પાણ્ડુરાભ્રપ્રકાશાનિ ગન્ધમાલ્યયુતાનિ ચ। પ્રભૂતધનધાન્યાનિ સ્ત્રીરત્નૈઃ શોભિતાનિ ચ
આ ઘરો ફિક્કા વાદળ જેવા તેજવાળા, સુગંધિત ફૂલોવાળા, ધન અને અનાજથી ભરપૂર તથા સુંદર સ્ત્રીઓથી શોભાયમાન હતા.
પાણ્ડુરેણ તુ શૈલેન પરિક્ષિપ્તં દુરાસદમ્। વાનરેન્દ્રગૃહં રમ્યં મહેન્દ્રસદનોપમમ્
ફિક્કા પર્વતથી ઘેરાયેલું, પહોંચવું મુશ્કેલ એવું વાનરરાજાનું સુંદર ઘર મહેન્દ્રના મહેલ જેવું જ દેખાતું હતું.
શુક્લૈઃ પ્રાસાદશિખરૈઃ કૈલાસશિખરોપમૈઃ। સર્વકામફલૈર્વૃક્ષૈઃ પુષ્પિતૈરુપશોભિતમ્
તે ઘરો સફેદ પ્રાસાદના શિખરો વડે શોભાયમાન હતા, જે કૈલાસ પર્વતના શિખરો જેવા લાગતા હતા અને સર્વ ઇચ્છા પૂરી કરતી ફૂલોવાળા વૃક્ષોથી સજ્જ હતા.
મહેન્દ્રદત્તૈઃ શ્રીમદ્ભિર્નીલજીમૂતસંનિભૈઃ। દિવ્યપુષ્પફલૈર્વૃક્ષૈઃ શીતચ્છાયૈર્મનોરમૈઃ
મહેન્દ્ર દ્વારા અપાયેલા, વાદળ જેવા ગાઢ અને દિવ્ય ફૂલો તથા ફળોથી ભરેલા, ઠંડા છાંયાવાળા અને મનોહર વૃક્ષો પણ ત્યાં હતા.
હરિભિઃ સંવૃતદ્વારં બલિભિઃ શસ્ત્રપાણિભિઃ। દિવ્યમાલ્યાવૃતં શુભ્રં તપ્તકાઞ્ચનતોરણમ્
તે ઘરના દ્વાર પર બળવાન અને શસ્ત્રધારી વાનરો રક્ષા કરતા હતા, દ્વાર દિવ્ય માળા અને તેજસ્વી સુવર્ણ તોરણોથી શોભાયમાન હતા.
સુગ્રીવસ્ય ગૃહં રમ્યં પ્રવિવેશ મહાબલઃ। અવાર્યમાણઃ સૌમિત્રિર્મહાભ્રમિવ ભાસ્કરઃ
મહાબલી સૌમિત્રિ અવરોધ વિના સુગ્રીવના સુંદર ઘરમાં પ્રવેશ્યા, જેમ કે ભાસ્કર મહા વાદળમાં પ્રવેશે છે.
સ સપ્ત કક્ષ્યા ધર્માત્મા યાનાસનસમાવૃતાઃ। દદર્શ સુમહદ્ગુપ્તં દદર્શાન્તઃપુરં મહત્
તે ધર્મનિષ્ઠે ત્યાં સાત વાડીઓ જોઈ, જે રથ અને બેઠકોથી ભરેલી હતી અને અંદર વિશાળ અને સારી રીતે સુરક્ષિત અંતઃપુર જોયું.
હૈમરાજતપર્યઙ્કૈર્બહુભિશ્ચ વરાસનૈઃ। મહાર્હાસ્તરણોપેતૈસ્તત્ર તત્ર સમાવૃતમ્
ત્યાં સર્વત્ર સોનાના અને ચાંદીના પથારા, ઉત્તમ બેઠકો અને કિંમતી ઓઢણોથી ઢંકાયેલા આસનોથી ઘર ભરેલું હતું.
પ્રવિશન્નેવ સતતં શુશ્રાવ મધુરસ્વનમ્। તન્ત્રીગીતસમાકીર્ણં સમતાલપદાક્ષરમ્
જ્યારે તે અંદર ગયો, ત્યારે સતત મધુર અવાજો તેના કાનમાં પડતા રહ્યા, જ્યાં તંતુવાદ્યના સંગીતથી આખું વાતાવરણ ગુંજી ઉઠ્યું હતું અને સંગીતના તાલ અને લય બરાબર જમ્યા હતા.
બહ્વીશ્ચ વિવિધાકારા રૂપયૌવનગર્વિતાઃ। સ્ત્રિયઃ સુગ્રીવભવને દદર્શ સ મહાબલઃ
તે મહાબળવાને સુગ્રીવના મહેલમાં અનેક પ્રકારની, સુંદરતા અને યુવાની પર ગર્વ કરતી ઘણી સ્ત્રીઓ જોઈ.
દૃષ્ટ્વાભિજનસમ્પન્નાસ્તત્ર માલ્યકૃતસ્રજઃ। વરમાલ્યકૃતવ્યગ્રા ભૂષણોત્તમભૂષિતાઃ
ત્યાં તેણે ઉંચા કુળની સ્ત્રીઓ જોઈ, જેઓ માળા પહેરીને, શ્રેષ્ઠ ફૂલોની વણાટમાં વ્યસ્ત અને ઉત્તમ આભૂષણોથી શોભાયમાન હતી.
નાતૃપ્તાન્ નાતિ ચાવ્યગ્રાન્ નાનુદાત્તપરિચ્છદાન્। સુગ્રીવાનુચરાંશ્ચાપિ લક્ષયામાસ લક્ષ્મણઃ
લક્ષ્મણે સુગ્રીવનાં સેવકોને પણ જોયા, જેઓને ન તો કંઈ ઓછું લાગતું હતું, ન વધારે ઉત્સાહિત હતા, અને ન તો તેઓના વસ્ત્રો બેદરકાર હતા.
કૂજિતં નૂપુરાણાં ચ કાઞ્ચીનાં નિઃસ્વનં તથા। સ નિશમ્ય તતઃ શ્રીમાન્ સૌમિત્રિર્લજ્જિતોઽભવત્
પગમાં પહેરેલા નુપુર અને કમરપટ્ટાની ઝણઝણ સાંભળીને, સુમિત્રાનંદન લક્ષ્મણ થોડી શરમાઈ ગયા.
રોષવેગપ્રકુપિતઃ શ્રુત્વા ચાભરણસ્વનમ્। ચકાર જ્યાસ્વનં વીરો દિશઃ શબ્દેન પૂરયન્
આભૂષણોની અવાજ સાંભળીને અને ક્રોધથી ઉશ્કેરાઈ, તે વીર લક્ષ્મણે પોતાના ધનુષની ડોરી તાણીને એવો અવાજ કર્યો કે ચારે તરફ ધ્વનિ ફેલાઈ ગઈ.
ચારિત્રેણ મહાબાહુરપકૃષ્ટઃ સ લક્ષ્મણઃ। તસ્થાવેકાન્તમાશ્રિત્ય રામકોપસમન્વિતઃ
મહાબાહુ લક્ષ્મણ, પોતાના વર્તનથી અપમાનિત અનુભવી અને રામના ક્રોધથી ભરેલા, એકાંતમાં ઊભા રહ્યા.
તેન ચાપસ્વનેનાથ સુગ્રીવઃ પ્લવગાધિપઃ। વિજ્ઞાયાગમનં ત્રસ્તઃ સ ચચાલ વરાસનાત્
પછી ધનુષના અવાજથી વાનરરાજ સુગ્રીવને ખબર પડી કે કોઈ આવ્યો છે, તો ડરથી તે પોતાના શ્રેષ્ઠ આસન પરથી ઊભો થયો.
અઙ્ગદેન યથા મહ્યં પુરસ્તાત્ પ્રતિવેદિતમ્। સુવ્યક્તમેષ સમ્પ્રાપ્તઃ સૌમિત્રિર્ભ્રાતૃવત્સલઃ
અંગદે પહેલાં મને જે કહ્યું હતું, એ પ્રમાણે સ્પષ્ટ છે કે સુમિત્રાનો પુત્ર, ભાઈપ્રેમી લક્ષ્મણ, હવે અહીં આવી ગયો છે.
અઙ્ગદેન સમાખ્યાતો જ્યાસ્વનેન ચ વાનરઃ। બુબુધે લક્ષ્મણં પ્રાપ્તં મુખં ચાસ્ય વ્યશુષ્યત
અંગદે આપેલી માહિતી અને ધનુષના અવાજથી વાનરે સમજ્યું કે લક્ષ્મણ આવી ગયા છે, અને તેના ચહેરા પર ભયથી રંગ ઊડી ગયો.
તતસ્તારાં હરિશ્રેષ્ઠઃ સુગ્રીવઃ પ્રિયદર્શનામ્। ઉવાચ હિતમવ્યગ્રસ્ત્રાસસમ્ભ્રાન્તમાનસઃ
પછી વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ સુગ્રીવે, ડર અને ગભરાટથી મનમાં ઉથલપાથલ છતાં શાંત રહી, સુંદર તારા સાથે હિતની વાત કરી.
કિં નુ રુટ્કારણં સુભ્રુ પ્રકૃત્યા મૃદુમાનસઃ। સરોષ ઇવ સમ્પ્રાપ્તો યેનાયં રાઘવાનુજઃ
સુંદર ભ્રૂવાળી, સ્વભાવથી સૌમ્ય એવા રાઘવના નાના ભાઈ લક્ષ્મણ ગુસ્સામાં કેમ આવ્યા હશે, તેનું કારણ શું હોઈ શકે?
યદ્યસ્ય કૃતમસ્માભિર્બુધ્યસે કિંચિદપ્રિયમ્। તદ્બુદ્ધ્યા સમ્પ્રધાર્યાશુ ક્ષિપ્રમેવાભિધીયતામ્
જો તને લાગે કે આપણે કશુંક અપ્રિય કર્યું હોય, તો વિચારપૂર્વક તું તરત જ સ્પષ્ટપણે કહી દે.
અથવા સ્વયમેવૈનં દ્રષ્ટુમર્હસિ ભામિનિ। વચનૈઃ સાન્ત્વયુક્તૈશ્ચ પ્રસાદયિતુમર્હસિ
અથવા, ઓ સુંદર, તું પોતે જ જઈને તેને મળ અને મીઠા શબ્દોથી તેને મનાવવાનો પ્રયત્ન કર.
ત્વદ્દર્શને વિશુદ્ધાત્મા ન સ્મ કોપં કરિષ્યતિ। નહિ સ્ત્રીષુ મહાત્માનઃ ક્વચિત્ કુર્વન્તિ દારુણમ્
તારા દર્શનથી, શુદ્ધ હૃદયવાળો લક્ષ્મણ ગુસ્સો નહીં કરે; કારણ કે મહાન પુરુષો ક્યારેય સ્ત્રીઓ પર કઠોર વર્તન કરતા નથી.
ત્વયા સાન્ત્વૈરુપક્રાન્તં પ્રસન્નેન્દ્રિયમાનસમ્। તતઃ કમલપત્રાક્ષં દ્રક્ષ્યામ્યહમરિંદમમ્
જ્યારે તું તેને શાંત અને મીઠા શબ્દોથી મનાવશે અને તેના મન અને ઇન્દ્રિયોને શાંત કરશે, ત્યારે હું કમળની પાંખ જેવી આંખો ધરાવતા, દુશ્મનોને જીતનારા લક્ષ્મણને ગુસ્સા વિના જોઈશ.
સા પ્રસ્ખલન્તી મદવિહ્વલાક્ષી પ્રલમ્બકાઞ્ચીગુણહેમસૂત્રા। સલક્ષણા લક્ષ્મણસંનિધાનં જગામ તારા નમિતાઙ્ગયષ્ટિઃ
મદથી આંખો લથડતી, ઢીલી પડેલી સોનાની કમરપટ્ટા અને શોભાયમાન લક્ષણો ધરાવતી તારા, નમ્ર દેહ language લક્ષ્મણ પાસે પહોંચી.
સ તાં સમીક્ષ્યૈવ હરીશપત્નીં તસ્થાવુદાસીનતયા મહાત્મા। અવાઙ્મુખોઽભૂન્મનુજેન્દ્રપુત્રઃ સ્ત્રીસંનિકર્ષાદ્ વિનિવૃત્તકોપઃ
હરીઓના રાજાની પત્નીને જોઈને, મહાન આત્માવાળા રાઘવપુત્ર લક્ષ્મણ શાંત અને નમ્ર ઊભા રહ્યા; સ્ત્રીની હાજરીમાં તેમનો ગુસ્સો ઓગળી ગયો અને તેમણે આંખ નીચે કરી લીધી.
સા પાનયોગાચ્ચ નિવૃત્તલજ્જા દૃષ્ટિપ્રસાદાચ્ચ નરેન્દ્રસૂનોઃ। ઉવાચ તારા પ્રણયપ્રગલ્ભં વાક્યં મહાર્થં પરિસાન્ત્વરૂપમ્
પાનથી અને રાજકુમારની મીઠી નજરથી શરમ દૂર થઈ ગયેલી તારા એ પ્રેમથી ભરેલા, અર્થસભર અને હળવાશથી સમજાવતાં શબ્દોમાં વાત કરી.
કિં કોપમૂલં મનુજેન્દ્રપુત્ર કસ્તે ન સંતિષ્ઠતિ વાઙ્નિદેશે। કઃ શુષ્કવૃક્ષં વનમાપતન્તં દાવાગ્નિમાસીદતિ નિર્વિશઙ્કઃ
રાજકુમાર, તમારો ગુસ્સો શેના કારણે છે? કોણ છે જે તમારું કહેવું નથી માનતું? કોણ એવા સુકા વૃક્ષ જેવું છે, જે નિર્ભય થઈને જંગલમાં લાગેલી અગ્નિ સામે ઊભું રહે?
સ તસ્યા વચનં શ્રુત્વા સાન્ત્વપૂર્વમશઙ્કિતઃ। ભૂયઃ પ્રણયદૃષ્ટાર્થં લક્ષ્મણો વાક્યમબ્રવીત્
તારાના હળવા અને નિર્ભય શબ્દો સાંભળી, લક્ષ્મણે ફરી પ્રેમભર્યા અને ખુલ્લા દિલથી વાત કરી.
કિમયં કામવૃત્તસ્તે લુપ્તધર્માર્થસંગ્રહઃ। ભર્તા ભર્તૃહિતે યુક્તે ન ચૈનમવબુધ્યસે
શું તારો આ વ્યવહાર માત્ર ઇચ્છાઓથી ચાલે છે, અને ધર્મ તથા લાભને ભૂલી ગઈ છે? તારો પતિ પોતાનું ભલું વિચારે છે, પણ તું એ સમજતી નથી?