નિવેદ્ય રામાય તદા મહાત્મને મહાભિષેકં કપિવાહિનીપતિઃ। રુમાં ચ ભાર્યામુપલભ્ય વીર્યવા- નવાપ રાજ્યં ત્રિદશાધિપો યથા
પછી, વાનરસેનાના નેતાએ મહાન અભિષેકની વાત મહાત્મા રામને કહી, પોતાની પત્ની રૂમાને ફરી પ્રાપ્ત કરી, દેવોના રાજા જેવો રાજ્ય પ્રાપ્ત કર્યું.
thumb|સપ્તવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે સપ્તવિંશઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધાકાંડમાં સત્તાવીસમો સર્ગ સાંભળો.
અભિષિક્તે તુ સુગ્રીવે પ્રવિષ્ટે વાનરે ગુહામ્। આજગામ સહ ભ્રાત્રા રામઃ પ્રસ્રવણં ગિરિમ્
સુગ્રીવના અભિષેક પછી અને વાનરો ગુફામાં પ્રવેશ્યા ત્યારે, રામ પોતાના ભાઈ સાથે પ્રસ્રવણ પર્વત તરફ ગયા.
શાર્દૂલમૃગસંઘુષ્ટં સિંહૈર્ભીમરવૈર્વૃતમ્। નાનાગુલ્મલતાગૂઢં બહુપાદપસંકુલમ્
તે પર્વત વાઘ અને હરણોની ધ્વનિથી ગુંજી રહ્યો હતો, ભયાનક ગર્જનાવાળા સિંહોથી ઘેરાયેલો હતો, વિવિધ ઝાડીઓ અને વેલીઓથી છુપાયેલો અને અનેક વૃક્ષોથી ભરેલો હતો.
ઋક્ષવાનરગોપુચ્છૈર્માર્જારૈશ્ચ નિષેવિતમ્। મેઘરાશિનિભં શૈલં નિત્યં શુચિકરં શિવમ્
એ પહાડ પર ભાલૂ, લાંબી પૂંછવાળા વાનર અને બિલાડીઓ વારંવાર આવતાં. એ પહાડ ઘનઘોર વાદળ જેવો દેખાતો, હંમેશાં પવિત્ર અને શુભ હતો.
તસ્ય શૈલસ્ય શિખરે મહતીમાયતાં ગુહામ્। પ્રત્યગૃહ્ણીત વાસાર્થં રામઃ સૌમિત્રિણા સહ
એ પહાડની ટોચ પર મોટી અને પહોળી ગુફામાં રામ અને લક્ષ્મણે રહેવાનું નક્કી કર્યું.
કૃત્વા ચ સમયં રામઃ સુગ્રીવેણ સહાનઘઃ। કાલયુક્તં મહદ્વાક્યમુવાચ રઘુનન્દનઃ
રામે સુગ્રીવ સાથે વચન આપીને, યોગ્ય સમયે મહત્વપૂર્ણ વાત કહી.
વિનીતં ભ્રાતરં ભ્રાતા લક્ષ્મણં લક્ષ્મિવર્ધનમ્। ઇયં ગિરિગુહા રમ્યા વિશાલા યુક્તમારુતા
ભાઈ લક્ષ્મણ, ધન વધારનાર, આ પહાડની ગુફા ખુબ જ સુખદ, વિશાળ અને ઠંડકવાળી છે.
અસ્યાં વત્સ્યામ સૌમિત્રે વર્ષરાત્રમરિંદમ। ગિરિશૃઙ્ગમિદં રમ્યમુત્તમં પાર્થિવાત્મજ
હે સૌમિત્ર, દુશ્મનને હરાવનાર, આપણે આ ગુફામાં ચોમાસું વિતાવશું; આ પહાડની ટોચ ખુબ જ સુંદર અને શ્રેષ્ઠ છે, હે રાજકુમાર.
શ્વેતાભિઃ કૃષ્ણતામ્રાભિઃ શિલાભિરુપશોભિતમ્। નાનાધાતુસમાકીર્ણં નદીદર્દુરસંયુતમ્
સફેદ, કાળી અને તાંબાની રંગની શિલાઓથી શોભિત, વિવિધ ખનિજોથી ભરપૂર, નદીઓ અને દેડકાંઓ સાથે સુશોભિત છે.
વિવિધૈર્વૃક્ષષણ્ડૈશ્ચ ચારુચિત્રલતાયુતમ્। નાનાવિહગસંઘુષ્ટં મયૂરવરનાદિતમ્
વિવિધ વૃક્ષોના જૂથો, સુંદર રંગબેરંગી વેલો, અનેક પક્ષીઓના ટોળા અને મયૂરના કલરવથી ગૂંજતું છે.
માલતીકુન્દગુલ્મૈશ્ચ સિન્દુવારૈઃ શિરીષકૈઃ। કદમ્બાર્જુનસર્જૈશ્ચ પુષ્પિતૈરુપશોભિતમ્
માલતી, કુન્દ, સિન્દૂવાર, શિરીષ, કદંબ, અર્જુન અને સર્જના ફૂલેલા વૃક્ષોથી શોભાયમાન છે.
ઇયં ચ નલિની રમ્યા ફુલ્લપઙ્કજમણ્ડિતા। નાતિદૂરે ગુહાયા નૌ ભવિષ્યતિ નૃપાત્મજ
આ સુંદર કમળની વાવ, ફૂલેલા કમળોથી શોભાયમાન, અમારી ગુફાથી બહુ દૂર નથી, હે રાજકુમાર.
પ્રાગુદક્પ્રવણે દેશે ગુહા સાધુ ભવિષ્યતિ। પશ્ચાચ્ચૈવોન્નતા સૌમ્ય નિવાતેયં ભવિષ્યતિ
પૂર્વ તરફ પાણી તરફ ઢળતી જમીન પર ગુફા રહેવા યોગ્ય છે; પશ્ચિમ તરફ, હે સૌમ્ય, ઊંચી અને પવનથી બચેલી છે.
ગુહાદ્વારે ચ સૌમિત્રે શિલા સમતલા શિવા। કૃષ્ણા ચૈવાયતા ચૈવ ભિન્નાઞ્જનચયોપમા
ગુફાના દ્વારે, હે સૌમિત્ર, એક સમતલ અને શુભ કાળી લાંબી શિલા છે, જે તૂટેલા કાજળના ઢગલા જેવી લાગે છે.
ગિરિશૃઙ્ગમિદં તાત પશ્ય ચોત્તરતઃ શુભમ્। ભિન્નાઞ્જનચયાકારમમ્ભોધરમિવોદિતમ્
હે પિતા, ઉત્તર તરફ આ પહાડની સુંદર ટોચ જો, તૂટેલા કાજળના ઢગલા જેવી કાળી અને વાદળ જેવી ઊભી છે.
દક્ષિણસ્યામપિ દિશિ સ્થિતં શ્વેતમિવામ્બરમ્। કૈલાસશિખરપ્રખ્યં નાનાધાતુવિરાજિતમ્
દક્ષિણ તરફ પણ એક સફેદ, આકાશ જેવું, કૈલાસની ટોચ જેવું અને વિવિધ ખનિજોથી ચમકતું પહાડ છે.
પ્રાચીનવાહિનીં ચૈવ નદીં ભૃશમકર્દમામ્। ગુહાયાઃ પરતઃ પશ્ય ત્રિકૂટે જાહ્નવીમિવ
ગુફાથી આગળ ત્રિકૂટ પર, જૂની અને કાદવથી ભરેલી નદી જોઈ, જે જાણે ગંગા જેવી લાગે છે.
ચન્દનૈસ્તિલકૈઃ સાલૈસ્તમાલૈરતિમુક્તકૈઃ। પદ્મકૈઃ સરલૈશ્ચૈવ અશોકૈશ્ચૈવ શોભિતામ્
ચંદન, તિલક, સાલ, તમાલ, અતિમુક્તક, કમળ, સરળ અને અશોકના વૃક્ષોથી શોભાયમાન છે.
વાનીરૈસ્તિમિદૈશ્ચૈવ બકુલૈઃ કેતકૈરપિ। હિન્તાલૈસ્તિનિશૈર્નીપૈર્વેતસૈઃ કૃતમાલકૈઃ
વાણીર, તિમિદ, બકુલ, કેતકી, હિંતાળ, તિનિશ, નીપ અને વેતસના વૃક્ષોથી માળા જેવી બનેલી છે.
તીરજૈઃ શોભિતા ભાતિ નાનારૂપૈસ્તતસ્તતઃ। વસનાભરણોપેતા પ્રમદેવાભ્યલંકૃતા
કિનારેના વિવિધ વૃક્ષોથી શોભાયમાન, જાણે સ્ત્રી વસ્ત્ર અને આભૂષણથી સજ્જ હોય તેમ દેખાય છે.
શતશઃ પક્ષિસઙ્ઘૈશ્ચ નાનાનાદવિનાદિતા। એકૈકમનુરક્તૈશ્ચ ચક્રવાકૈરલંકૃતા
સાંભળ, અનેક પક્ષીઓના ટોળા કલરવ કરે છે અને દરેક ટોળી ચક્રવાક પક્ષીઓથી શોભાયમાન છે.
પુલિનૈરતિરમ્યૈશ્ચ હંસસારસસેવિતા। પ્રહસન્ત્યેવ ભાત્યેષા નાનારત્નસમન્વિતા
હંસ અને સારસ જેવાં પક્ષીઓ જે રમણીય રેતાળ કિનારાઓ પર ફરતા હોય છે, એવી આ નદી અનેક મોતી અને રત્નોથી ઝગમગતી, જાણે હસતી હોય તેમ તેજસ્વી લાગે છે.
ક્વચિન્નીલોત્પલૈશ્છન્ના ભાતિરક્તોત્પલૈઃ ક્વચિત્। ક્વચિદાભાતિ શુક્લૈશ્ચ દિવ્યૈઃ કુમુદકુડ્મલૈઃ
ક્યાંક નીલ કમળોથી ઢંકાયેલી, ક્યાંક લાલ કમળોથી તેજ પામતી, તો ક્યાંક દિવ્ય સફેદ કુમુદની કળીઓથી શોભતી દેખાય છે.
પારિપ્લવશતૈર્જુષ્ટા બર્હિક્રૌઞ્ચવિનાદિતા। રમણીયા નદી સૌમ્ય મુનિસઙ્ઘનિષેવિતા
સૈંકડો તરતા પક્ષીઓથી ભરેલી, મોર અને ક્રૌંચના કલરવથી ગુંજતી, મુનિગણો દ્વારા વસવાટ કરાતી, હે સૌમ્ય, આ નદી અત્યંત મનોહર છે.
પશ્ય ચન્દનવૃક્ષાણાં પઙ્ક્તિઃ સુરુચિરા ઇવ। કકુભાનાં ચ દૃશ્યન્તે મનસૈવોદિતાઃ સમમ્
જુઓ, ચંદનના વૃક્ષોની પંક્તિ જાણે ખાસ શોભા પામે છે અને પર્વતોના શિખરો પણ મનથી ઊભા થયાં હોય તેમ એકસાથે દેખાય છે.
અહો સુરમણીયોઽયં દેશઃ શત્રુનિષૂદન। દૃઢં રંસ્યાવ સૌમિત્રે સાધ્વત્ર નિવસાવહે
અરે, શત્રુવિનાશક, આ પ્રદેશ કેટલો મનમોહક છે! નિશ્ચયે, હે સૌમિત્ર, આપણે અહીં આનંદથી રહી શકીશું.
ઇતશ્ચ નાતિદૂરે સા કિષ્કિન્ધા ચિત્રકાનના। સુગ્રીવસ્ય પુરી રમ્યા ભવિષ્યતિ નૃપાત્મજ
અહીંથી બહુ દૂર નથી, ચિત્રવનથી યુક્ત કિષ્કિંધા છે; સુગ્રીવનું સુંદર નગર, હે રાજકુમાર, હવે તું જલ્દી જ જોશે.
લબ્ધ્વા ભાર્યાં કપિવરઃ પ્રાપ્ય રાજ્યં સુહૃદ્વૃતઃ। ધ્રુવં નન્દતિ સુગ્રીવઃ સમ્પ્રાપ્ય મહતીં શ્રિયમ્
પત્ની મળ્યા પછી, રાજય પ્રાપ્ત કરીને અને મિત્રોથી ઘેરાયેલ સુગ્રીવને મહાન વૈભવ મળ્યું છે, તેથી તે નિશ્ચયે ખૂબ આનંદિત છે.
ઇત્યુક્ત્વા ન્યવસત્ તત્ર રાઘવઃ સહલક્ષ્મણઃ। બહુદૃશ્યદરીકુઞ્જે તસ્મિન્ પ્રસ્રવણે ગિરૌ
આ રીતે બોલ્યા પછી, રાઘવ અને લક્ષ્મણ એ અનેક ગુફાઓ અને ઝરણાવાળા એ પર્વત પર જ રહેવા લાગ્યા.