ઘૃતાચ્યાં કિલ સંસક્તો દશ વર્ષાણિ લક્ષ્મણ। અહોઽમન્યત ધર્માત્મા વિશ્વામિત્રો મહામુનિઃ
લક્ષ્મણ, મહાન ઋષિ વિશ્વામિત્ર દસ વર્ષ સુધી ઘૃતાચી સાથે એટલા મગ્ન રહ્યા કે સમય કેવી રીતે પસાર થયો, એ જાણ્યા જ નહીં.
સ હિ પ્રાપ્તં ન જાનીતે કાલં કાલવિદાં વરઃ। વિશ્વામિત્રો મહાતેજાઃ કિં પુનર્યઃ પૃથગ્જનઃ
સમયને સારી રીતે ઓળખતા વિશ્વામિત્રજીએ પણ સમય ક્યારે આવી ગયો એ સમજ્યા નહીં, તો પછી સામાન્ય માણસની તો વાત જ શું!
દેહધર્મગતસ્યાસ્ય પરિશ્રાન્તસ્ય લક્ષ્મણ। અવિતૃપ્તસ્ય કામેષુ રામઃ ક્ષન્તુમિહાર્હતિ
લક્ષ્મણ, એના શરીર પર થાક છે અને ઇચ્છાઓમાં સંતોષ મળ્યો નથી, એથી રામે અહીં તેને માફ કરવો જોઈએ.
ન ચ રોષવશં તાત ગન્તુમર્હસિ લક્ષ્મણ। નિશ્ચયાર્થમવિજ્ઞાય સહસા પ્રાકૃતો યથા
લક્ષ્મણ, તું કોઈ સામાન્ય માણસની જેમ વિના વિચાર ગુસ્સે ન થા, પહેલા સાચી સ્થિતિ જાણી લે પછી જ નિર્ણય કર.
સત્ત્વયુક્તા હિ પુરુષાસ્ત્વદ્વિધાઃ પુરુષર્ષભ। અવિમૃશ્ય ન રોષસ્ય સહસા યાન્તિ વશ્યતામ્
પુણ્યવાન અને ગુણવંત પુરુષો, જેમ કે તું, લક્ષ્મણ, વિચાર કર્યા વિના અચાનક ગુસ્સામાં આવતાં નથી.
પ્રસાદયે ત્વાં ધર્મજ્ઞ સુગ્રીવાર્થં સમાહિતા। મહાન્ રોષસમુત્પન્નઃ સંરમ્ભસ્ત્યજ્યતામયમ્
ધર્મને જાણનારા, નિર્દોષ લક્ષ્મણ, હું તને વિનંતી કરું છું કે સુગ્રીવના હિત માટે ઉદ્ભવેલો મોટો ગુસ્સો તું છોડે.
રુમાં માં ચાઙ્ગદં રાજ્યં ધનધાન્યપશૂનિ ચ। રામપ્રિયાર્થં સુગ્રીવસ્ત્યજેદિતિ મતિર્મમ
મારો વિશ્વાસ છે કે રામના પ્રિય માટે સુગ્રીવે રૂમા, મને, અંગદને, રાજય, ધન, અનાજ અને પશુઓ બધું ત્યાગી દેશે.
સમાનેષ્યતિ સુગ્રીવઃ સીતયા સહ રાઘવમ્। શશાઙ્કમિવ રોહિણ્યા હત્વા તં રાક્ષસાધમમ્
સુગ્રીવ એ દુષ્ટ રાક્ષસને મારીને, રાઘવને સીતાજી સાથે ફરીથી મળાવશે, જેમ ચાંદ્રમા રોહિણી સાથે મળે છે.
શતકોટિસહસ્રાણિ લઙ્કાયાં કિલ રક્ષસામ્। અયુતાનિ ચ ષટ્ત્રિંશત્સહસ્રાણિ શતાનિ ચ
લંકામાં લાખો કરોડો રાક્ષસો છે, અને છત્રીસ હજાર દસ હજારના પણ અનેક જૂથો છે, એમ કહેવાય છે.
અહત્વા તાંશ્ચ દુર્ધર્ષાન્ રાક્ષસાન્ કામરૂપિણઃ। ન શક્યો રાવણો હન્તું યેન સા મૈથિલી હૃતા
મૈથિલીને જે રાવણે અપહરણ કરી, એ રાક્ષસોને, જે રૂપ બદલવામાં પારંગત અને દુર્લભ છે, મારે વિના રાવણ મારાઈ શકે નહીં.
તે ન શક્યા રણે હન્તુમસહાયેન લક્ષ્મણ। રાવણઃ ક્રૂરકર્મા ચ સુગ્રીવેણ વિશેષતઃ
લક્ષ્મણ, એ બધાં રાક્ષસો અને ક્રૂર રાવણને સહાય વિના, ખાસ કરીને સુગ્રીવે તો, યુદ્ધમાં હરાવવું શક્ય નથી.
એવમાખ્યાતવાન્ વાલી સ હ્યભિજ્ઞો હરીશ્વરઃ। આગમસ્તુ ન મે વ્યક્તઃ શ્રવાત્ તસ્ય બ્રવીમ્યહમ્
વાળી, જે વાનરરાજ છે અને બધું જાણે છે, એણે આવું કહ્યું હતું. પણ એ પરંપરા મને સ્પષ્ટ નથી, હું જે સાંભળ્યું એ જ કહું છું.
ત્વત્સહાયનિમિત્તં હિ પ્રેષિતા હરિપુઙ્ગવાઃ। આનેતું વાનરાન્ યુદ્ધે સુબહૂન્ હરિપુઙ્ગવાન્
તારી સહાય માટે વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા વાનરો મોકલવામાં આવ્યા છે, જેથી યુદ્ધ માટે અનેક શક્તિશાળી વાનરો ભેગા કરી શકાય.
તાંશ્ચ પ્રતીક્ષમાણોઽયં વિક્રાન્તાન્ સુમહાબલાન્। રાઘવસ્યાર્થસિદ્ધ્યર્થં ન નિર્યાતિ હરીશ્વરઃ
રાઘવના કાર્યની સિદ્ધિ માટે, એ મહાબલી અને પરાક્રમી વાનરોની રાહ જોઈને, વાનરરાજ અહીંથી નીકળી રહ્યો નથી.
કૃતા સુસંસ્થા સૌમિત્રે સુગ્રીવેણ પુરા યથા। અદ્ય તૈર્વાનરૈઃ સર્વૈરાગન્તવ્યં મહાબલૈઃ
સૌમિત્રિ, પહેલાં સુગ્રીવે જે રીતે આયોજન કર્યું હતું, આજે એ બધા મહાબલી વાનરો અહીં આવવાના છે.
ઋક્ષકોટિસહસ્રાણિ ગોલાઙ્ગૂલશતાનિ ચ। અદ્ય ત્વામુપયાસ્યન્તિ જહિ કોપમરિંદમ। કોટ્યોઽનેકાસ્તુ કાકુત્સ્થ કપીનાં દીપ્તતેજસામ્
શત્રુઓને હરાવનાર, આજે લાખો રીંછ-વાનરો અને અનેક પૂંછવાળા વાનરો તારી પાસે આવશે; કકુત્સ્થ વંશજ, અસંખ્ય તેજસ્વી વાનરો પણ આવશે. ગુસ્સો છોડે.
તવ હિ મુખમિદં નિરીક્ષ્ય કોપાત્ ક્ષતજસમે નયને નિરીક્ષમાણાઃ। હરિવરવનિતા ન યાન્તિ શાન્તિં પ્રથમભયસ્ય હિ શઙ્કિતાઃ સ્મ સર્વાઃ
તારા ગુસ્સે ભરેલા, લોહિયાળ આંખોવાળા ચહેરા જોઈને, વાનર સ્ત્રીઓ ડરીને શાંત રહેતી નથી; સૌ પ્રથમ ભયની આશંકામાં છે.
thumb|ષટ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ષટ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૪-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો છત્રીસમો સર્ગ સાંભળો.
ઇત્યુક્તસ્તારયા વાક્યં પ્રશ્રિતં ધર્મસંહિતમ્। મૃદુસ્વભાવઃ સૌમિત્રિઃ પ્રતિજગ્રાહ તદ્વચઃ
તારાએ નમ્ર અને ધર્મભર્યા શબ્દોમાં જે વાત કરી, તે મૃદુસ્વભાવ લક્ષ્મણે આનંદથી સ્વીકારી.
તસ્મિન્ પ્રતિગૃહીતે તુ વાક્યે હરિગણેશ્વરઃ। લક્ષ્મણાત્ સુમહત્ ત્રાસં વસ્ત્રં ક્લિન્નમિવાત્યજત્
લક્ષ્મણે એ વાત સ્વીકારી ત્યારે વાનર સેનાપતિ ખૂબ ભયભીત થઈને પોતાનું ભીંજાયેલું વસ્ત્ર ઉતારી નાખ્યું.
તતઃ કણ્ઠગતં માલ્યં ચિત્રં બહુગુણં મહત્। ચિચ્છેદ વિમદશ્ચાસીત્ સુગ્રીવો વાનરેશ્વરઃ
પછી વાનરરાજ સુગ્રીવે, ગર્વ છોડીને, ગળામાં પહેરેલી રંગબેરંગી અને બહુસૂત્રવાળી મોટી માળા કાપી નાખી.
સ લક્ષ્મણં ભીમબલં સર્વવાનરસત્તમઃ। અબ્રવીત્ પ્રશ્રિતં વાક્યં સુગ્રીવઃ સમ્પ્રહર્ષયન્
બધા વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ સુગ્રીવે ભયાનક બળવાન લક્ષ્મણને નમ્રતાથી વાત કરી અને તેને આનંદિત કર્યો.
પ્રણષ્ટા શ્રીશ્ચ કીર્તિશ્ચ કપિરાજ્યં ચ શાશ્વતમ્। રામપ્રસાદાત્ સૌમિત્રે પુનશ્ચાપ્તમિદં મયા
હે સૌમિત્ર, મારી તેજ, કીર્તિ અને વાનરરાજ્ય બધું જ ગુમાવ્યું હતું, પણ રામની કૃપાથી આ બધું ફરીથી મળ્યું છે.
કઃ શક્તસ્તસ્ય દેવસ્ય ખ્યાતસ્ય સ્વેન કર્મણા। તાદૃશં પ્રતિકુર્વીત અંશેનાપિ નૃપાત્મજ
હે રાજકુમાર, પોતાના પરાક્રમથી પ્રસિદ્ધ એવા એ દેવસમાન પુરુષનું ઉપકાર તો ભાગ્યે જ કોઈ થોડું પણ ચૂકવી શકે.
સીતાં પ્રાપ્સ્યતિ ધર્માત્મા વધિષ્યતિ ચ રાવણમ્। સહાયમાત્રેણ મયા રાઘવઃ સ્વેન તેજસા
ધર્મનિષ્ઠ રાઘવ પોતાનાં બળથી અને મારી સહાયથી સીતા પાછી લાવશે અને રાવણને પણ મારે છે.
સહાયકૃત્યં કિં તસ્ય યેન સપ્ત મહાદ્રુમાઃ। ગિરિશ્ચ વસુધા ચૈવ બાણેનૈકેન દારિતાઃ
જે એક તીરે સાત મહાન વૃક્ષો, પર્વત અને ધરતીને ફાડી નાખે, તેને સહાયની શું જરૂર?
ધનુર્વિસ્ફારમાણસ્ય યસ્ય શબ્દેન લક્ષ્મણ। સશૈલા કમ્પિતા ભૂમિઃ સહાયૈઃ કિં નુ તસ્ય વૈ
હે લક્ષ્મણ, જેના ધનુષ્યના ટાણે પર્વતોવાળી ધરતી પણ ધ્રુજી ઉઠે છે, તેને સાથીઓની શું જરૂર?
અનુયાત્રાં નરેન્દ્રસ્ય કરિષ્યેઽહં નરર્ષભ। ગચ્છતો રાવણં હન્તું વૈરિણં સપુરસ્સરમ્
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, રાવણ અને તેની સેના પર ચઢાઈ કરવા જતા રાજાને હું સાથ આપીશ.
યદિ કિંચિદતિક્રાન્તં વિશ્વાસાત્ પ્રણયેન વા। પ્રેષ્યસ્ય ક્ષમિતવ્યં મે ન કશ્ચિન્નાપરાધ્યતિ
વિશ્વાસ કે સ્નેહવશ હું કે મારું દૂત કોઈ પણ રીતે હદ વટાવી બેઠું હોય તો ક્ષમા કરશો, કારણ કે ભૂલ તો દરેકથી થાય છે.
ઇતિ તસ્ય બ્રુવાણસ્ય સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ। અભવલ્લક્ષ્મણઃ પ્રીતઃ પ્રેમ્ણા ચેદમુવાચ હ
મહાન આત્માવાળા સુગ્રીવના આવા શબ્દો સાંભળીને લક્ષ્મણ આનંદિત થયો અને પ્રેમથી કહ્યું.