નિઃશ્વસન્તં તુ તં દૃષ્ટ્વા ક્રુદ્ધં દશરથાત્મજમ્। બભૂવુર્હરયસ્ત્રસ્તા ન ચૈનં પર્યવારયન્
દશરથના પુત્રને ગુસ્સે અને ઊંડા શ્વાસ લેતા જોઈ વાનરો ડરી ગયા અને કોઈએ પણ તેને ઘેરી ન લીધો.
સ તાં રત્નમયીં દિવ્યાં શ્રીમાન્ પુષ્પિતકાનનામ્। રમ્યાં રત્નસમાકીર્ણાં દદર્શ મહતીં ગુહામ્
તેણે રત્નોથી શોભાયમાન, દિવ્ય, ફૂલોવાળા બગીચાવાળી, સુંદર અને કિંમતી રત્નોથી ભરેલી મોટી ગુફા જોઈ.
હર્મ્યપ્રાસાદસમ્બાધાં નાનારત્નોપશોભિતામ્। સર્વકામફલૈર્વૃક્ષૈઃ પુષ્પિતૈરુપશોભિતામ્
તે ગુફા મહેલો અને પ્રાસાદોથી ભરેલી હતી, અનેક પ્રકારના રત્નોથી શોભિત હતી અને સર્વ ઇચ્છા પૂરી કરતી ફૂલોવાળા વૃક્ષોથી સજ્જ હતી.
દેવગન્ધર્વપુત્રૈશ્ચ વાનરૈઃ કામરૂપિભિઃ। દિવ્યમાલ્યામ્બરધરૈઃ શોભિતાં પ્રિયદર્શનૈઃ
તે ગુફા દેવતાઓ અને ગંધર્વોના પુત્ર એવા, ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરી શકતા વાનરો દ્વારા શોભાયમાન હતી, જેઓ દિવ્ય માળા અને વસ્ત્રો પહેરેલા અને સૌને પ્રિય લાગતા હતા.
ચન્દનાગુરુપદ્માનાં ગન્ધૈઃ સુરભિગન્ધિતામ્। મૈરેયાણાં મધૂનાં ચ સમ્મોદિતમહાપથામ્
તે ગુફા ચંદન, અગર અને કમળના સુગંધથી મહેકતી હતી અને મહા માર્ગો માદક પાન અને મધની સુગંધથી સુગંધિત હતા.
વિન્ધ્યમેરુગિરિપ્રખ્યૈઃ પ્રાસાદૈર્નૈકભૂમિભિઃ। દદર્શ ગિરિનદ્યશ્ચ વિમલાસ્તત્ર રાઘવઃ
રાઘવએ ત્યાં વિંધ્ય અને મેરુ પર્વત જેવાં બહુમંજિલી પ્રાસાદો અને શુદ્ધ નદીઓ તથા ઝરણાં જોયાં.
અઙ્ગદસ્ય ગૃહં રમ્યં મૈન્દસ્ય દ્વિવિદસ્ય ચ। ગવયસ્ય ગવાક્ષસ્ય ગજસ્ય શરભસ્ય ચ
તેણે અંગદ, મેઇંદ, દ્વિવિદ, ગવય, ગવાક્ષ, ગજ અને શરભના સુંદર ઘરો જોયા.
વિદ્યુન્માલેશ્ચ સમ્પાતેઃ સૂર્યાક્ષસ્ય હનૂમતઃ। વીરબાહોઃ સુબાહોશ્ચ નલસ્ય ચ મહાત્મનઃ
તેણે વિદ્યુન્માલી, સંપાતિ, સૂર્યાક્ષ, હનુમાન, વીરબાહુ, સુબાહુ અને મહાન આત્માવાળા નલના ઘરો પણ જોયા.
કુમુદસ્ય સુષેણસ્ય તારજામ્બવતોસ્તથા। દધિવક્ત્રસ્ય નીલસ્ય સુપાટલસુનેત્રયોઃ
કુમુદ, સુષેણ, તાર, જાંબવંત, દધિવક્ત્ર, નીલ, સુપાટલ અને સુનેત્રના ઘરો પણ તેણે જોયા.
એતેષાં કપિમુખ્યાનાં રાજમાર્ગે મહાત્મનામ્। દદર્શ ગૃહમુખ્યાનિ મહાસારાણિ લક્ષ્મણઃ
લક્ષ્મણે રાજમાર્ગ પર આવેલા આ મહાન વાનરમુખ્યોના વિશાળ અને સુંદર મુખ્ય ઘરો જોયા.
પાણ્ડુરાભ્રપ્રકાશાનિ ગન્ધમાલ્યયુતાનિ ચ। પ્રભૂતધનધાન્યાનિ સ્ત્રીરત્નૈઃ શોભિતાનિ ચ
આ ઘરો ફિક્કા વાદળ જેવા તેજવાળા, સુગંધિત ફૂલોવાળા, ધન અને અનાજથી ભરપૂર તથા સુંદર સ્ત્રીઓથી શોભાયમાન હતા.
પાણ્ડુરેણ તુ શૈલેન પરિક્ષિપ્તં દુરાસદમ્। વાનરેન્દ્રગૃહં રમ્યં મહેન્દ્રસદનોપમમ્
ફિક્કા પર્વતથી ઘેરાયેલું, પહોંચવું મુશ્કેલ એવું વાનરરાજાનું સુંદર ઘર મહેન્દ્રના મહેલ જેવું જ દેખાતું હતું.
શુક્લૈઃ પ્રાસાદશિખરૈઃ કૈલાસશિખરોપમૈઃ। સર્વકામફલૈર્વૃક્ષૈઃ પુષ્પિતૈરુપશોભિતમ્
તે ઘરો સફેદ પ્રાસાદના શિખરો વડે શોભાયમાન હતા, જે કૈલાસ પર્વતના શિખરો જેવા લાગતા હતા અને સર્વ ઇચ્છા પૂરી કરતી ફૂલોવાળા વૃક્ષોથી સજ્જ હતા.
મહેન્દ્રદત્તૈઃ શ્રીમદ્ભિર્નીલજીમૂતસંનિભૈઃ। દિવ્યપુષ્પફલૈર્વૃક્ષૈઃ શીતચ્છાયૈર્મનોરમૈઃ
મહેન્દ્ર દ્વારા અપાયેલા, વાદળ જેવા ગાઢ અને દિવ્ય ફૂલો તથા ફળોથી ભરેલા, ઠંડા છાંયાવાળા અને મનોહર વૃક્ષો પણ ત્યાં હતા.
હરિભિઃ સંવૃતદ્વારં બલિભિઃ શસ્ત્રપાણિભિઃ। દિવ્યમાલ્યાવૃતં શુભ્રં તપ્તકાઞ્ચનતોરણમ્
તે ઘરના દ્વાર પર બળવાન અને શસ્ત્રધારી વાનરો રક્ષા કરતા હતા, દ્વાર દિવ્ય માળા અને તેજસ્વી સુવર્ણ તોરણોથી શોભાયમાન હતા.
સુગ્રીવસ્ય ગૃહં રમ્યં પ્રવિવેશ મહાબલઃ। અવાર્યમાણઃ સૌમિત્રિર્મહાભ્રમિવ ભાસ્કરઃ
મહાબલી સૌમિત્રિ અવરોધ વિના સુગ્રીવના સુંદર ઘરમાં પ્રવેશ્યા, જેમ કે ભાસ્કર મહા વાદળમાં પ્રવેશે છે.
સ સપ્ત કક્ષ્યા ધર્માત્મા યાનાસનસમાવૃતાઃ। દદર્શ સુમહદ્ગુપ્તં દદર્શાન્તઃપુરં મહત્
તે ધર્મનિષ્ઠે ત્યાં સાત વાડીઓ જોઈ, જે રથ અને બેઠકોથી ભરેલી હતી અને અંદર વિશાળ અને સારી રીતે સુરક્ષિત અંતઃપુર જોયું.
હૈમરાજતપર્યઙ્કૈર્બહુભિશ્ચ વરાસનૈઃ। મહાર્હાસ્તરણોપેતૈસ્તત્ર તત્ર સમાવૃતમ્
ત્યાં સર્વત્ર સોનાના અને ચાંદીના પથારા, ઉત્તમ બેઠકો અને કિંમતી ઓઢણોથી ઢંકાયેલા આસનોથી ઘર ભરેલું હતું.
પ્રવિશન્નેવ સતતં શુશ્રાવ મધુરસ્વનમ્। તન્ત્રીગીતસમાકીર્ણં સમતાલપદાક્ષરમ્
જ્યારે તે અંદર ગયો, ત્યારે સતત મધુર અવાજો તેના કાનમાં પડતા રહ્યા, જ્યાં તંતુવાદ્યના સંગીતથી આખું વાતાવરણ ગુંજી ઉઠ્યું હતું અને સંગીતના તાલ અને લય બરાબર જમ્યા હતા.
બહ્વીશ્ચ વિવિધાકારા રૂપયૌવનગર્વિતાઃ। સ્ત્રિયઃ સુગ્રીવભવને દદર્શ સ મહાબલઃ
તે મહાબળવાને સુગ્રીવના મહેલમાં અનેક પ્રકારની, સુંદરતા અને યુવાની પર ગર્વ કરતી ઘણી સ્ત્રીઓ જોઈ.
દૃષ્ટ્વાભિજનસમ્પન્નાસ્તત્ર માલ્યકૃતસ્રજઃ। વરમાલ્યકૃતવ્યગ્રા ભૂષણોત્તમભૂષિતાઃ
ત્યાં તેણે ઉંચા કુળની સ્ત્રીઓ જોઈ, જેઓ માળા પહેરીને, શ્રેષ્ઠ ફૂલોની વણાટમાં વ્યસ્ત અને ઉત્તમ આભૂષણોથી શોભાયમાન હતી.
નાતૃપ્તાન્ નાતિ ચાવ્યગ્રાન્ નાનુદાત્તપરિચ્છદાન્। સુગ્રીવાનુચરાંશ્ચાપિ લક્ષયામાસ લક્ષ્મણઃ
લક્ષ્મણે સુગ્રીવનાં સેવકોને પણ જોયા, જેઓને ન તો કંઈ ઓછું લાગતું હતું, ન વધારે ઉત્સાહિત હતા, અને ન તો તેઓના વસ્ત્રો બેદરકાર હતા.
કૂજિતં નૂપુરાણાં ચ કાઞ્ચીનાં નિઃસ્વનં તથા। સ નિશમ્ય તતઃ શ્રીમાન્ સૌમિત્રિર્લજ્જિતોઽભવત્
પગમાં પહેરેલા નુપુર અને કમરપટ્ટાની ઝણઝણ સાંભળીને, સુમિત્રાનંદન લક્ષ્મણ થોડી શરમાઈ ગયા.
રોષવેગપ્રકુપિતઃ શ્રુત્વા ચાભરણસ્વનમ્। ચકાર જ્યાસ્વનં વીરો દિશઃ શબ્દેન પૂરયન્
આભૂષણોની અવાજ સાંભળીને અને ક્રોધથી ઉશ્કેરાઈ, તે વીર લક્ષ્મણે પોતાના ધનુષની ડોરી તાણીને એવો અવાજ કર્યો કે ચારે તરફ ધ્વનિ ફેલાઈ ગઈ.
ચારિત્રેણ મહાબાહુરપકૃષ્ટઃ સ લક્ષ્મણઃ। તસ્થાવેકાન્તમાશ્રિત્ય રામકોપસમન્વિતઃ
મહાબાહુ લક્ષ્મણ, પોતાના વર્તનથી અપમાનિત અનુભવી અને રામના ક્રોધથી ભરેલા, એકાંતમાં ઊભા રહ્યા.
તેન ચાપસ્વનેનાથ સુગ્રીવઃ પ્લવગાધિપઃ। વિજ્ઞાયાગમનં ત્રસ્તઃ સ ચચાલ વરાસનાત્
પછી ધનુષના અવાજથી વાનરરાજ સુગ્રીવને ખબર પડી કે કોઈ આવ્યો છે, તો ડરથી તે પોતાના શ્રેષ્ઠ આસન પરથી ઊભો થયો.
અઙ્ગદેન યથા મહ્યં પુરસ્તાત્ પ્રતિવેદિતમ્। સુવ્યક્તમેષ સમ્પ્રાપ્તઃ સૌમિત્રિર્ભ્રાતૃવત્સલઃ
અંગદે પહેલાં મને જે કહ્યું હતું, એ પ્રમાણે સ્પષ્ટ છે કે સુમિત્રાનો પુત્ર, ભાઈપ્રેમી લક્ષ્મણ, હવે અહીં આવી ગયો છે.
અઙ્ગદેન સમાખ્યાતો જ્યાસ્વનેન ચ વાનરઃ। બુબુધે લક્ષ્મણં પ્રાપ્તં મુખં ચાસ્ય વ્યશુષ્યત
અંગદે આપેલી માહિતી અને ધનુષના અવાજથી વાનરે સમજ્યું કે લક્ષ્મણ આવી ગયા છે, અને તેના ચહેરા પર ભયથી રંગ ઊડી ગયો.
તતસ્તારાં હરિશ્રેષ્ઠઃ સુગ્રીવઃ પ્રિયદર્શનામ્। ઉવાચ હિતમવ્યગ્રસ્ત્રાસસમ્ભ્રાન્તમાનસઃ
પછી વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ સુગ્રીવે, ડર અને ગભરાટથી મનમાં ઉથલપાથલ છતાં શાંત રહી, સુંદર તારા સાથે હિતની વાત કરી.
કિં નુ રુટ્કારણં સુભ્રુ પ્રકૃત્યા મૃદુમાનસઃ। સરોષ ઇવ સમ્પ્રાપ્તો યેનાયં રાઘવાનુજઃ
સુંદર ભ્રૂવાળી, સ્વભાવથી સૌમ્ય એવા રાઘવના નાના ભાઈ લક્ષ્મણ ગુસ્સામાં કેમ આવ્યા હશે, તેનું કારણ શું હોઈ શકે?