્રીવને આપી દીધાં અને કહ્યું:
સર્વે પરિસૃતાઃ શૈલાઃ સરિતશ્ચ વનાનિ ચ। પૃથિવ્યાં વાનરાઃ સર્વે શાસનાદુપયાન્તિ તે
પૃથ્વી પરનાં બધા પર્વતો, નદીઓ અને જંગલો શોધી કાઢ્યાં છે; બધા વાનરો તમારી આજ્ઞાથી તમારી પાસે આવી રહ્યાં છે.
thumb|અષ્ટાત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે અષ્ટાત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણનાં કિષ્કિંધાકાંડનો આ અઢત્રીસમો સર્ગ છે, સાંભળો.
પ્રતિગૃહ્ય ચ તત્ સર્વમુપાયનમુપાહૃતમ્। વાનરાન્ સાન્ત્વયિત્વા ચ સર્વાનેવ વ્યસર્જયત્
બધાં લાવેલા ઉપહાર સ્વીકારી, સુગ્રીવે બધા વાનરોને શાંત કરી વિદાય આપી.
વિસર્જયિત્વા સ હરીન્ સહસ્રાન્ કૃતકર્મણઃ। મેને કૃતાર્થમાત્માનં રાઘવં ચ મહાબલમ્
એ હજારો વાનરોને, જેમણે પોતાનું કામ પૂરું કર્યું હતું, વિદાય આપી સુગ્રીવે પોતે અને મહાબલી રાઘવ બંને સફળ થયા એમ માન્યું.
સ લક્ષ્મણો ભીમબલં સર્વવાનરસત્તમમ્। અબ્રવીત્ પ્રશ્રિતં વાક્યં સુગ્રીવં સમ્પ્રહર્ષયન્
પછી લક્ષ્મણે, બધા વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ અને ભયાનક બળવાન સુગ્રીવને આનંદિત કરતા, આદરે કહ્યું:
કિષ્કિન્ધાયા વિનિષ્ક્રામ યદિ તે સૌમ્ય રોચતે। તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા લક્ષ્મણસ્ય સુભાષિતમ્
'હળવા મનના સુગ્રીવ, જો તમને ગમે તો આપણે કિષ્કિંધાથી નીકળી જઈએ.' લક્ષ્મણના આ સુંદર શબ્દો સાંભળી,
સુગ્રીવઃ પરમપ્રીતો વાક્યમેતદુવાચ હ। એવં ભવતુ ગચ્છામ સ્થેયં ત્વચ્છાસને મયા
સુગ્રીવ ખૂબ જ પ્રસન્ન થઈને બોલ્યો: 'જેમ કહ્યું તેમ જ થાઓ. ચાલો, હવે હું તમારી આજ્ઞામાં રહીશ.'
તમેવમુક્ત્વા સુગ્રીવો લક્ષ્મણં શુભલક્ષણમ્। વિસર્જયામાસ તદા તારાદ્યાશ્ચૈવ યોષિતઃ
આ રીતે શુભલક્ષણવાળા લક્ષ્મણને કહી, સુગ્રીવે તારા અને અન્ય સ્ત્રીઓ પણ વિદાય આપી.
એહીત્યુચ્ચૈર્હરિવરાન્ સુગ્રીવઃ સમુદાહરત્। તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા હરયઃ શીઘ્રમાયયુઃ
સુગ્રીવે ઉંચે અવાજે શ્રેષ્ઠ વાનરોને બોલાવ્યા: 'આવો!' એના શબ્દો સાંભળી વાનરો તરત જ ભેગા થયા.
બદ્ધાઞ્જલિપુટાઃ સર્વે યે સ્યુઃ સ્ત્રીદર્શનક્ષમાઃ। તાનુવાચ તતઃ પ્રાપ્તાન્ રાજાર્કસદૃશપ્રભઃ
બધા વાનરો, જેમણે હાથ જોડ્યા હતા અને સ્ત્રીઓ પણ જોઈ શકે એવા હતા, ત્યારે સૂર્ય સમાન તેજવાળા રાજાએ તેમને આવતાં જોઈને કહ્યું.
ઉપસ્થાપયત ક્ષિપ્રં શિબિકાં મમ વાનરાઃ। શ્રુત્વા તુ વચનં તસ્ય હરયઃ શીઘ્રવિક્રમાઃ
'વાનરો, મારી પલંકડી જલદી લાવો!' એના શબ્દો સાંભળી, ઝડપી દોડતા વાનરો,
સમુપસ્થાપયામાસુઃ શિબિકાં પ્રિયદર્શનામ્। તામુપસ્થાપિતાં દૃષ્ટ્વા શિબિકાં વાનરાધિપઃ
સુંદર પલંકડી લઈને આવ્યા. એ પલંકડી આવી જોઈ વાનરરાજ સુગ્રીવે,
લક્ષ્મણારુહ્યતાં શીઘ્રમિતિ સૌમિત્રિમબ્રવીત્। ઇત્યુક્ત્વા કાઞ્ચનં યાનં સુગ્રીવઃ સૂર્યસંનિભમ્
'લક્ષ્મણ, જલદી ચઢો,' એમ સૌમિત્રિને કહ્યું. આવું કહી સુગ્રીવ, સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવતો, સોનાની ગાડી પર ચઢ્યો.
બહુભિર્હરિભિર્યુક્તમારુરોહ સલક્ષ્મણઃ। પાણ્ડુરેણાતપત્રેણ ધ્રિયમાણેન મૂર્ધનિ
એ ગાડી ઘણા વાનરો જોડીને ખેંચી રહ્યા હતા, લક્ષ્મણ સાથે સુગ્રીવ ચઢ્યો, અને તેના માથે સફેદ છત્ર ધારણ કરાયું.
શુક્લૈશ્ચ વાલવ્યજનૈર્ધૂયમાનૈઃ સમન્તતઃ। શંખભેરીનિનાદૈશ્ચ બન્દિભિશ્ચાભિનન્દિતઃ
બધી બાજુએ સફેદ વાલાવાળા પંખાથી પંખાવાયું, શંખ અને ભેરીના અવાજ સાથે, અને ભાટોએ પ્રશંસા કરી.
નિર્યયૌ પ્રાપ્ય સુગ્રીવો રાજ્યશ્રિયમનુત્તમામ્। સ વાનરશતૈસ્તીક્ષ્ણૈર્બહુભિઃ શસ્ત્રપાણિભિઃ
સુગ્રીવે શ્રેષ્ઠ રાજસૌભાગ્ય પ્રાપ્ત કરી બહાર પડ્યો. તેની આસપાસ અનેક શસ્ત્રધારી, તીખા અને બહાદુર વાનરો હતા.
પરિકીર્ણો યયૌ તત્ર યત્ર રામો વ્યવસ્થિતઃ। સ તં દેશમનુપ્રાપ્ય શ્રેષ્ઠં રામનિષેવિતમ્
એ રીતે વાનરોએ ઘેરીને જ્યાં રામજી ઊભા હતા ત્યાં સુગ્રીવ પહોંચ્યો. રામજીના સન્માનથી યુક્ત એ સ્થાન પર તે પહોંચ્યો.
અવાતરન્મહાતેજાઃ શિબિકાયાઃ સલક્ષ્મણઃ। આસાદ્ય ચ તતો રામં કૃતાઞ્જલિપુટોઽભવત્
પછી મહાબળવાન સુગ્રીવ, લક્ષ્મણ સાથે પલંકમાંથી નીચે ઉતર્યો. રામજી પાસે જઈને બંને હાથ જોડીને ઊભો રહ્યો.
કૃતાઞ્જલૌ સ્થિતે તસ્મિન્ વાનરાશ્ચાભવંસ્તથા। તટાકમિવ તં દૃષ્ટ્વા રામઃ કુડ્મલપઙ્કજમ્
સુગ્રીવ બંને હાથ જોડીને ઊભો રહ્યો, એ જ રીતે બધા વાનરો પણ હાથ જોડીને ઊભા રહ્યા. રામજી એ દૃશ્યને તળાવમાં ખીલેલા કમળની કળી જેવું જોઈને,
વાનરાણાં મહત્ સૈન્યં સુગ્રીવે પ્રીતિમાનભૂત્। પાદયોઃ પતિતં મૂર્ધ્ના તમુત્થાપ્ય હરીશ્વરમ્
રામજી સુગ્રીવ પર પ્રસન્ન થયા, કેમ કે વાનરોએ મોટી સેના સાથે આવી હતી. સુગ્રીવ તેમના પગે માથું મૂકીને પડ્યો હતો, ત્યારે રામજી એ વાનરરાજને ઉઠાડ્યો.
પ્રેમ્ણા ચ બહુમાનાચ્ચ રાઘવઃ પરિષસ્વજે। પરિષ્વજ્ય ચ ધર્માત્મા નિષીદેતિ તતોઽબ્રવીત્
પ્રેમ અને માનથી રાઘવએ સુગ્રીવને ભેળવીને હૃદયથી લગાવ્યા. પછી ધર્મનિષ્ઠ રામજી એ તેને કહ્યું: 'બેસો.'
નિષણ્ણં તં તતો દૃષ્ટ્વા ક્ષિતૌ રામોઽબ્રવીત્ તતઃ। ધર્મમર્થં ચ કામં ચ કાલે યસ્તુ નિષેવતે
પછી રામજી એ જમીન પર બેઠેલા સુગ્રીવને જોઈને કહ્યું: 'જે માણસ યોગ્ય સમયે ધર્મ, અર્થ અને કામનું પાલન કરે છે,
વિભજ્ય સતતં વીર સ રાજા હરિસત્તમ। હિત્વા ધર્મં તથાર્થં ચ કામં યસ્તુ નિષેવતે
અને હંમેશા એ ત્રણને યોગ્ય રીતે વહેંચે છે, એ વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ રાજા કહેવાય છે. પણ જે ધર્મ અને અર્થને છોડી માત્ર કામને જ પામે છે,
સ વૃક્ષાગ્રે યથા સુપ્તઃ પતિતઃ પ્રતિબુધ્યતે। અમિત્રાણાં વધે યુક્તો મિત્રાણાં સંગ્રહે રતઃ
એ એવો છે કે જે વૃક્ષની ટોચે સૂઈને નીચે પટકાય પછી જાગે છે. દુશ્મનોના વિનાશમાં અને મિત્રોનું રક્ષણ કરવામાં જે લાગેલો રહે છે,
ત્રિવર્ગફલભોક્તા ચ રાજા ધર્મેણ યુજ્યતે। ઉદ્યોગસમયસ્ત્વેષ પ્રાપ્તઃ શત્રુનિષૂદન
એ રાજા ત્રણેય પુરુષાર્થના ફળો ભોગવે છે અને ધર્મમાં સ્થિર રહે છે. હવે પ્રયત્ન કરવાનો સમય આવી ગયો છે, હે દુશ્મનવિનાશક.
સંચિન્ત્યતાં હિ પિઙ્ગેશ હરિભિઃ સહ મન્ત્રિભિઃ। એવમુક્તસ્તુ સુગ્રીવો રામં વચનમબ્રવીત્
હવે, હે પીંગલ વાનરરાજ, તું તારા મંત્રીઓ અને વાનરો સાથે મળી વિચારો.' એમ રામજીએ કહ્યું ત્યારે સુગ્રીવે રામજીને ઉત્તર આપ્યો: