ન કર્તા કસ્યચિત્ કશ્ચિન્નિયોગે નાપિ ચેશ્વરઃ। સ્વભાવે વર્તતે લોકસ્તસ્ય કાલઃ પરાયણમ્
કોઈ બીજાના કર્મનો કર્તા નથી, ને કોઈ નિયમનો ઈશ્વર નથી; જગત પોતાના સ્વભાવ પ્રમાણે ચાલે છે અને સમય એનું અંતિમ આશ્રય છે.
ન કાલઃ કાલમત્યેતિ ન કાલઃ પરિહીયતે। સ્વભાવં ચ સમાસાદ્ય ન કશ્ચિદતિવર્તતે
સમય પોતાને કદી લાંઘતો નથી, ને સમય કદી ઘટતો નથી; પોતાનો સ્વભાવ પામીને કોઈ પણ તેને ઓળંગી શકતો નથી.
ન કાલસ્યાસ્તિ બન્ધુત્વં ન હેતુર્ન પરાક્રમઃ। ન મિત્રજ્ઞાતિસમ્બન્ધઃ કારણં નાત્મનો વશઃ
સમયને કોઈ સંબંધ, કોઈ કારણ કે કોઈ બળ નથી; મિત્રતા, કટુંબ કે પોતાની ઈચ્છા એનું કારણ નથી.
કિં તુ કાલપરીણામો દ્રષ્ટવ્યઃ સાધુ પશ્યતા। ધર્મશ્ચાર્થશ્ચ કામશ્ચ કાલક્રમસમાહિતાઃ
પણ જે સાચી નજરે જુએ છે, એએ સમયના ફેરફારને સમજવો જોઈએ; ધર્મ, અર્થ અને કામ — બધું સમયના ક્રમમાં જ સ્થિર છે.
ઇતઃ સ્વાં પ્રકૃતિં વાલી ગતઃ પ્રાપ્તઃ ક્રિયાફલમ્। સામદાનાર્થસંયોગૈઃ પવિત્રં પ્લવગેશ્વરઃ
અહીંથી વાલી પોતાનું સ્વરૂપ પામી ગયો છે અને પોતાના કર્મનો ફળ પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યો છે; સમાધાન, દાન અને જોડાણથી વાનરરાજ હવે પવિત્ર થયો છે.
સ્વધર્મસ્ય ચ સંયોગાજ્જિતસ્તેન મહાત્મના। સ્વર્ગઃ પરિગૃહીતશ્ચ પ્રાણાનપરિરક્ષતા
પોતાના ધર્મનું પાલન કરીને એ મહાન આત્માએ વિજય મેળવ્યો છે; જીવનને ચિંતામાં ન રાખીને સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યો છે.
એષા વૈ નિયતિઃ શ્રેષ્ઠા યાં ગતો હરિયૂથપઃ। તદલં પરિતાપેન પ્રાપ્તકાલમુપાસ્યતામ્
આ જ શ્રેષ્ઠ ભાગ્ય છે જે વાનરમુખ્યે પ્રાપ્ત કર્યું છે; તેથી હવે દુઃખ પૂરતું, જે સમયયોગ્ય છે તે કામ કરો.
વચનાન્તે તુ રામસ્ય લક્ષ્મણઃ પરવીરહા। અવદત્ પ્રશ્રિતં વાક્યં સુગ્રીવં ગતચેતસમ્
રામના વચન પૂરા થયા પછી, દુશ્મનોના વિરહારો લક્ષ્મણએ, મનથી દુઃખી સુગ્રીવને વિનમ્ર રીતે કહ્યું.
કુરુ ત્વમસ્ય સુગ્રીવ પ્રેતકાર્યમનન્તરમ્। તારાઙ્ગદાભ્યાં સહિતો વાલિનો દહનં પ્રતિ
સુગ્રીવ, હવે તારા અને અંગદ સાથે મળીને વાલી માટે અંત્યક્રિયા કરો, અને તેની દાહ માટે જાઓ.
સમાજ્ઞાપય કાષ્ઠાનિ શુષ્કાણિ ચ બહૂનિ ચ। ચન્દનાનિ ચ દિવ્યાનિ વાલિસંસ્કારકારણાત્
કહો કે ઘણાં સુકાં અને ચંદનના લાકડાં લાવો, વાલીની અંત્યક્રિયા માટે.
સમાશ્વાસય દીનં ત્વમઙ્ગદં દીનચેતસમ્। મા ભૂર્બાલિશબુદ્ધિસ્ત્વં ત્વદધીનમિદં પુરમ્
દુઃખી અને વ્યથિત અંગદને શાંત કરો; બાળમંદ વિચાર ન કરો, હવે આ શહેર તમારે છે.
અઙ્ગદસ્ત્વાનયેન્માલ્યં વસ્ત્રાણિ વિવિધાનિ ચ। ઘૃતં તૈલમથો ગન્ધાન્ યચ્ચાત્ર સમનન્તરમ્
અંગદે ફૂલમાળાઓ, વિવિધ વસ્ત્રો, ઘી, તેલ અને સુગંધિત વસ્તુઓ, જે આ સમયે જરૂરી છે, લાવવી જોઈએ.
ત્વં તાર શિબિકાં શીઘ્રમાદાયાગચ્છ સમ્ભ્રમાત્। ત્વરા ગુણવતી યુક્તા હ્યસ્મિન્ કાલે વિશેષતઃ
તારા, તું ઝડપથી શિબિકા લઈ આવ, કારણ કે આ સમયે ઉત્સાહ અને યોગ્યતા ખૂબ જરૂરી છે.
સજ્જીભવન્તુ પ્લવગાઃ શિબિકાવાહનોચિતાઃ। સમર્થા બલિનશ્ચૈવ નિર્હરિષ્યન્તિ વાલિનમ્
શિબિકા ઉઠાવવાની ટેવવાળા વાનરો તૈયાર થઈ જાય; શક્તિશાળી અને સક્ષમ વાનરો વાલીનું દેહ લઈ જશે.
એવમુક્ત્વા તુ સુગ્રીવં સુમિત્રાનન્દવર્ધનઃ। તસ્થૌ ભ્રાતૃસમીપસ્થો લક્ષ્મણઃ પરવીરહા
સુગ્રીવને આવું કહીને, સુમિત્રાના આનંદવર્ધક લક્ષ્મણ, દુશ્મનોના વિરહારો, પોતાના ભાઈની બાજુમાં ઊભો રહ્યો.
લક્ષ્મણસ્ય વચઃ શ્રુત્વા તારઃ સમ્ભ્રાન્તમાનસઃ। પ્રવિવેશ ગુહાં શીઘ્રં શિબિકાસક્તમાનસઃ
લક્ષ્મણના શબ્દો સાંભળીને, તારા ગભરાયેલ મનથી ઝડપથી ગુફામાં ગયો, અને શિબિકા પર મન લગાવ્યું.
આદાય શિબિકાં તારઃ સ તુ પર્યાપતત્ પુનઃ। વાનરૈરુહ્યમાનાં તાં શૂરૈરુદ્વહનોચિતૈઃ
તારા શિબિકા લઈને બહાર આવ્યો, અને તે ફરીથી શૂરવીર વાનરો દ્વારા, જેમને ઉઠાવવાની ટેવ હતી, લઈ જવામાં આવી.
દિવ્યાં ભદ્રાસનયુતાં શિબિકાં સ્યન્દનોપમામ્। પક્ષિકર્મભિરાચિત્રાં દ્રુમકર્મવિભૂષિતામ્
દિવ્ય અને શુભ બેઠકોથી સજ્જ, રથ જેવી શિબિકા, પાંખ જેવા સુંદર ડિઝાઇન અને લાકડાની કળા વડે શોભિત હતી.
આચિતાં ચિત્રપત્તીભિઃ સુનિવિષ્ટાં સમન્તતઃ। વિમાનમિવ સિદ્ધાનાં જાલવાતાયનાયુતામ્
શિબિકા ચિત્રવસ્ત્રોથી ચારેય બાજુથી ઢંકાયેલ, મજબૂત રીતે ગોઠવાયેલ, સિદ્ધોના વિમાન જેવી, જાળાવાળી ખિડકીઓથી સજ્જ હતી.
સુનિયુક્તાં વિશાલાં ચ સુકૃતાં શિલ્પિભિઃ કૃતામ્। દારુપર્વતકોપેતાં ચારુકર્મપરિષ્કૃતામ્
શિબિકા સારી રીતે બનાવેલી, વિશાળ, કળાકારો દ્વારા કુશળતાપૂર્વક તૈયાર, લાકડાના પર્વતના આભૂષણોથી અને સુંદર કામથી શોભિત હતી.
પુષ્પૌઘૈઃ સમભિચ્છન્નાં પદ્મમાલાભિરેવ ચ। તરુણાદિત્યવર્ણાભિર્ભ્રાજમાનાભિરાવૃતામ્
ફૂલોથી અને કમળમાળાઓથી ઢંકાયેલ, યુવાન સૂર્યના રંગ જેવી તેજસ્વી સજાવટથી ઘેરાયેલ હતી.
ઈદૃશીં શિબિકાં દૃષ્ટ્વા રામો લક્ષ્મણમબ્રવીત્। ક્ષિપ્રં વિનીયતાં વાલી પ્રેતકાર્યં વિધીયતામ્
આવી શિબિકા જોઈને, રામે લક્ષ્મણને કહ્યું, 'વાલીને ઝડપથી મૂકો; અંત્યક્રિયા કરો.'
તતો વાલિનમુદ્યમ્ય સુગ્રીવઃ શિબિકાં તદા। આરોપયત વિક્રોશન્નઙ્ગદેન સહૈવ તુ
પછી સુગ્રીવ અને અંગદે સાથે મળીને વાલી ને ઉઠાવ્યો અને શિબિકા પર મૂક્યો, ઉંચી અવાજે રડતા.
આરોપ્ય શિબિકાં ચૈવ વાલિનં ગતજીવિતમ્। અલંકારૈશ્ચ વિવિધૈર્માલ્યૈર્વસ્ત્રૈશ્ચ ભૂષિતમ્
મૃત વાલી ને શિબિકા પર રાખી, તેઓ વિવિધ આભૂષણો, ફૂલમાળા અને વસ્ત્રોથી સજાવ્યા.
આજ્ઞાપયત્ તદા રાજા સુગ્રીવઃ પ્લવગેશ્વરઃ। ઔર્ધ્વદેહિકમાર્યસ્ય ક્રિયતામનુકૂલતઃ
પછી વાનર રાજા સુગ્રીવે આજ્ઞા આપી, "આ મહાન પુરુષની અંતિમ વિધિ યોગ્ય રીતે કરો."
વિશ્રાણયન્તો રત્નાનિ વિવિધાનિ બહૂનિ ચ। અગ્રતઃ પ્લવગા યાન્તુ શિબિકા તદનન્તરમ્
વાનરોએ અનેક પ્રકારના રત્નો ફેંકી આગળ ચાલવું, અને શિબિકા પાછળથી આવવી.
રાજ્ઞામૃદ્ધિવિશેષા હિ દૃશ્યન્તે ભુવિ યાદૃશાઃ। તાદૃશૈરિહ કુર્વન્તુ વાનરા ભર્તૃસત્ક્રિયામ્
પૃથ્વી પર રાજાઓની વિશેષ ભવ્યતા દેખાય છે; વાનરો એ જ રીતે પોતાના સ્વામીની સન્માન વિધિ કરે.
તાદૃશં વાલિનઃ ક્ષિપ્રં પ્રાકુર્વન્નૌર્ધ્વદેહિકમ્। અઙ્ગદં પરિરભ્યાશુ તારપ્રભૃતયસ્તદા
તેઓ વાલી ની અંતિમ વિધિ ઝડપથી કરી, અને તારા તથા અન્યોએ અંગદને ગળે લગાવી તરત જ વિધિ પૂરી કરી.
ક્રોશન્તઃ પ્રયયુઃ સર્વે વાનરા હતબાન્ધવાઃ। તતઃ પ્રણિહિતાઃ સર્વા વાનર્યોઽસ્ય વશાનુગાઃ
મિત્ર ગુમાવેલા બધા વાનરો રડતા આગળ ચાલ્યા; પછી વાલી ને સમર્પિત તમામ વાનર સ્ત્રીઓ પણ પાછળથી આવી.
ચુક્રુશુર્વીરવીરેતિ ભૂયઃ ક્રોશન્તિ તાઃ પ્રિયમ્। તારાપ્રભૃતયઃ સર્વા વાનર્યો હતબાન્ધવાઃ
તારા અને અન્ય વાનર સ્ત્રીઓ, પોતાના પ્રિયને ગુમાવેલી, "હાય વીર, હાય વીર" કહી રડવા લાગી.