અહં વઃ કામયે સર્વા ભાર્યા મમ ભવિષ્યથ । માનુષસ્ત્યજ્યતાં ભાવો દીર્ઘમાયુરવાપ્સ્યથ ॥૧-૩૨-
'હું તમને બધાને ઇચ્છું છું; તમે મારી પત્નીઓ બનશો. માનવ અવસ્થાનો ત્યાગ કરો, તમને દીર્ઘ આયુષ્ય મળશે.'
ચલં હિ યૌવનં નિત્યં માનુષેષુ વિશેષતઃ । અક્ષયં યૌવનં પ્રાપ્તા અમર્યશ્ચ ભવિષ્યથ ॥૧-૩૨-
'માનવોમાં યુવાની હંમેશા ટકી રહેતી નથી, પણ તમને કદી ન ખૂટતી યુવાની મળશે અને તમે અમર બનશો.'
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા વાયોરક્લિષ્ટકર્મણઃ । અપહાસ્ય તતો વાક્યં કન્યાશતમથાબ્રવીત્ ॥૧-૩૨-
વાયુદેવના આ સરળતાથી થયેલા કાર્યના વચનો સાંભળી, એ સૌ કન્યાઓ હસી પડ્યા અને એમણે ઉત્તર આપ્યો:
અન્તશ્ચરસિ ભૂતાનાં સર્વેષાં સુરસત્તમ । પ્રભાવજ્ઞાશ્ચ તે સર્વાઃ કિમર્થમવમન્યસે ॥૧-૩૨-
હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, તમે બધા જીવોમાં રહો છો અને સૌને તમારી શક્તિની જાણ છે. તો પછી તમે અમને કેમ અવગણો છો?
કુશનાભસુતા દેવ સર્વાઃ સમસ્તાઃ સુરસત્તમ । સ્થાનાચ્ચ્યાવયિતું દેવં રક્ષામસ્તુ તપો વયમ્ ॥૧-૩૨-
હે દેવ, અમે બધા કુશનાભની દીકરીઓ છીએ. હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, અમારે અમારા સ્થાનથી દૂર ન થવું પડે એ માટે અમે તપસ્યા કરીએ છીએ.
મા ભૂત્ સ કાલો દુર્મેધઃ પિતરં સત્યવાદિનમ્ । અવમન્ય સ્વધર્મેણ સ્વયં વરમુપાસ્મહે ॥૧-૩૨-
એવો સમય કદી ન આવે કે, હે દુરાચારી, તમે અમારા સત્યવંત પિતાને અવમાનિત કરો. અમે અમારા ધર્મને અનુસરીને, પિતાની ઇચ્છાથી પતિ પસંદ કરીએ છીએ.
પિતા હિ પ્રભુરસ્માકં દૈવતં પરમં ચ સઃ । યસ્ય નો દાસ્યતિ પિતા સ નો ભર્તા ભવિષ્યતિ ॥૧-૩૨-
અમારા પિતા અમારા સ્વામી છે અને અમારો સર્વોચ્ચ દેવ છે. પિતા જેને અમને આપશે, એ જ અમારો પતિ બનશે.
તાસાં તુ વચનં શ્રુત્વા હરિઃ પરમકોપનઃ । પ્રવિશ્ય સર્વગાત્રાણિ બભઞ્જ ભગવાન્ પ્રભુઃ ॥૧-૩૨-
તેમના શબ્દો સાંભળી, ભગવાન હરિ ખૂબ જ ક્રોધિત થયા અને સર્વશક્તિમાન પ્રભુએ તેમના શરીરમાં પ્રવેશી તેમને તોડી નાંખ્યા.
અરત્નિમાત્રાકૃતયો ભગ્નગાત્રા ભયાર્દિતાઃ । તાઃ કન્યા વાયુના ભગ્ના વિવિશુર્નૃપતેર્ગૃહમ્ । પ્રવિશ્ય ચ સુસમ્ભ્રાન્તાઃ સલજ્જાઃ સાસ્રલોચનાઃ ॥૧-૩૨-
પવનથી તૂટી ગયેલી, આંગળી જેટલી નાની અને ભયભીત થયેલી એ કન્યાઓ રાજાના ઘરમાં ગઈ. અંદર જઈ, ખૂબ ગભરાયેલી, શરમાયેલી અને આંખોમાં આંસુ સાથે ઉભી રહી.
સ ચ તા દયિતા ભગ્નાઃ કન્યાઃ પરમશોભનાઃ । દૃષ્ટ્વા દીનાસ્તદા રાજા સમ્ભ્રાન્ત ઇદમબ્રવીત્ ॥૧-૩૨-
પોતાની પ્રિય, તૂટી ગયેલી અને દુઃખી દીકરીઓને જોઈ રાજા ખૂબ જ ચિંતિત થયા અને એમણે કહ્યું:
કિમિદં કથ્યતાં પુત્ર્યઃ કો ધર્મમવમન્યતે । કુબ્જાઃ કેન કૃતાઃ સર્વાશ્ચેષ્ટન્ત્યો નાભિભાષથ । એવં રાજા વિનિઃશ્વસ્ય સમાધિં સંદધે તતઃ ॥૧-૩૨-
"આ શું થયું છે? કહો, દીકરીઓ. ધર્મનું અવમાન કોણે કર્યું? તમે સૌને કોણે કુંકડી બનાવી? ચાલો છો પણ બોલતી નથી." એમ કહી રાજાએ ઊંડો શ્વાસ લીધો અને પછી મનને શાંત કર્યું.
thumb|ત્રયસ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે ત્રયસ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૧-
ત્રેતીસમો અધ્યાય સાંભળો.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા કુશનાભસ્ય ધીમતઃ । શિરોભિશ્ચરણૌ સ્પૃષ્ટ્વા કન્યાશતમભાષત ॥૧-૩૩-
વિદ્વાન કુશનાભના એ વચન સાંભળી, એ સો કન્યાઓએ પિતાના પગે માથું મૂક્યું અને કહ્યું:
વાયુઃ સર્વાત્મકો રાજન્ પ્રધર્ષયિતુમિચ્છતિ । અશુભં માર્ગમાસ્થાય ન ધર્મં પ્રત્યવેક્ષતે ॥૧-૩૩-
"હે રાજા, સર્વત્ર વ્યાપક પવનદેવ અમને બળાત્કાર કરવાનો પ્રયાસ કરતા હતા, અશુભ માર્ગે ચાલ્યા અને ધર્મનું ધ્યાન રાખ્યું નહીં."
પિતૃમત્યઃ સ્મ ભદ્રં તે સ્વચ્છન્દે ન વયં સ્થિતાઃ । પિતરં નો વૃણીષ્વ ત્વં યદિ નો દાસ્યતે તવ ॥૧-૩૩-
"હે કલ્યાણકામી, અમે પિતાની આજ્ઞામાં છીએ, સ્વતંત્ર નથી. જો પિતા અમને આપે તો જ અમે તમારી, તમે પિતાને પસંદ કરો."
તેન પાપાનુબન્ધેન વચનં ન પ્રતીચ્છતા । એવં બ્રુવન્ત્યઃ સર્વાઃ સ્મ વાયુનાભિહતા ભૃશમ્ ॥૧-૩૩-
"પાપથી બંધાયેલા પવનદેવે અમારા વચન સ્વીકાર્યા નહીં. અમે આવું બોલતા, ત્યારે પવનએ અમને ખૂબ જ દુઃખ આપ્યું."
તાસાં તુ વચનં શ્રુત્વા રાજા પરમધાર્મિકઃ । પ્રત્યુવાચ મહાતેજાઃ કન્યાશતમનુત્તમમ્ ॥૧-૩૩-
કન્યાઓના વચન સાંભળી, પરમધાર્મિક અને તેજસ્વી રાજાએ એ શ્રેષ્ઠ સો કન્યાઓને જવાબ આપ્યો.
ક્ષાન્તં ક્ષમાવતાં પુત્ર્યઃ કર્તવ્યં સુમહત્ કૃતમ્ । ઐકમત્યમુપાગમ્ય કુલં ચાવેક્ષિતં મમ ॥૧-૩૩-
"મારી દીકરીઓ, ક્ષમાશીલ લોકો માટે ક્ષમા સૌથી મોટું કર્તવ્ય છે. તમે સૌએ એકતાથી વર્તન કર્યું અને અમારા કુળની રક્ષા કરી."
અલઙ્કારો હિ નારીણાં ક્ષમા તુ પુરુષસ્ય વા । દુષ્કરં તચ્ચ વૈ ક્ષાન્તં ત્રિદશેષુ વિશેષતઃ ॥૧-૩૩-
"સ્ત્રીઓ માટે શૃંગાર છે, પણ પુરુષ માટે ક્ષમા છે. પણ આવી ક્ષમા તો દેવતાઓ માટે પણ દુર્લભ છે."
યાદૃશી વઃ ક્ષમા પુત્ર્યઃ સર્વાસામવિશેષતઃ । ક્ષમા દાનં ક્ષમા સત્યં ક્ષમા યજ્ઞાશ્ચ પુત્રિકાઃ ॥૧-૩૩-
"મારી દીકરીઓ, તમે સૌએ જે ક્ષમા બતાવી છે, એવી સર્વેમાં છે. ક્ષમા એ દાન છે, ક્ષમા એ સત્ય છે, ક્ષમા એ યજ્ઞ છે, હે પુત્રીઓ."
ક્ષમા યશઃ ક્ષમા ધર્મઃ ક્ષમાયાં વિષ્ઠિતં જગત્ । વિસૃજ્ય કન્યાઃ કાકુત્સ્થ રાજા ત્રિદશવિક્રમઃ ॥૧-૩૩-
"ક્ષમા એ યશ છે, ક્ષમા એ ધર્મ છે, આખું જગત ક્ષમાથી ટકી છે. આમ કહી, હે કાકુત્સ્થ, દેવસમાન શક્તિશાળી રાજાએ દીકરીઓને મુક્ત કરી દીધી."
મન્ત્રજ્ઞો મન્ત્રયામાસ પ્રદાનં સહ મન્ત્રિભિઃ । દેશે કાલે ચ કર્તવ્યં સદૃશે પ્રતિપાદનમ્ ॥૧-૩૩-
તે સમયે, રાજાએ પોતાના મંત્રીઓ સાથે મળી, શું, ક્યારે અને કોને આપવું તે વિષયમાં યોગ્ય સ્થળ, સમય અને યોગ્ય વ્યક્તિનું વિચાર કરીને ચર્ચા કરી.
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ ચૂલી નામ મહાદ્યુતિઃ ઊર્ધ્વરેતાઃ શુભાચારો બ્રાહ્મં તપ ઉપાગમત્ ॥૧-૩૩-
એ જ સમયે, ચમકતા તેજવાળા, ઊંચા વ્રતવાળા અને સારા વર્તનવાળા ચૂલી નામના ઋષિએ બ્રાહ્મણવૃત્તિનું તપ શરૂ કર્યું.
તપસ્યન્તમૃષિં તત્ર ગન્ધર્વી પર્યુપાસતે । સોમદા નામ ભદ્રં તે ઊર્મિલાતનયા તદા ॥૧-૩૩-
ત્યાં તે ઋષિ તપ કરી રહ્યા હતા ત્યારે, ઉર્મિલાની દીકરી અને ગંધર્વકન્યા સોમદા તેમની સેવા કરતી હતી.
સા ચ તં પ્રણતા ભૂત્વા શુશ્રૂષણપરાયણા । ઉવાસ કાલે ધર્મિષ્ઠા તસ્યાસ્તુષ્ટોઽભવદ્ ગુરુઃ ॥૧-૩૩-
સોમદાએ ઋષિને વંદન કરીને, સંપૂર્ણ ભક્તિથી તેમની સેવા કરી અને થોડો સમય ત્યાં ધર્મપૂર્વક રહી; તેથી ગુરુજી પણ તેના પર પ્રસન્ન થયા.
સ ચ તાં કાલયોગેન પ્રોવાચ રઘુનન્દન । પરિતુષ્ટોઽસ્મિ ભદ્રં તે કિં કરોમિ તવ પ્રિયમ્ ॥૧-૩૩-
પછી યોગ્ય સમયે, રઘુવંશી, એ ઋષિએ તેને કહ્યું: 'હું તારા પર ખુશ છું, તને શુભ થાય; તને શું ગમતું હોય તે કહો, હું કરીશ.'
પરિતુષ્ટં મુનિં જ્ઞાત્વા ગન્ધર્વી મધુરસ્વરમ્ । ઉવાચ પરમપ્રીતા વાક્યજ્ઞા વાક્યકોવિદમ્ ॥૧-૩૩-
મુનિ પ્રસન્ન છે એ જાણી, ગંધર્વકન્યા ખૂબ આનંદિત થઈ, મધુર અવાજે, સમજદારીથી વાત કરતા ઋષિને કહ્યું.
લક્ષ્મ્યા સમુદિતો બ્રાહ્મ્યા બ્રહ્મભૂતો મહાતપાઃ । બ્રાહ્મેણ તપસા યુક્તં પુત્રમિચ્છામિ ધાર્મિકમ્ ॥૧-૩૩-
હે મહાતપસ્વી, તમે બ્રાહ્મણતેજ અને તપથી યુક્ત છો; હું ઈચ્છું છું કે મને પણ બ્રાહ્મણતપથી યુક્ત અને ધર્મનિષ્ઠ પુત્ર મળે.
અપતિશ્ચાસ્મિ ભદ્રં તે ભાર્યા ચાસ્મિ ન કસ્યચિત્ । બ્રાહ્મેણોપગતાયાશ્ચ દાતુમર્હસિ મે સુતમ્ ॥૧-૩૩-
હે પુજ્ય, હું અવિવાહિતા છું અને કોઈની પત્ની પણ નથી; બ્રાહ્મણપણે તમારી પાસે આવી છું, તમે મને પુત્ર આપો એ યોગ્ય છે.
તસ્યાઃ પ્રસન્નો બ્રહ્મર્ષિર્દદૌ બ્રાહ્મમનુત્તમમ્ । બ્રહ્મદત્ત ઇતિ ખ્યાતં માનસં ચૂલિનઃ સુતમ્ ॥૧-૩૩-
બ્રહ્મર્ષિ તેના પર પ્રસન્ન થઈ, મનથી ઉત્પન્ન થયેલો ઉત્તમ બ્રાહ્મણપુત્ર તેને આપ્યો, જે 'બ્રહ્મદત્ત' તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો અને ચૂલીનો પુત્ર કહેવાયો.