નીલમેઘાશ્રિતા વિદ્યુત્ સ્ફુરન્તી પ્રતિભાતિ મે। સ્ફુરન્તી રાવણસ્યાઙ્કે વૈદેહીવ તપસ્વિની
નીલ વાદળો પર ચમકતી વીજળી મને એવું લાગે છે કે રાવણની ગોદમાં કાંપતી, તપસ્વિ વૈદેહી બેઠી છે.
ઇમાસ્તા મન્મથવતાં હિતાઃ પ્રતિહતા દિશઃ। અનુલિપ્તા ઇવ ઘનૈર્નષ્ટગ્રહનિશાકરાઃ
આ દિશાઓ, જે પ્રેમીઓ માટે હમેશાં પ્રિય રહી હતી, હવે વાદળોથી ઢંકાઈ ગઈ છે, જાણે ચાંદ અને તારાઓ ગુમ થઈ ગયા હોય.
ક્વચિદ્ બાષ્પાભિસંરુદ્ધાન્ વર્ષાગમસમુત્સુકાન્। કુટજાન્ પશ્ય સૌમિત્રે પુષ્પિતાન્ ગિરિસાનુષુ। મમ શોકાભિભૂતસ્ય કામસંદીપનાન્ સ્થિતાન્
સૌમિત્રે, પર્વતની ઢાળ પર કૂટજ વૃક્ષો ફૂલેલા છે—કેટલાંક વરસાદની આતુરતા અને આંસુઓથી દબાયેલા, જાણે મારા દુ:ખ અને ઈચ્છાને જાગૃત કરે છે.
રજઃ પ્રશાન્તં સહિમોઽદ્ય વાયુ- ર્નિદાઘદોષપ્રસરાઃ પ્રશાન્તાઃ। સ્થિતા હિ યાત્રા વસુધાધિપાનાં પ્રવાસિનો યાન્તિ નરાઃ સ્વદેશાન્
આજે ધૂળ શાંત થઈ ગઈ છે, પવન હળવો છે, ગરમી ઓછી થઈ ગઈ છે; રાજાઓની યાત્રા અટકી ગઈ છે અને પ્રવાસી લોકો પોતાના દેશે પાછા ફરે છે.
સમ્પ્રસ્થિતા માનસવાસલુબ્ધાઃ પ્રિયાન્વિતાઃ સમ્પ્રતિ ચક્રવાકાઃ। અભીક્ષ્ણવર્ષોદકવિક્ષતેષુ યાનાનિ માર્ગેષુ ન સમ્પતન્તિ
ચક્રવાક પક્ષીઓ, તળાવમાં વસવા માટે આતુર અને પોતાના સાથી સાથે જોડાઈ, હવે રવાના થયા છે; વારંવાર વરસાદથી ભીંજાયેલા રસ્તાઓ પર ગાડીઓ ચાલતી નથી.
ક્વચિત્ પ્રકાશં ક્વચિદપ્રકાશં નભઃ પ્રકીર્ણામ્બુધરં વિભાતિ। ક્વચિત્ ક્વચિત્ પર્વતસંનિરુદ્ધં રૂપં યથા શાન્તમહાર્ણવસ્ય
આકાશમાં વાદળો છવાયેલા છે, ક્યાંક પ્રકાશિત, ક્યાંક અંધારું; ક્યાંક પર્વતોથી અવરોધિત, અને મહાસાગરની શાંત સપાટી જેવું લાગે છે.
વ્યામિશ્રિતં સર્જકદમ્બપુષ્પૈ- ર્નવં જલં પર્વતધાતુતામ્રમ્। મયૂરકેકાભિરનુપ્રયાતં શૈલાપગાઃ શીઘ્રતરં વહન્તિ
પર્વતની નદીઓ, સર્જ અને કદંબના ફૂલો સાથે મિશ્રિત, ધાતુથી લાલ રંગ પામેલી, મયૂરની કૂક સાથે ઝડપથી વહે છે.
રસાકુલં ષટ્પદસંનિકાશં પ્રભુજ્યતે જમ્બુફલં પ્રકામમ્। અનેકવર્ણં પવનાવધૂતં ભૂમૌ પતત્યામ્રફલં વિપક્વમ્
રસથી ભરપૂર, મધમાખીઓથી ઘેરાયેલું પક્વ જાંબુ ફળ ઉત્સાહપૂર્વક ખવાય છે; પવનથી હલાવેલા, અનેક રંગના, સંપૂર્ણ પક્વ કેરીના ફળ જમીન પર પડે છે.
વિદ્યુત્પતાકાઃ સબલાકમાલાઃ શૈલેન્દ્રકૂટાકૃતિસંનિકાશાઃ। ગર્જન્તિ મેઘાઃ સમુદીર્ણનાદા મત્તા ગજેન્દ્રા ઇવ સંયુગસ્થાઃ
વાદળો વીજળીના ધ્વજ અને બલાકાની હારથી શણગારેલા, મહાપર્વતના શિખરો જેવા, ગર્જના સાથે દહાડે છે, જાણે મસ્ત હાથીઓ યુદ્ધ માટે તૈયાર હોય.
વર્ષોદકાપ્યાયિતશાદ્વલાનિ પ્રવૃત્તનૃત્તોત્સવબર્હિણાનિ। વનાનિ નિર્વૃષ્ટબલાહકાનિ પશ્યાપરાહ્ણેષ્વધિકં વિભાન્તિ
વૃક્ષો, વરસાદથી તાજા થયેલા ઘાસ અને નૃત્ય શરૂ કરેલા મયૂરોથી ભરેલા, વરસાદના વાદળો ગયા પછી બપોરે વધુ સુંદર દેખાય છે.
સમુદ્વહન્તઃ સલિલાતિભારં બલાકિનો વારિધરા નદન્તઃ। મહત્સુ શૃઙ્ગેષુ મહીધરાણાં વિશ્રમ્ય વિશ્રમ્ય પુનઃ પ્રયાન્તિ
વાદળો, પાણીનો ભાર લઈને, બલાકાની કૂક સાથે, મોટા પર્વતોના શિખરો પર વારંવાર આરામ કરે છે અને પછી આગળ વધે છે.
મેઘાભિકામા પરિસમ્પતન્તી સમ્મોદિતા ભાતિ બલાકપંક્તિઃ। વાતાવધૂતા વરપૌણ્ડરીકી લમ્બેવ માલા રુચિરામ્બરસ્ય
વાદળ સુધી પહોંચવા આતુર અને આનંદિત બલાકાની પંક્તિ, પવનથી હલાવેલી, તેજસ્વી આકાશમાં લટકતી, સુંદર શ્વેત કમળની હાર જેવી લાગે છે.
બાલેન્દ્રગોપાન્તરચિત્રિતેન વિભાતિ ભૂમિર્નવશાદ્વલેન। ગાત્રાનુપૃક્તેન શુકપ્રભેણ નારીવ લાક્ષોક્ષિતકમ્બલેન
ભૂમિ, નવી લીલી ઘાસ, બાલેન્દ્રગોપના લાલ રંગ અને શુકના ફીકા રંગથી શણગારેલી, એવી તેજસ્વી લાગે છે કે સ્ત્રી લાકથી રંગેલા ઓઢણા ઓઢી હોય.
નિદ્રા શનૈઃ કેશવમભ્યુપૈતિ દ્રુતં નદી સાગરમભ્યુપૈતિ। હૃષ્ટા બલાકા ઘનમભ્યુપૈતિ કાન્તા સકામા પ્રિયમભ્યુપૈતિ
નિદ્રા ધીમે ધીમે કેશવને આવેછે; નદી ઝડપથી સાગર તરફ જાય છે; ખુશ બલાકા વાદળ તરફ જાય છે; અને પ્રેમથી ભરેલી સ્ત્રી, ઈચ્છા પૂર્ણ થઈ, પોતાના પ્રિયજન પાસે જાય છે.
જાતા વનાન્તાઃ શિખિસુપ્રનૃત્તા જાતાઃ કદમ્બાઃ સકદમ્બશાખાઃ। જાતા વૃષા ગોષુ સમાનકામા જાતા મહી સસ્યવનાભિરામા
વનના કિનારા મયૂરના સુંદર નૃત્યથી જીવંત છે; કદંબ વૃક્ષો પોતાની શાખાઓ સાથે ફૂલેલા છે; વાછરડા અને ગાયની ઈચ્છા મેળ ખાતી છે; અને ધરતી પાકના ખેતરોથી શણગારેલી છે.
વહન્તિ વર્ષન્તિ નદન્તિ ભાન્તિ ધ્યાયન્તિ નૃત્યન્તિ સમાશ્વસન્તિ। નદ્યો ઘના મત્તગજા વનાન્તાઃ પ્રિયાવિહીનાઃ શિખિનઃ પ્લવંગમાઃ
નદીઓ, વાદળો, ઉન્મત્ત હાથીઓ અને જંગલના કાંઠા—all વહે છે, વરસે છે, ગર્જે છે અને ઝળહળે છે; તેઓ વિચારે છે, નાચે છે અને આરામ મેળવે છે—જ્યારે પ્રેમથી વિહોણા મોર અને વાંદરાઓ, longingમાં રહે છે.
ધારાનિપાતૈરભિહન્યમાનાઃ કદમ્બશાખાસુ વિલમ્બમાનાઃ। ક્ષણાર્જિતં પુષ્પરસાવગાઢં શનૈર્મદં ષટ્ચરણાસ્ત્યજન્તિ
વરસાદની ધારા પડતાં, કદંબના ડbranches પર ચોંટેલા, છ પગવાળાં ભમરો, નવી ફૂલોમાંથી ઝડપથી મધ પીધું, ધીમે ધીમે પોતાની ઉન્મત્તતા છોડે છે.
અઙ્ગારચૂર્ણોત્કરસંનિકાશૈઃ ફલૈઃ સુપર્યાપ્તરસૈઃ સમૃદ્ધૈઃ। જમ્બૂદ્રુમાણાં પ્રવિભાન્તિ શાખા નિપીયમાના ઇવ ષટ્પદૌઘૈઃ
જાંબુના વૃક્ષોની શાખાઓ, લાલ રંગના પાવડર જેવી અને રસથી ભરપૂર ફળોથી ભરેલી, ભમરોના ઝુંડ દ્વારા પીવામાં આવી રહી હોય તેમ ઝળહળે છે.
તડિત્પતાકાભિરલંકૃતાના- મુદીર્ણગમ્ભીરમહારવાણામ્। વિભાન્તિ રૂપાણિ બલાહકાનાં રણોત્સુકાનામિવ વારણાનામ્
વીજળીની ધજાથી શોભિત અને ઊંડા, ગર્જનાથી ભરેલી વાદળોની આકૃતિઓ, યુદ્ધ માટે ઉત્સુક હાથીઓ જેવી ઝળહળે છે.
માર્ગાનુગઃ શૈલવનાનુસારી સમ્પ્રસ્થિતો મેઘરવં નિશમ્ય। યુદ્ધાભિકામઃ પ્રતિનાદશઙ્કી મત્તો ગજેન્દ્રઃ પ્રતિસંનિવૃત્તઃ
મહાન હાથી, પર્વતો અને જંગલમાં પોતાનો માર્ગ ચાલતો, વાદળોની ગર્જના સાંભળી, યુદ્ધ માટે ઉત્સુક પણ પ્રતિધ્વનિથી સાવચેત, ઉન્મત્ત થઈ પાછો વળી જાય છે.
ક્વચિત્ પ્રગીતા ઇવ ષટ્પદૌઘૈઃ ક્વચિત્ પ્રનૃત્તા ઇવ નીલકણ્ઠૈઃ। ક્વચિત્ પ્રમત્તા ઇવ વારણેન્દ્રૈ- ર્વિભાન્ત્યનેકાશ્રયિણો વનાન્તાઃ
ક્યાંક ભમરોના ઝુંડથી ગીત ગવાય છે તેમ, ક્યાંક નીલકંઠ મોરો દ્વારા નૃત્ય થાય છે તેમ, ક્યાંક મહાન હાથીઓથી ઉન્મત્ત થાય છે તેમ—જંગલના કાંઠા અનેક રૂપે ઝળહળે છે.
કદમ્બસર્જાર્જુનકન્દલાઢ્યા વનાન્તભૂમિર્મધુવારિપૂર્ણા। મયૂરમત્તાભિરુતપ્રનૃત્તૈ- રાપાનભૂમિપ્રતિમા વિભાતિ
કદંબ, સાળ અને અર્જુનના કૂંપળોથી ભરપૂર, મધથી ભરેલી જંગલની જમીન, વરસાદથી ઉન્મત્ત મોરો નાચે અને બોલે છે, એ રીતે પીણાની જમીન જેવી ઝળહળે છે.
મુક્તાસમાભં સલિલં પતદ્ વૈ સુનિર્મલં પત્રપુટેષુ લગ્નમ્। હૃષ્ટા વિવર્ણચ્છદના વિહંગાઃ સુરેન્દ્રદત્તં તૃષિતાઃ પિબન્તિ
મુક્તાની માળ જેવી, શુદ્ધ અને સ્વચ્છ પાણી પાંદડાની કોપમાં અટકી જાય છે; ફિક્કી પાંખવાળા, તરસેલા પક્ષીઓ, દેવોના રાજા દ્વારા આપેલાં પાણીની જેમ, ઉત્સાહથી પીવે છે.
ષટ્પાદતન્ત્રીમધુરાભિધાનં પ્લવંગમોદીરિતકણ્ઠતાલમ્। આવિષ્કૃતં મેઘમૃદઙ્ગનાદૈ- ર્વનેષુ સંગીતમિવ પ્રવૃત્તમ્
ભમરોની મધુર ધ્વનિ, વાંદરાઓની તાળ સાથેની બોલ, અને વાદળોમાંથી આવતી ઢોલ જેવી ગર્જના—આ બધું મળીને જંગલમાં સંગીત જેવી મોજ ઊભી કરે છે.
ક્વચિત્ પ્રનૃત્તૈઃ ક્વચિદુન્નદદ્ભિઃ ક્વચિચ્ચ વૃક્ષાગ્રનિષણ્ણકાયૈઃ। વ્યાલમ્બબર્હાભરણૈર્મયૂરૈ- ર્વનેષુ સંગીતમિવ પ્રવૃત્તમ્
ક્યાંક મોરો નાચે છે, ક્યાંક ઉંચી અવાજે બોલે છે, ક્યાંક વૃક્ષની ટોચ પર પોતાના લાંબા, ઝળહળતા પૂંછ સાથે બેઠા છે—જંગલમાં સંગીત જેવી મોજ ઊભી થાય છે.
સ્વનૈર્ઘનાનાં પ્લવગાઃ પ્રબુદ્ધા વિહાય નિદ્રાં ચિરસંનિરુદ્ધામ્। અનેકરૂપાકૃતિવર્ણનાદા નવામ્બુધારાભિહતા નદન્તિ
વાદળોની અવાજથી જાગેલા વાંદરાઓ, લાંબી ઊંઘ છોડીને, નવા વરસાદની ધારા દ્વારા, અનેક રૂપ અને અવાજમાં ચીસ પાડે છે.
નદ્યઃ સમુદ્વાહિતચક્રવાકા- સ્તટાનિ શીર્ણાન્યપવાહયિત્વા। દૃપ્તા નવપ્રાવૃતપૂર્ણભોગા- દૃતં સ્વભર્તારમુપોપયાન્તિ
નદીઓ, refuges તરીકે આવેલા ચક્રવાક પક્ષીઓને લઈ, પોતાના કાંઠા સાફ કરી, નવા વરસાદથી ભરપૂર થઈ, ઝડપથી પોતાના સમુદ્ર સ્વામી તરફ વેગે જાય છે.
નીલેષુ નીલા નવવારિપૂર્ણા મેઘેષુ મેઘાઃ પ્રતિભાન્તિ સક્તાઃ। દવાગ્નિદગ્ધેષુ દવાગ્નિદગ્ધાઃ શૈલેષુ શૈલા ઇવ બદ્ધમૂલાઃ
નીલા પર્વતો પર, નવા પાણીથી ભરેલા નીલા વાદળો જોડાયેલા દેખાય છે; જંગલમાં, આગથી દાઝેલા વાદળો આગ જેવી લાગે છે; પર્વતો પર, વાદળો પર્વતની જેમ જ મૂળમાં ઊભા છે.
પ્રમત્તસંનાદિતબર્હિણાનિ સશક્રગોપાકુલશાદ્વલાનિ। ચરન્તિ નીપાર્જુનવાસિતાનિ ગજાઃ સુરમ્યાણિ વનાન્તરાણિ
કદંબ અને અર્જુનના ફૂલોની સુગંધથી ભરેલી, intoxicated મોરો ગર્જે છે અને ઇન્દ્રગોપથી ભરેલી ઘાસવાળી, સુંદર જંગલની અંદર હાથીઓ ફરે છે.
નવામ્બુધારાહતકેસરાણિ દ્રુતં પરિત્યજ્ય સરોરુહાણિ। કદમ્બપુષ્પાણિ સકેસરાણિ નવાનિ હૃષ્ટા ભ્રમરાઃ પિબન્તિ
નવા વરસાદથી ફૂલોની કેસરા પડેલી, કમળના ફૂલોને ભમરો ઝડપથી છોડે છે અને ખુશીથી નવા કદંબના કેસરાવાળા ફૂલોનું મધ પીવે છે.