તાસાં તુ વચનં શ્રુત્વા રાજા પરમધાર્મિકઃ । પ્રત્યુવાચ મહાતેજાઃ કન્યાશતમનુત્તમમ્ ॥૧-૩૩-
કન્યાઓના વચન સાંભળી, પરમધાર્મિક અને તેજસ્વી રાજાએ એ શ્રેષ્ઠ સો કન્યાઓને જવાબ આપ્યો.
ક્ષાન્તં ક્ષમાવતાં પુત્ર્યઃ કર્તવ્યં સુમહત્ કૃતમ્ । ઐકમત્યમુપાગમ્ય કુલં ચાવેક્ષિતં મમ ॥૧-૩૩-
"મારી દીકરીઓ, ક્ષમાશીલ લોકો માટે ક્ષમા સૌથી મોટું કર્તવ્ય છે. તમે સૌએ એકતાથી વર્તન કર્યું અને અમારા કુળની રક્ષા કરી."
અલઙ્કારો હિ નારીણાં ક્ષમા તુ પુરુષસ્ય વા । દુષ્કરં તચ્ચ વૈ ક્ષાન્તં ત્રિદશેષુ વિશેષતઃ ॥૧-૩૩-
"સ્ત્રીઓ માટે શૃંગાર છે, પણ પુરુષ માટે ક્ષમા છે. પણ આવી ક્ષમા તો દેવતાઓ માટે પણ દુર્લભ છે."
યાદૃશી વઃ ક્ષમા પુત્ર્યઃ સર્વાસામવિશેષતઃ । ક્ષમા દાનં ક્ષમા સત્યં ક્ષમા યજ્ઞાશ્ચ પુત્રિકાઃ ॥૧-૩૩-
"મારી દીકરીઓ, તમે સૌએ જે ક્ષમા બતાવી છે, એવી સર્વેમાં છે. ક્ષમા એ દાન છે, ક્ષમા એ સત્ય છે, ક્ષમા એ યજ્ઞ છે, હે પુત્રીઓ."
ક્ષમા યશઃ ક્ષમા ધર્મઃ ક્ષમાયાં વિષ્ઠિતં જગત્ । વિસૃજ્ય કન્યાઃ કાકુત્સ્થ રાજા ત્રિદશવિક્રમઃ ॥૧-૩૩-
"ક્ષમા એ યશ છે, ક્ષમા એ ધર્મ છે, આખું જગત ક્ષમાથી ટકી છે. આમ કહી, હે કાકુત્સ્થ, દેવસમાન શક્તિશાળી રાજાએ દીકરીઓને મુક્ત કરી દીધી."
મન્ત્રજ્ઞો મન્ત્રયામાસ પ્રદાનં સહ મન્ત્રિભિઃ । દેશે કાલે ચ કર્તવ્યં સદૃશે પ્રતિપાદનમ્ ॥૧-૩૩-
તે સમયે, રાજાએ પોતાના મંત્રીઓ સાથે મળી, શું, ક્યારે અને કોને આપવું તે વિષયમાં યોગ્ય સ્થળ, સમય અને યોગ્ય વ્યક્તિનું વિચાર કરીને ચર્ચા કરી.
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ ચૂલી નામ મહાદ્યુતિઃ ઊર્ધ્વરેતાઃ શુભાચારો બ્રાહ્મં તપ ઉપાગમત્ ॥૧-૩૩-
એ જ સમયે, ચમકતા તેજવાળા, ઊંચા વ્રતવાળા અને સારા વર્તનવાળા ચૂલી નામના ઋષિએ બ્રાહ્મણવૃત્તિનું તપ શરૂ કર્યું.
તપસ્યન્તમૃષિં તત્ર ગન્ધર્વી પર્યુપાસતે । સોમદા નામ ભદ્રં તે ઊર્મિલાતનયા તદા ॥૧-૩૩-
ત્યાં તે ઋષિ તપ કરી રહ્યા હતા ત્યારે, ઉર્મિલાની દીકરી અને ગંધર્વકન્યા સોમદા તેમની સેવા કરતી હતી.
સા ચ તં પ્રણતા ભૂત્વા શુશ્રૂષણપરાયણા । ઉવાસ કાલે ધર્મિષ્ઠા તસ્યાસ્તુષ્ટોઽભવદ્ ગુરુઃ ॥૧-૩૩-
સોમદાએ ઋષિને વંદન કરીને, સંપૂર્ણ ભક્તિથી તેમની સેવા કરી અને થોડો સમય ત્યાં ધર્મપૂર્વક રહી; તેથી ગુરુજી પણ તેના પર પ્રસન્ન થયા.
સ ચ તાં કાલયોગેન પ્રોવાચ રઘુનન્દન । પરિતુષ્ટોઽસ્મિ ભદ્રં તે કિં કરોમિ તવ પ્રિયમ્ ॥૧-૩૩-
પછી યોગ્ય સમયે, રઘુવંશી, એ ઋષિએ તેને કહ્યું: 'હું તારા પર ખુશ છું, તને શુભ થાય; તને શું ગમતું હોય તે કહો, હું કરીશ.'
પરિતુષ્ટં મુનિં જ્ઞાત્વા ગન્ધર્વી મધુરસ્વરમ્ । ઉવાચ પરમપ્રીતા વાક્યજ્ઞા વાક્યકોવિદમ્ ॥૧-૩૩-
મુનિ પ્રસન્ન છે એ જાણી, ગંધર્વકન્યા ખૂબ આનંદિત થઈ, મધુર અવાજે, સમજદારીથી વાત કરતા ઋષિને કહ્યું.
લક્ષ્મ્યા સમુદિતો બ્રાહ્મ્યા બ્રહ્મભૂતો મહાતપાઃ । બ્રાહ્મેણ તપસા યુક્તં પુત્રમિચ્છામિ ધાર્મિકમ્ ॥૧-૩૩-
હે મહાતપસ્વી, તમે બ્રાહ્મણતેજ અને તપથી યુક્ત છો; હું ઈચ્છું છું કે મને પણ બ્રાહ્મણતપથી યુક્ત અને ધર્મનિષ્ઠ પુત્ર મળે.
અપતિશ્ચાસ્મિ ભદ્રં તે ભાર્યા ચાસ્મિ ન કસ્યચિત્ । બ્રાહ્મેણોપગતાયાશ્ચ દાતુમર્હસિ મે સુતમ્ ॥૧-૩૩-
હે પુજ્ય, હું અવિવાહિતા છું અને કોઈની પત્ની પણ નથી; બ્રાહ્મણપણે તમારી પાસે આવી છું, તમે મને પુત્ર આપો એ યોગ્ય છે.
તસ્યાઃ પ્રસન્નો બ્રહ્મર્ષિર્દદૌ બ્રાહ્મમનુત્તમમ્ । બ્રહ્મદત્ત ઇતિ ખ્યાતં માનસં ચૂલિનઃ સુતમ્ ॥૧-૩૩-
બ્રહ્મર્ષિ તેના પર પ્રસન્ન થઈ, મનથી ઉત્પન્ન થયેલો ઉત્તમ બ્રાહ્મણપુત્ર તેને આપ્યો, જે 'બ્રહ્મદત્ત' તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો અને ચૂલીનો પુત્ર કહેવાયો.
સ રાજા બ્રહ્મદત્તસ્તુ પુરીમધ્યવસત્ તદા । કામ્પિલ્યાં પરયા લક્ષ્મ્યા દેવરાજો યથા દિવમ્ ॥૧-૩૩-
એ બ્રહ્મદત્ત રાજા પછી કાંપિલ્યપુરમાં દેવરાજ જેવી મહાન સમૃદ્ધિ સાથે રહેવા લાગ્યા.
સ બુદ્ધિં કૃતવાન્ રાજા કુશનાભઃ સુધાર્મિકઃ । બ્રહ્મદત્તાય કાકુત્સ્થ દાતું કન્યાશતં તદા ॥૧-૩૩-
પછી, હે કકુત્સ્થ, ધર્મનિષ્ઠ કુશનાભ રાજાએ નક્કી કર્યું કે પોતાની સો દીકરીઓ બ્રહ્મદત્તને આપવી.
તમાહૂય મહાતેજા બ્રહ્મદત્તં મહીપતિઃ । દદૌ કન્યાશતં રાજા સુપ્રીતેનાન્તરાત્મના ॥૧-૩૩-
પછી મહાતેજસ્વી બ્રહ્મદત્તને બોલાવી, રાજાએ અંતરમાં ખૂબ ખુશ થઈને પોતાની સો દીકરીઓ આપી.
યથાક્રમં તદા પાણિં જગ્રાહ રઘુનન્દન । બ્રહ્મદત્તો મહીપાલસ્તાસાં દેવપતિર્યથા ॥૧-૩૩-
પછી, ક્રમશઃ, બ્રહ્મદત્ત રાજાએ દરેક કન્યાનો હાથ પકડીને લગ્ન કર્યા, જેમ દેવરાજે પોતાની પત્નીઓ સાથે કરે છે.
સ્પૃષ્ટમાત્રે તદા પાણૌ વિકુબ્જા વિગતજ્વરાઃ । યુક્તં પરમયા લક્ષ્મ્યા બભૌ કન્યાશતં તદા ॥૧-૩૩-
ત્યારે, તેમના હાથ સ્પર્શતાં જ, બધી કન્યાઓના કૂણાપણું અને દુઃખ દૂર થઈ ગયા અને એ સો કન્યાઓ અતિ સુંદર બની ગઈ.
સ દૃષ્ટ્વા વાયુના મુક્તાઃ કુશનાભો મહીપતિઃ । બભૂવ પરમપ્રીતો હર્ષં લેભે પુનઃ પુનઃ ॥૧-૩૩-
પવનના સ્પર્શથી પોતાની દીકરીઓ મુક્ત થઈ, એ જોઈને કુશનાભ રાજા ખૂબ જ પ્રસન્ન થયા અને વારંવાર આનંદ અનુભવ્યો.
કૃતોદ્વાહં તુ રાજાનં બ્રહ્મદત્તં મહીપતિમ્ । સદારં પ્રેષયામાસ સોપાધ્યાયગણં તદા ॥૧-૩૩-
પછી, દીકરીઓના લગ્ન થયા પછી, રાજાએ બ્રહ્મદત્તને તેમની પત્નીઓ અને ઉપાધ્યાયગણ સાથે વિદાય આપી.
સોમદાપિ સુતં દૃષ્ટ્વા પુત્રસ્ય સદૃશીં ક્રિયામ્ । યથાન્યાયં ચ ગન્ધર્વી સ્નુષાસ્તાઃ પ્રત્યનન્દત । સ્પૃષ્ટ્વા સ્પૃષ્ટ્વા ચ તાઃ કન્યાઃ કુશનાભં પ્રશસ્ય ચ ॥૧-૩૩-
સોમદાએ પોતાના પુત્રને યોગ્ય રીતે વર્તતા જોઈ, અને ગંધર્વકન્યાએ પણ રીત પ્રમાણે પોતાની વહુઓનું હર્ષપૂર્વક સ્વાગત કર્યું; કન્યાઓને સ્પર્શી અને કુશનાભની પ્રશંસા કરી.
thumb|ચતુસ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે ચતુસ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૧-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના બાલકાંડનો ચોત્રીસમો સર્ગ સાંભળો.
કૃતોદ્વાહે ગતે તસ્મિન્ બ્રહ્મદત્તે ચ રાઘવ । અપુત્રઃ પુત્રલાભાય પૌત્રીમિષ્ટિમકલ્પયત્ ॥૧-૩૪-
બ્રહ્મદત્તનું લગ્ન થઈ ગયું અને તે પાછો ગયો પછી, સંતાન વિનાના રાજાએ દીકરો મળે એ માટે પૌત્ર યજ્ઞ કર્યો.
ઇષ્ટ્યાં તુ વર્તમાનાયાં કુશનાભં મહીપતિમ્ । ઉવાચ પરમોદારઃ કુશો બ્રહ્મસુતસ્તદા ॥૧-૩૪-
યજ્ઞ ચાલી રહ્યો હતો ત્યારે, મહાન અને ઉદાર બ્રહ્મપુત્ર કુશે રાજા કુશનાભને કહ્યું.
પુત્રસ્તે સદૃશઃ પુત્ર ભવિષ્યતિ સુધાર્મિકઃ । ગાધિં પ્રાપ્સ્યસિ તેન ત્વં કીર્તિં લોકે ચ શાશ્વતીમ્ ॥૧-૩૪-
પુત્ર, તને તારા જેવો ધર્મનિષ્ઠ દીકરો મળશે; તેના દ્વારા તને ગાધિ નામે પુત્ર અને જગતમાં કાયમી કીર્તિ મળશે.
એવમુક્ત્વા કુશો રામ કુશનાભં મહીપતિમ્ । જગામાકાશમાવિશ્ય બ્રહ્મલોકં સનાતનમ્ ॥૧-૩૪-
આ રીતે રાજા કુશનાભને કહ્યા પછી, કુશે આકાશમાં જઈને બ્રહ્મલોકમાં પ્રવેશ કર્યો.
કસ્યચિત્ ત્વથ કાલસ્ય કુશનાભસ્ય ધીમતઃ । જજ્ઞે પરમધર્મિષ્ઠો ગાધિરિત્યેવ નામતઃ ॥૧-૩૪-
થોડા સમય પછી, વિદ્વાન કુશનાભને એક ઉત્તમ ધર્મી પુત્ર થયો, તેનું નામ ગાધિ રાખવામાં આવ્યું.
સ પિતા મમ કાકુત્સ્થ ગાધિઃ પરમધાર્મિકઃ । કુશવંશપ્રસૂતોઽસ્મિ કૌશિકો રઘુનન્દન ॥૧-૩૪-
હે કાકુત્સ્થકુળના વંશજ, એ પરમ ધર્મી ગાધિ મારા પિતા છે; હું કુશિક, કુશકુળમાં જન્મેલો છું, હે રઘુકુળના આનંદ.
પૂર્વજા ભગિની ચાપિ મમ રાઘવ સુવ્રતા । નામ્ના સત્યવતી નામ ઋચીકે પ્રતિપાદિતા ॥૧-૩૪-
મારી મોટી બહેન પણ છે, હે રાઘવ, જે સત્ય અને ધર્મમાં સ્થિર છે; તેનું નામ સત્યવતી છે અને તેનું વિવાહ ઋચીક સાથે થયું.