તદિદં મિત્રકાર્યં નઃ કાલાતીતમરિંદમ। ક્રિયતાં રાઘવસ્યૈતદ્ વૈદેહ્યાઃ પરિમાર્ગણમ્
અત્યારે આપણા મિત્રનું કામ સમયથી આગળ ગયું નથી, દુશ્મનને જીતનાર, રાઘવ માટે વૈદેહીનું શોધવાનું કાર્ય શરૂ કરો.
ન ચ કાલમતીતં તે નિવેદયતિ કાલવિત્। ત્વરમાણોઽપિ સ પ્રાજ્ઞસ્તવ રાજન્ વશાનુગઃ
સમય જાણનાર બુદ્ધિશાળી, રાજા, ત્વરિત હોવા છતાં, તમને સમય પસાર થયો છે એવું કહેતો નથી, કારણ કે તે તમારી આજ્ઞાને અનુસરે છે.
કુલસ્ય હેતુઃ સ્ફીતસ્ય દીર્ઘબન્ધુશ્ચ રાઘવઃ। અપ્રમેયપ્રભાવશ્ચ સ્વયં ચાપ્રતિમો ગુણૈઃ
રાઘવ તમારા સમૃદ્ધ કુળનો આધાર છે, લાંબા સમયથી સંબંધિત છે, તેની શક્તિ અપરિમિત છે અને ગુણોમાં પણ અદ્વિતીય છે.
તસ્ય ત્વં કુરુ વૈ કાર્યં પૂર્વં તેન કૃતં તવ। હરીશ્વર કપિશ્રેષ્ઠાનાજ્ઞાપયિતુમર્હસિ
તેને માટે એ કામ કરો જે તેણે પહેલાં તમારા માટે કર્યું છે; વાનરોએના સ્વામી, તમે વાનર શ્રેષ્ઠોને આજ્ઞા આપવી જોઈએ.
નહિ તાવદ્ ભવેત્ કાલો વ્યતીતશ્ચોદનાદૃતે। ચોદિતસ્ય હિ કાર્યસ્ય ભવેત્ કાલવ્યતિક્રમઃ
કોઈ કાર્ય માટે આજ્ઞા ન મળે ત્યાં સુધી સમય પસાર થતો નથી; આજ્ઞા મળ્યા પછી જ કાર્ય માટે સમય પસાર થાય છે.
અકર્તુરપિ કાર્યસ્ય ભવાન્ કર્તા હરીશ્વર। કિં પુનઃ પ્રતિકર્તુસ્તે રાજ્યેન ચ વધેન ચ
બીજાઓ કાર્ય ન કરે તો પણ, વાનરોએના સ્વામી, તમે કાર્ય કરનાર છો; પછી જ્યારે તમારે પ્રતિસાદ આપવો હોય, તો રાજ્ય અને જીવનથી પણ વધારે શું?
શક્તિમાનતિવિક્રાન્તો વાનરર્ક્ષગણેશ્વર। કર્તું દાશરથેઃ પ્રીતિમાજ્ઞાયાં કિં નુ સજ્જસે
શક્તિશાળી અને ખૂબ જ પરાક્રમી વાનર અને રીક્ષાઓના સ્વામી, દશરથપુત્રને પ્રસન્ન કરનાર આજ્ઞા પાળવામાં તમે વિલંબ કેમ કરો છો?
કામં ખલુ શરૈઃ શક્તઃ સુરાસુરમહોરગાન્। વશે દાશરથિઃ કર્તું ત્વત્પ્રતિજ્ઞામવેક્ષતે
દશરથપુત્ર પોતાના તીરો દ્વારા દેવ, દાનવ અને મહાન સાપોને પણ વશ કરી શકે છે, છતાં તે તમારી પ્રતિજ્ઞા તરફ જુએ છે.
પ્રાણત્યાગાવિશંકેન કૃતં તેન મહત્ પ્રિયમ્। તસ્ય માર્ગામ વૈદેહીં પૃથિવ્યામપિ ચામ્બરે
તેને પોતાના પ્રાણ પણ નિર્વિકાર રીતે ત્યાગી દીધા છે અને મોટું ઉપકાર કર્યું છે; તેથી વૈદેહીનું શોધો, પૃથ્વી પર અને આકાશમાં પણ.
દેવદાનવગન્ધર્વા અસુરાઃ સમરુદ્ગણાઃ। ન ચ યક્ષા ભયં તસ્ય કુર્યુઃ કિમિવ રાક્ષસાઃ
દેવ, દાનવ, ગંધર્વ, અસુરો અને મરુદગણો, યક્ષો પણ તેને ડરાવી શકતા નથી— તો પછી રાક્ષસો શું કરી શકે?
તદેવં શક્તિયુક્તસ્ય પૂર્વં પ્રતિકૃતસ્તથા। રામસ્યાર્હસિ પિઙ્ગેશ કર્તું સર્વાત્મના પ્રિયમ્
જે શક્તિશાળી છે અને પહેલાં તમારા માટે કાર્ય કર્યું છે, પિંગલવર્ણના સ્વામી, તમે રામ માટે સર્વાંગી રીતે પ્રિય કાર્ય કરો.
નાધસ્તાદવનૌ નાપ્સુ ગતિર્નોપરિ ચામ્બરે। કસ્યચિત્ સજ્જતેઽસ્માકં કપીશ્વર તવાજ્ઞયા
વાનરોએના સ્વામી, તમારી આજ્ઞાથી, અમને પૃથ્વી પર, પાણીમાં કે આકાશમાં કોઈ અવરોધ નથી.
તદાજ્ઞાપય કઃ કિં તે કુતો વાપિ વ્યવસ્યતુ। હરયો હ્યપ્રધૃષ્યાસ્તે સન્તિ કોટ્યગ્રતોઽનઘ
તેથી, કોણ શું કરે અને કયા સ્થાનથી કરે, એ નિર્ધાર કરો; નિર્દોષ, તમારી સામે અગણિત, અપરાજેય વાનરો ઉભા છે.
તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા કાલે સાધુ નિરૂપિતમ્। સુગ્રીવઃ સત્ત્વસમ્પન્નશ્ચકાર મતિમુત્તમામ્
સમયસર અને સારું બોલેલું એ વચન સાંભળીને, ગુણવાન સુગ્રીવએ ઉત્તમ યોજના બનાવી.
યથા સેના સમગ્રા મે યૂથપાલાશ્ચ સર્વશઃ। સમાગચ્છન્ત્યસઙ્ગેન સેનાગ્ર્યે ણ તથા કુરુ
મારી આખી સેનાની સાથે બધા યુથપતિઓ વિલંબ વિના સેનાના આગલા ભાગમાં ભેગા થાય, એ રીતે કરો.
યે ત્વન્તપાલાઃ પ્લવગાઃ શીઘ્રગા વ્યવસાયિનઃ। સમાનયન્તુ તે શીઘ્રં ત્વરિતાઃ શાસનાન્મમ। સ્વયં ચાનન્તરં કાર્યં ભવાનેવાનુપશ્યતુ
સીમા પર રહેલા ઝડપી અને નિશ્ચયી વાનરો મારા આદેશથી ઝડપથી બધાને ભેગા કરે; અને પછી તમે પોતે કાર્યને નજીકથી નિહાળો.
ત્રિપઞ્ચરાત્રાદૂર્ધ્વં યઃ પ્રાપ્નુયાદિહ વાનરઃ। તસ્ય પ્રાણાન્તિકો દણ્ડો નાત્ર કાર્યા વિચારણા
જો કોઈ વાનર પંદર દિવસ પછી આવે, તો તેને મૃત્યુદંડ મળશે; આમાં કોઈ વિચાર કરવાની જરૂર નથી.
હરીંશ્ચ વૃદ્ધાનુપયાતુ સાઙ્ગદો ભવાન્ મમાજ્ઞામધિકૃત્ય નિશ્ચિતમ્। ઇતિ વ્યવસ્થાં હરિપુઙ્ગવેશ્વરો વિધાય વેશ્મ પ્રવિવેશ વીર્યવાન્
મૂખ્ય વાનરો તેમના સાથીઓ સાથે મારી આજ્ઞા મજબૂતીથી પાળીને આવે; વાનર શ્રેષ્ઠોના સ્વામી, શક્તિશાળી, આ વ્યવસ્થા કરી પોતાના ગૃહમાં પ્રવેશ્યા.
thumb|ત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકી રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો ત્રીસમો અધ્યાય સાંભળો.
ગૃહં પ્રવિષ્ટે સુગ્રીવે વિમુક્તે ગગને ઘનૈઃ। વર્ષરાત્રે સ્થિતો રામઃ કામશોકાભિપીડિતઃ
સુગ્રીવ પોતાના ઘરમાં પ્રવેશી ગયો અને આકાશમાંથી વાદળો દૂર થઈ ગયા ત્યારે, રામ વરસાદની રાતમાં ઊભો રહ્યો, અને તેને ઇચ્છા તથા દુઃખથી ભારે પીડા થઈ.
પાણ્ડુરં ગગનં દૃષ્ટ્વા વિમલં ચન્દ્રમણ્ડલમ્। શારદીં રજનીં ચૈવ દૃષ્ટ્વા જ્યોત્સ્નાનુલેપનામ્
પાંદુરું આકાશ, નિર્મળ ચંદ્રમંડળ અને ચાંદનીથી રંજાયેલી શરદની રાત જોઈ,
કામવૃત્તં ચ સુગ્રીવં નષ્ટાં ચ જનકાત્મજામ્। દૃષ્ટ્વા કાલમતીતં ચ મુમોહ પરમાતુરઃ
સુગ્રીવ ભોગમાં મગ્ન, જનકની પુત્રી ગુમ થયેલી અને સમય પસાર થઈ ગયો જોઈને, રામ ખૂબ દુઃખી થઈ ગયો અને મનમાં હેરાન થઈ ગયો.
સ તુ સંજ્ઞામુપાગમ્ય મુહૂર્તાન્મતિમાન્ નૃપઃ। મનઃસ્થામપિ વૈદેહીં ચિન્તયામાસ રાઘવઃ
પરંતુ થોડા સમય પછી જાગી, બુદ્ધિશાળી રાજકુમાર રાઘવ મનમાં વસેલી વૈદેહી વિશે વિચારવા લાગ્યો.
દૃષ્ટ્વા ચ વિમલં વ્યોમ ગતવિદ્યુદ્બલાહકમ્। સારસારાવસંઘુષ્ટં વિલલાપાર્તયા ગિરા
વિદ્યુત અને વાદળોથી મુક્ત, નિર્મળ આકાશ અને સાદ-સારસ પક્ષીઓના અવાજથી ગુંજતું જોઈને, રામ દુઃખી અવાજે વિલાપ કર્યો.
આસીનઃ પર્વતસ્યાગ્રે હેમધાતુવિભૂષિતે। શારદં ગગનં દૃષ્ટ્વા જગામ મનસા પ્રિયામ્
સોનાની ધાતુથી શોભિત પર્વતની ટોચ પર બેઠો, શરદનું આકાશ જોઈને, રામનું મન પોતાની પ્રિય પાસે પહોંચી ગયું.
સારસારાવસંનાદૈઃ સારસારાવનાદિની। યાઽઽશ્રમે રમતે બાલા સાદ્ય મે રમતે કથમ્
જે સ્થળે ક્યારેક યુવાન સ્ત્રી આશ્રમમાં સાદ-સારસ પક્ષીઓના અવાજ સાથે આનંદ કરતી હતી, આજે તે મારા વગર કેવી રીતે આનંદ પામે છે?
પુષ્પિતાંશ્ચાસનાન્ દૃષ્ટ્વા કાઞ્ચનાનિવ નિર્મલાન્। કથં સા રમતે બાલા પશ્યન્તી મામપશ્યતી
સોનાની જેમ ચમકતા, ફૂલેલા અને નિર્મળ વૃક્ષો જોઈને, એ યુવાન સ્ત્રી મને જોઈ શકતી નથી, તો કેવી રીતે આનંદ અનુભવે છે?
યા પુરા કલહંસાનાં કલેન કલભાષિણી। બુધ્યતે ચારુસર્વાઙ્ગી સાદ્ય મે રમતે કથમ્
જે ક્યારેક મીઠી અવાજથી કલહંસના મૃદુ બોલ પર જાગતી હતી, એ સુંદર અંગવાળી સ્ત્રી આજે કેવી રીતે આનંદ પામે છે?
નિઃસ્વનં ચક્રવાકાનાં નિશમ્ય સહચારિણામ્। પુણ્ડરીકવિશાલાક્ષી કથમેષા ભવિષ્યતિ
ચક્રવાક પક્ષીઓના સાથીઓ સાથેના અવાજ સાંભળીને, કમળ જેવી વિશાળ આંખો ધરાવતી એ સ્ત્રી હવે કેવી છે?
સરાંસિ સરિતો વાપીઃ કાનનાનિ વનાનિ ચ। તાં વિના મૃગશાવાક્ષીં ચરન્નાદ્ય સુખં લભે
હું સરોવરો, નદીઓ, કૂવો, વન અને જંગલમાં ફરું છું, પણ મૃગશાવાંખી એના વિના આજે મને કોઈ આનંદ નથી મળતો.