નેદમત્ર ત્વયા ગ્રાહ્યં સાધુવૃત્તેન લક્ષ્મણ। તાં પ્રીતિમનુવર્તસ્વ પૂર્વવૃત્તં ચ સંગતમ્
લક્ષ્મણ, તું સારા સ્વભાવનો છે, તો આવી વાત સ્વીકારવી યોગ્ય નથી. તું પહેલા જે પ્રેમ હતો અને જે સંબંધ હતો, એ જ રીતે વર્તન કર.
સામોપહિતયા વાચા રૂક્ષાણિ પરિવર્જયન્। વક્તુમર્હસિ સુગ્રીવં વ્યતીતં કાલપર્યયે
મીઠા અને સમજદારીભર્યા શબ્દો વડે, કઠોરતા ટાળી, હવે યોગ્ય સમય વીતી ગયો છે એટલે સુગ્રીવને એ રીતે સમજાવીને વાત કરવી જોઈએ.
સોઽગ્રજેનાનુશિષ્ટાર્થો યથાવત્ પુરુષર્ષભઃ। પ્રવિવેશ પુરીં વીરો લક્ષ્મણઃ પરવીરહા
પછી મોટા ભાઈએ જે રીતે સમજાવ્યું હતું, એ પ્રમાણે, શત્રુવિરોના વિનાશક, વીર લક્ષ્મણે યોગ્ય રીતે શહેરમાં પ્રવેશ કર્યો.
તતઃ શુભમતિઃ પ્રાજ્ઞો ભ્રાતુઃ પ્રિયહિતે રતઃ। લક્ષ્મણઃ પ્રતિસંરબ્ધો જગામ ભવનં કપેઃ
પછી શુદ્ધ મનવાળો, બુદ્ધિશાળી અને ભાઈના હિતમાં તત્પર, પણ હજી ગુસ્સે ભરેલો લક્ષ્મણ વાનરરાજાના મહેલ તરફ ગયો.
શક્રબાણાસનપ્રખ્યં ધનુઃ કાલાન્તકોપમમ્। પ્રગૃહ્ય ગિરિશૃઙ્ગાભં મન્દરઃ સાનુમાનિવ
તે ઇન્દ્રના ધનુષ્ય જેવું, યમરાજના શસ્ત્ર જેવું ભયાનક ધનુષ્ય હાથમાં લઈને, મન્દર પર્વતના શિખર જેવો દેખાતો આગળ વધ્યો.
યથોક્તકારી વચનમુત્તરં ચૈવ સોત્તરમ્। બૃહસ્પતિસમો બુદ્ધ્યા મત્વા રામાનુજસ્તદા
રામના આદેશ પ્રમાણે વર્તી, યોગ્ય જવાબ શું હોય એ વિચારી, બુદ્ધિમાં બૃહસ્પતિ સમાન લક્ષ્મણે માર્ગમાં વિચાર કર્યો.
કામક્રોધસમુત્થેન ભ્રાતુઃ ક્રોધાગ્નિના વૃતઃ। પ્રભઞ્જન ઇવાપ્રીતઃ પ્રયયૌ લક્ષ્મણસ્તતઃ
ભાઈના કામ અને ગુસ્સાથી ઉદ્ભવેલા ક્રોધના અગ્નિથી ઘેરાયેલો, લક્ષ્મણ, હજી શાંત ન થયો હોય એવો, પવનદેવ જેવો ઝડપથી આગળ વધ્યો.
સાલતાલાશ્વકર્ણાંશ્ચ તરસા પાતયન્ બલાત્। પર્યસ્યન્ ગિરિકૂટાનિ દ્રુમાનન્યાંશ્ચ વેગિતઃ
તે જોરથી સાળ, તાળ અને અશ્વકર્ણ વૃક્ષો ધરાશાયી કરી દીધા અને પવનની ઝડપથી પર્વતોના શિખરો અને બીજા વૃક્ષો પણ ફેંકી દીધા.
શિલાશ્ચ શકલીકુર્વન્ પદ્ભ્યાં ગજ ઇવાશુગઃ। દૂરમેકપદં ત્યક્ત્વા યયૌ કાર્યવશાદ્ દ્રુતમ્
પગથી પથ્થરોને તોડી નાખતો, ગુસ્સે ભરેલા હાથી જેવો, એક જ પગલામાં ઘણું અંતર પાર કરીને, કામના કારણે ઝડપથી આગળ વધ્યો.
તામપશ્યદ્ બલાકીર્ણાં હરિરાજમહાપુરીમ્। દુર્ગામિક્ષ્વાકુશાર્દૂલઃ કિષ્કિન્ધાં ગિરિસંકટે
ઇક્ષ્વાકુ વંશના વાઘ શ્રીરામે, પર્વતોની વચ્ચે આવેલી, બગલાઓથી ભરેલી, વાનરરાજાની દુર્ગમ કિષ્કિંધા નગરી જોઈ.
રોષાત્ પ્રસ્ફુરમાણોષ્ઠઃ સુગ્રીવં પ્રતિ લક્ષ્મણઃ। દદર્શ વાનરાન્ ભીમાન્ કિષ્કિન્ધાયાં બહિશ્ચરાન્
સુગ્રીવ પર ગુસ્સાથી હોઠ કંપાવી રહેલા લક્ષ્મણે, કિષ્કિંધાની બહાર ફરતા ભયાનક વાનરોને જોયા.
તં દૃષ્ટ્વા વાનરાઃ સર્વે લક્ષ્મણં પુરુષર્ષભમ્। શૈલશૃઙ્ગાણિ શતશઃ પ્રવૃદ્ધાંશ્ચ મહીરુહાન્। જગૃહુઃ કુઞ્જરપ્રખ્યા વાનરાઃ પર્વતાન્તરે
લક્ષ્મણને જોઈને, બધા વાનરો, જે હાથી જેવા બળવાન હતા, પર્વતોની ખીણોમાંથી સૈંકડો પર્વતશિખરો અને મોટા વૃક્ષો ઉઠાવી લીધા.
તાન્ ગૃહીતપ્રહરણાન્ સર્વાન્ દૃષ્ટ્વા તુ લક્ષ્મણઃ। બભૂવ દ્વિગુણં ક્રુદ્ધો બહ્વિન્ધન ઇવાનલઃ
બધા વાનરોને શસ્ત્રો લઈને તૈયાર જોયા ત્યારે લક્ષ્મણનો ગુસ્સો બમણો થયો, જાણે ઘણાં ઇંધણથી અગ્નિ વધુ પ્રચંડ બને છે એમ.
તં તે ભયપરીતાઙ્ગા ક્ષુબ્ધં દૃષ્ટ્વા પ્લવંગમાઃ। કાલમૃત્યુયુગાન્તાભં શતશો વિદ્રુતા દિશઃ
તેને ગુસ્સે ભરેલો અને ભયથી કાંપતો જોઈ, વાનરો, જાણે અંતકાળના યમરાજ જેવા, સૈંકડો દિશાઓમાં ભાગી ગયા.
તતઃ સુગ્રીવભવનં પ્રવિશ્ય હરિપુંગવાઃ। ક્રોધમાગમનં ચૈવ લક્ષ્મણસ્ય ન્યવેદયન્
પછી વાનરોએ સુગ્રીવના મહેલમાં જઈને, લક્ષ્મણના ગુસ્સા અને તેના આવવાના સમાચાર આપ્યા.
તારયા સહિતઃ કામી સક્તઃ કપિવૃષસ્તદા। ન તેષાં કપિસિંહાનાં શુશ્રાવ વચનં તદા
તે સમયે વાનરરાજ સુગ્રીવ તારા સાથે મગ્ન હતો, તેથી એ વાનરસિંહોના શબ્દો તેણે સાંભળ્યા જ નહીં.
તતઃ સચિવસંદિષ્ટા હરયો રોમહર્ષણાઃ। ગિરિકુઞ્જરમેઘાભા નગરાન્નિર્યયુસ્તદા
પછી મંત્રીઓના આદેશથી, પહાડ જેવા દેહ ધરાવનારા અને વાદળ જેવાં દેખાતા વાનરોએ, શહેરમાંથી બહાર પડ્યા.
નખદંષ્ટ્રાયુધાઃ સર્વે વીરા વિકૃતદર્શનાઃ। સર્વે શાર્દૂલદંષ્ટ્રાશ્ચ સર્વે વિવૃતદર્શનાઃ
બધા વાનરોના નખ અને દાંત જ તેમનું શસ્ત્ર હતું, તેઓ બધા ભયાનક દેખાવ ધરાવતા, વાઘ જેવા દાંતવાળા અને ડરાવના રૂપ ધરાવતા હતા.
દશનાગબલાઃ કેચિત્ કેચિદ્ દશગુણોત્તરાઃ। કેચિન્નાગસહસ્રસ્ય બભૂવુસ્તુલ્યવર્ચસઃ
કેટલાંક વાનરો દસ હાથી જેટલી તાકાત ધરાવતા, કેટલાંક એથી પણ દસગણી વધારે શક્તિ ધરાવતા, અને કેટલાક તો હજાર હાથી જેટલી બળવત્તા ધરાવતા હતા.
તતસ્તૈઃ કપિભિર્વ્યાપ્તાં દ્રુમહસ્તૈર્મહાબલૈઃ। અપશ્યલ્લક્ષ્મણઃ ક્રુદ્ધઃ કિષ્કિન્ધાં તાં દુરાસદામ્
પછી ક્રોધિત લક્ષ્મણે જોઈને, મહાબળવાન વાનરો વૃક્ષો હાથમાં લઈ, દુર્જય કિષ્કિંધા શહેરને ઘેરી લીધું હતું.
તતસ્તે હરયઃ સર્વે પ્રાકારપરિખાન્તરાત્। નિષ્ક્રમ્યોદગ્રસત્ત્વાસ્તુ તસ્થુરાવિષ્કૃતં તદા
પછી એ બધા વાનરો, પ્રાચીર અને ખાડાઓ વચ્ચેથી બહાર આવી, પોતાની મહાન તાકાત સાથે ખુલ્લા મેદાનમાં ઉભા રહ્યા.
સુગ્રીવસ્ય પ્રમાદં ચ પૂર્વજસ્યાર્થમાત્મવાન્। દૃષ્ટ્વા ક્રોધવશં વીરઃ પુનરેવ જગામ સઃ
સુગ્રીવની બેદરકારી જોઈ અને પોતાના મોટા ભાઈનું કામ યાદ કરીને, આત્મસંયમી લક્ષ્મણ ફરીથી ક્રોધમાં આવી ગયા.
સ દીર્ઘોષ્ણમહોચ્છ્વાસઃ કોપસંરક્તલોચનઃ। બભૂવ નરશાર્દૂલઃ સધૂમ ઇવ પાવકઃ
લાંબા ઉશ્કેરાયેલા શ્વાસો અને ક્રોધથી લાલ આંખો ધરાવતા એ પુરુષશ્રેષ્ઠ, ધુમાડાવાળાં અગ્નિ જેવા દેખાતા હતા.
બાણશલ્યસ્ફુરજ્જિહ્વઃ સાયકાસનભોગવાન્। સ્વતેજોવિષસમ્ભૂતઃ પઞ્ચાસ્ય ઇવ પન્નગઃ
જેણે તીક્ષ્ણ તીરો જેવી જીભ ફફડાવી, ધનુષ્ય-બાણ ધારણ કર્યા, પોતાની તેજસ્વિતા ઝેર જેવી હતી, તે પાંચમુંખી સાપ જેવો લાગતો હતો.
સોઽઙ્ગદં રોષતામ્રાક્ષઃ સંદિદેશ મહાયશાઃ। સુગ્રીવઃ કથ્યતાં વત્સ મમાગમનમિત્યુત
પછી મહાન યશસ્વી લક્ષ્મણે, ક્રોધથી લાલ આંખો સાથે, અંગદને કહ્યું: 'બાળક, સુગ્રીવને કહેજે કે હું આવ્યો છું.'
એષ રામાનુજઃ પ્રાપ્તસ્ત્વત્સકાશમરિંદમ। ભ્રાતુર્વ્યસનસંતપ્તો દ્વારિ તિષ્ઠતિ લક્ષ્મણઃ
'હું, રામનો નાના ભાઈ લક્ષ્મણ, ભાઈના દુઃખથી વ્યથિત, તારા દ્વારે ઉભો છું, હે દુશ્મનોને હરાવનાર સુગ્રીવ.'
તસ્ય વાક્યં યદિ રુચિઃ ક્રિયતાં સાધુ વાનર। ઇત્યુક્ત્વા શીઘ્રમાગચ્છ વત્સ વાક્યમરિંદમ
'જો તને એની વાત ગમે, તો એ પ્રમાણે કર, હે વાનર. અને પછી, હે બાળક, દુશ્મનોને હરાવનારના આદેશે, તું જલદી પાછો આવજે.'
લક્ષ્મણસ્ય વચઃ શ્રુત્વા શોકાવિષ્ટોઽઙ્ગદોઽબ્રવીત્। પિતુઃ સમીપમાગમ્ય સૌમિત્રિરયમાગતઃ
લક્ષ્મણની વાત સાંભળી, દુઃખથી ભરાયેલા અંગદે કહ્યું: 'સૌમિત્ર અહીં આવ્યા છે, મારા પિતાજી પાસે આવી પહોંચ્યા છે.'
અથાઙ્ગદસ્તસ્ય સુતીવ્રવાચા સમ્ભ્રાન્તભાવઃ પરિદીનવક્ત્રઃ। નિર્ગત્ય પૂર્વં નૃપતેસ્તરસ્વી તતો રુમાયાશ્ચરણૌ વવન્દે
પછી અંગદ, એ કઠોર વચનોને કારણે ખૂબ જ દુઃખી અને ચિંતિત થઈ, રાજા સુગ્રીવ પાસે ઝડપથી ગયો અને પછી રૂમાના પગે વંદન કર્યું.
સંગૃહ્ય પાદૌ પિતુરુગ્રતેજા જગ્રાહ માતુઃ પુનરેવ પાદૌ। પાદૌ રુમાયાશ્ચ નિપીડયિત્વા નિવેદયામાસ તતસ્તદર્થમ્
પછી મહાબળવાન અંગદે પહેલા પિતાના પગ પકડી લીધા, પછી માતાના પગ પકડી લીધા, અને રૂમાના પગ દબાવીને, એ વાત બંનેને કહી.