પુષ્પૌઘૈઃ સમભિચ્છન્નાં પદ્મમાલાભિરેવ ચ। તરુણાદિત્યવર્ણાભિર્ભ્રાજમાનાભિરાવૃતામ્
ફૂલોથી અને કમળમાળાઓથી ઢંકાયેલ, યુવાન સૂર્યના રંગ જેવી તેજસ્વી સજાવટથી ઘેરાયેલ હતી.
ઈદૃશીં શિબિકાં દૃષ્ટ્વા રામો લક્ષ્મણમબ્રવીત્। ક્ષિપ્રં વિનીયતાં વાલી પ્રેતકાર્યં વિધીયતામ્
આવી શિબિકા જોઈને, રામે લક્ષ્મણને કહ્યું, 'વાલીને ઝડપથી મૂકો; અંત્યક્રિયા કરો.'
તતો વાલિનમુદ્યમ્ય સુગ્રીવઃ શિબિકાં તદા। આરોપયત વિક્રોશન્નઙ્ગદેન સહૈવ તુ
પછી સુગ્રીવ અને અંગદે સાથે મળીને વાલી ને ઉઠાવ્યો અને શિબિકા પર મૂક્યો, ઉંચી અવાજે રડતા.
આરોપ્ય શિબિકાં ચૈવ વાલિનં ગતજીવિતમ્। અલંકારૈશ્ચ વિવિધૈર્માલ્યૈર્વસ્ત્રૈશ્ચ ભૂષિતમ્
મૃત વાલી ને શિબિકા પર રાખી, તેઓ વિવિધ આભૂષણો, ફૂલમાળા અને વસ્ત્રોથી સજાવ્યા.
આજ્ઞાપયત્ તદા રાજા સુગ્રીવઃ પ્લવગેશ્વરઃ। ઔર્ધ્વદેહિકમાર્યસ્ય ક્રિયતામનુકૂલતઃ
પછી વાનર રાજા સુગ્રીવે આજ્ઞા આપી, "આ મહાન પુરુષની અંતિમ વિધિ યોગ્ય રીતે કરો."
વિશ્રાણયન્તો રત્નાનિ વિવિધાનિ બહૂનિ ચ। અગ્રતઃ પ્લવગા યાન્તુ શિબિકા તદનન્તરમ્
વાનરોએ અનેક પ્રકારના રત્નો ફેંકી આગળ ચાલવું, અને શિબિકા પાછળથી આવવી.
રાજ્ઞામૃદ્ધિવિશેષા હિ દૃશ્યન્તે ભુવિ યાદૃશાઃ। તાદૃશૈરિહ કુર્વન્તુ વાનરા ભર્તૃસત્ક્રિયામ્
પૃથ્વી પર રાજાઓની વિશેષ ભવ્યતા દેખાય છે; વાનરો એ જ રીતે પોતાના સ્વામીની સન્માન વિધિ કરે.
તાદૃશં વાલિનઃ ક્ષિપ્રં પ્રાકુર્વન્નૌર્ધ્વદેહિકમ્। અઙ્ગદં પરિરભ્યાશુ તારપ્રભૃતયસ્તદા
તેઓ વાલી ની અંતિમ વિધિ ઝડપથી કરી, અને તારા તથા અન્યોએ અંગદને ગળે લગાવી તરત જ વિધિ પૂરી કરી.
ક્રોશન્તઃ પ્રયયુઃ સર્વે વાનરા હતબાન્ધવાઃ। તતઃ પ્રણિહિતાઃ સર્વા વાનર્યોઽસ્ય વશાનુગાઃ
મિત્ર ગુમાવેલા બધા વાનરો રડતા આગળ ચાલ્યા; પછી વાલી ને સમર્પિત તમામ વાનર સ્ત્રીઓ પણ પાછળથી આવી.
ચુક્રુશુર્વીરવીરેતિ ભૂયઃ ક્રોશન્તિ તાઃ પ્રિયમ્। તારાપ્રભૃતયઃ સર્વા વાનર્યો હતબાન્ધવાઃ
તારા અને અન્ય વાનર સ્ત્રીઓ, પોતાના પ્રિયને ગુમાવેલી, "હાય વીર, હાય વીર" કહી રડવા લાગી.
અનુજગ્મુશ્ચ ભર્તારં ક્રોશન્ત્યઃ કરુણસ્વનાઃ। તાસાં રુદિતશબ્દેન વાનરીણાં વનાન્તરે
તેઓ પોતાના પતિ પાછળ રડતા, દુ:ખભરી અવાજે ચાલ્યા; વનના અંદર વાનર સ્ત્રીઓના રડવાનો અવાજ ગુંજી ઉઠ્યો.
વનાનિ ગિરયશ્ચૈવ વિક્રોશન્તીવ સર્વતઃ। પુલિને ગિરિનદ્યાસ્તુ વિવિક્તે જલસંવૃતે
વન અને પહાડો સર્વત્ર રડતા હોય એમ લાગ્યું; પર્વત નદીના કિનારે, પાણીથી ઢંકાયેલા એકાંત સ્થળે.
ચિતાં ચક્રુઃ સુબહવો વાનરા વનચારિણઃ। અવરોપ્ય તતઃ સ્કન્ધાચ્છિબિકાં વાનરોત્તમાઃ
ઘણા વનવાસી વાનરો એ ચિતા તૈયાર કરી, અને વાનરોમાં શ્રેષ્ઠોએ શિબિકા પોતાના ખભા પરથી ઉતારી.
તસ્થુરેકાન્તમાશ્રિત્ય સર્વે શોકપરાયણાઃ। તતસ્તારા પતિં દૃષ્ટ્વા શિબિકાતલશાયિનમ્
બધા દુ:ખમાં ડૂબેલા, એકાંતમાં ઊભા રહ્યા; પછી તારા એ શિબિકા પર પડેલા પોતાના પતિ ને જોયા.
આરોપ્યાઙ્કે શિરસ્તસ્ય વિલલાપ સુદુઃખિતા। હા વાનરમહારાજ હા નાથ મમ વત્સલ
તારા ખૂબ દુ:ખી થઈ, વાલીનું માથું પોતાના ગોળે રાખીને રડવા લાગી: "હાય વાનર મહારાજ, હાય મારા પ્રેમાળ રક્ષક!"
હા મહાર્હ મહાબાહો હા મમ પ્રિય પશ્ય મામ્। જનં ન પશ્યસીમં ત્વં કસ્માચ્છોકાભિપીડિતમ્
"હાય અમૂલ્ય અને શક્તિશાળી, હાય મારા પ્રિય, મને જુઓ! શા માટે તમે દુ:ખથી પીડાયેલી મને નથી જોઈ રહ્યા?"
પ્રહૃષ્ટમિહ તે વક્ત્રં ગતાસોરપિ માનદ। અસ્તાર્કસમવર્ણં ચ દૃશ્યતે જીવતો યથા
"અહીં, તારા, તું જીવતો નથી છતાં તારો ચહેરો તેજસ્વી લાગે છે, અને રંગ પણ જીવતા જ હોય એવો છે."
એષ ત્વાં રામરૂપેણ કાલઃ કર્ષતિ વાનર। યેન સ્મ વિધવાઃ સર્વાઃ કૃતા એકેષુણા રણે
"સમય રામના રૂપમાં તને ખેંચી જાય છે, હે વાનર, જેના કારણે અમને એક જ તીરથી વિધવા કરી દીધા."
ઇમાસ્તાસ્તવ રાજેન્દ્ર વાનર્યોઽપ્લવગાસ્તવ। પાદૈર્વિકૃષ્ટમધ્વાનમાગતાઃ કિં ન બુધ્યસે
"હે રાજેન્દ્ર, તારી વાનર પત્નીઓ, પગથી થાકેલી, તારી પાસે આવી છે — શું તું તેમને નથી જોઈ રહ્યો?"
તવેષ્ટા નનુ ચૈવેમા ભાર્યાશ્ચન્દ્રનિભાનનાઃ। ઇદાનીં નેક્ષસે કસ્માત્ સુગ્રીવં પ્લવગેશ્વર
"નિશ્ચિતપણે, ચાંદની જેવા ચહેરાવાળી આ તારી પ્રિય પત્નીઓ છે; હવે તું શા માટે સુગ્રીવ ને, વાનર રાજા, નથી જોઈ રહ્યો?"
એતે હિ સચિવા રાજંસ્તારપ્રભૃતયસ્તવ। પુરવાસિજનશ્ચાયં પરિવાર્ય વિષીદતિ
રાજા, તારા અને બીજા બધા તમારા મંત્રીઓ અહીં હાજર છે, અને શહેરના આ નાગરિકો પણ આસપાસ ભેગા થઈ દુઃખી થઈ બેઠા છે.
વિસર્જયૈનાન્ સચિવાન્ યથાપુરમરિંદમ। તતઃ ક્રીડામહે સર્વા વનેષુ મદનોત્કટાઃ
શત્રુઓને હરાવનાર, તમે તમારા મંત્રીઓને પહેલાંની જેમ વિદાય આપો; પછી આપણે બધા વનમાં મન ભરી રમીએ.
એવં વિલપતીં તારાં પતિશોકપરીવૃતામ્। ઉત્થાપયન્તિ સ્મ તદા વાનર્યઃ શોકકર્શિતાઃ
પતિના શોકમાં ગરકાવ થયેલી તારા જ્યારે આ રીતે રડતી હતી, ત્યારે દુઃખથી થાકેલી વાનર સ્ત્રીઓએ તેને ઊભી કરવાનો પ્રયાસ કર્યો.
સુગ્રીવેણ તતઃ સાર્ધં સોઽઙ્ગદઃ પિતરં રુદન્। ચિતામારોપયામાસ શોકેનાભિપ્લુતેન્દ્રિયઃ
પછી અઙ્ગદે, સુગ્રીવ સાથે, પિતાનું રડતું રડતું અંતિમ સંસ્કાર માટે ચિતામાં મૂક્યું, અને દુઃખથી તેની ઇન્દ્રિયો વ્યાકુળ થઈ ગઈ.
તતોઽગ્નિં વિધિવદ્ દત્ત્વા સોઽપસવ્યં ચકાર હ। પિતરં દીર્ઘમધ્વાનં પ્રસ્થિતં વ્યાકુલેન્દ્રિયઃ
પછી તેણે વિધિ પ્રમાણે અગ્નિ અર્પણ કરી, અને પિતાને, જે લાંબી યાત્રા પર જતો હતો અને વ્યાકુળ હતો, તેની ચિતાની પરિક્રમા કરી.
સંસ્કૃત્ય વાલિનં તં તુ વિધિવત્ પ્લવગર્ષભાઃ। આજગ્મુરુદકં કર્તું નદીં શુભજલાં શિવામ્
પછી વાનરોના શ્રેષ્ઠોએ વાલીનું અંતિમ સંસ્કાર વિધિપૂર્વક કરી, અને શુદ્ધ પાણીવાળી પવિત્ર નદી પાસે તર્પણ કરવા ગયા.
તતસ્તે સહિતાસ્તત્ર હ્યઙ્ગદં સ્થાપ્ય ચાગ્રતઃ। સુગ્રીવતારાસહિતાઃ સિષિચુર્વાલિને જલમ્
ત્યાં બધા ભેગા થઈ, અઙ્ગદને આગળ રાખી, સુગ્રીવ અને તારા સાથે, વાલીને પાણી અર્પણ કર્યું.
સુગ્રીવેણૈવ દીનેન દીનો ભૂત્વા મહાબલઃ। સમાનશોકઃ કાકુત્સ્થઃ પ્રેતકાર્યાણ્યકારયત્
પછી રામે, સુગ્રીવના દુઃખમાં ભાગીદાર બની, પોતે પણ દુઃખી થઈ, અને અંતિમ વિધિઓ પૂર્ણ કર્યા.
તતોઽથ તં વાલિનમગ્ર્યપૌરુષં પ્રકાશમિક્ષ્વાકુવરેષુણા હતમ્। પ્રદીપ્ય દીપ્તાગ્નિસમૌજસં તદા સલક્ષ્મણં રામમુપેયિવાન્ હરિઃ
પછી વાનરે, પરાક્રમશાળી વાલીનું અગ્નિસંસ્કાર કરી, જે ઇક્ષ્વાકુ વંશના વિખ્યાત રામે માર્યો હતો, લક્ષ્મણ સાથે રામ પાસે આવ્યો.
thumb|ષડ્વિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ષડ્વિંશઃ સર્ગઃ ॥૪-
શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડનો છવ્વીસમો સર્ગ હવે સાંભળો.