કુશામ્બસ્તુ મહાતેજાઃ કૌશામ્બીમકરોત્ પુરીમ્ । કુશનાભસ્તુ ધર્માત્મા પુરં ચક્રે મહોદયમ્ ॥૧-૩૨-
કુશાંબે, જે મહા તેજસ્વી હતા, કૌશાંબી નગર વસાવ્યું; અને ધર્મપ્રિય કુશનાભે મહોદય નામનું નગર સ્થાપ્યું.
અસૂર્તરજસો નામ ધર્મારણ્યં મહીપતિઃ । ચક્રે પુરવરં રાજા વસુનામ ગિરિવ્રજમ્ ॥૧-૩૨-
અસૂર્તરજસ નામના રાજાએ ધર્મારણ્ય નામનું ઉત્તમ નગર બનાવ્યું; અને વસુએ ગિરિવ્રજ નામનું સુંદર નગર વસાવ્યું.
એષા વસુમતી રામ વસોસ્તસ્ય મહાત્મનઃ । એતે શૈલવરાઃ પઞ્ચ પ્રકાશન્તે સમન્તતઃ ॥૧-૩૨-
હે રામ, આ વસુ મહાત્માની ધરતી છે; અને આજુબાજુ પાંચ ઉત્તમ પર્વતો તેજથી ઝગમગે છે.
સુમાગધી નદી રમ્યા માગધાન્ વિશ્રુતાઽઽયયૌ । પઞ્ચાનાં શૈલમુખ્યાનાં મધ્યે માલેવ શોભતે ॥૧-૩૨-
આ સુંદર સુમાગધી નદી, જે માગધોમાં પ્રસિદ્ધ છે, અહીં વહે છે અને આ પાંચ મુખ્ય પર્વતોની વચ્ચે હારની જેમ શોભે છે.
સૈષા હિ માગધી રામ વસોસ્તસ્ય મહાત્મનઃ । પૂર્વાભિચરિતા રામ સુક્ષેત્રા સસ્યમાલિની ॥૧-૩૨-
હે રામ, આ મહાન વસુની માગધી નદી છે, જે પ્રાચીનકાળથી લોકો દ્વારા વપરાયેલી, સુખદ અને પાક ફળતી-ફૂલતી છે.
કુશનાભસ્તુ રાજર્ષિઃ કન્યાશતમનુત્તમમ્ । જનયામાસ ધર્માત્મા ઘૃતાચ્યાં રઘુનન્દન ॥૧-૩૨-
કુશનાભ નામના રાજર્ષિએ, જે ધર્મપ્રિય હતા, ઘૃતાચી અપ્સરા સાથે મળીને શત (સૌ) અતુલ્ય સુંદર દીકરીઓને જન્મ આપી.
તાસ્તુ યૌવનશાલિન્યો રૂપવત્યઃ સ્વલઙ્કૃતાઃ । ઉદ્યાનભૂમિમાગમ્ય પ્રાવૃષીવ શતહ્રદાઃ ॥૧-૩૨-
આ દીકરીઓ યુવાનીથી ભરપૂર, રૂપાળીઓ અને સુંદર આભૂષણોથી સજ્જ થઈ, વરસાદના સમયમાં વહેતી નદીઓ જેવી ઉદ્યાનમાં પ્રવેશી.
ગાયન્ત્યો નૃત્યમાનાશ્ચ વાદયન્ત્યસ્તુ રાઘવ । આમોદં પરમં જગ્મુર્વરાભરણભૂષિતાઃ ॥૧-૩૨-
હે રાઘવ, એ સૌ શ્રેષ્ઠ આભૂષણોથી શોભાયમાન થઈ, ગીત ગાતા, નૃત્ય કરતા અને વાદ્યો વગાડતા, પરમ આનંદ માણતા હતા.
અથ તાશ્ચારુસર્વાઙ્ગ્યો રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ । ઉદ્યાનભૂમિમાગમ્ય તારા ઇવ ઘનાન્તરે ॥૧-૩૨-
પછી એ સૌ કન્યાઓ, જે સૌંદર્યમાં અનન્ય અને સર્વાંગી સુંદર હતી, ઉદ્યાનમાં આવી, જાણે વાદળોમાં તારાઓ ઝગમગે તેમ.
તાઃ સર્વા ગુણસમ્પન્ના રૂપયૌવનસંયુતાઃ । દૃષ્ટ્વા સર્વાત્મકો વાયુરિદં વચનમબ્રવીત્ ॥૧-૩૨-
એ બધી ગુણવંતી, રૂપવાન અને યુવાન કન્યાઓને જોઈ, સર્વાત્મા વાયુદેવે એમને કહ્યું:
અહં વઃ કામયે સર્વા ભાર્યા મમ ભવિષ્યથ । માનુષસ્ત્યજ્યતાં ભાવો દીર્ઘમાયુરવાપ્સ્યથ ॥૧-૩૨-
'હું તમને બધાને ઇચ્છું છું; તમે મારી પત્નીઓ બનશો. માનવ અવસ્થાનો ત્યાગ કરો, તમને દીર્ઘ આયુષ્ય મળશે.'
ચલં હિ યૌવનં નિત્યં માનુષેષુ વિશેષતઃ । અક્ષયં યૌવનં પ્રાપ્તા અમર્યશ્ચ ભવિષ્યથ ॥૧-૩૨-
'માનવોમાં યુવાની હંમેશા ટકી રહેતી નથી, પણ તમને કદી ન ખૂટતી યુવાની મળશે અને તમે અમર બનશો.'
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા વાયોરક્લિષ્ટકર્મણઃ । અપહાસ્ય તતો વાક્યં કન્યાશતમથાબ્રવીત્ ॥૧-૩૨-
વાયુદેવના આ સરળતાથી થયેલા કાર્યના વચનો સાંભળી, એ સૌ કન્યાઓ હસી પડ્યા અને એમણે ઉત્તર આપ્યો:
અન્તશ્ચરસિ ભૂતાનાં સર્વેષાં સુરસત્તમ । પ્રભાવજ્ઞાશ્ચ તે સર્વાઃ કિમર્થમવમન્યસે ॥૧-૩૨-
હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, તમે બધા જીવોમાં રહો છો અને સૌને તમારી શક્તિની જાણ છે. તો પછી તમે અમને કેમ અવગણો છો?
કુશનાભસુતા દેવ સર્વાઃ સમસ્તાઃ સુરસત્તમ । સ્થાનાચ્ચ્યાવયિતું દેવં રક્ષામસ્તુ તપો વયમ્ ॥૧-૩૨-
હે દેવ, અમે બધા કુશનાભની દીકરીઓ છીએ. હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, અમારે અમારા સ્થાનથી દૂર ન થવું પડે એ માટે અમે તપસ્યા કરીએ છીએ.
મા ભૂત્ સ કાલો દુર્મેધઃ પિતરં સત્યવાદિનમ્ । અવમન્ય સ્વધર્મેણ સ્વયં વરમુપાસ્મહે ॥૧-૩૨-
એવો સમય કદી ન આવે કે, હે દુરાચારી, તમે અમારા સત્યવંત પિતાને અવમાનિત કરો. અમે અમારા ધર્મને અનુસરીને, પિતાની ઇચ્છાથી પતિ પસંદ કરીએ છીએ.
પિતા હિ પ્રભુરસ્માકં દૈવતં પરમં ચ સઃ । યસ્ય નો દાસ્યતિ પિતા સ નો ભર્તા ભવિષ્યતિ ॥૧-૩૨-
અમારા પિતા અમારા સ્વામી છે અને અમારો સર્વોચ્ચ દેવ છે. પિતા જેને અમને આપશે, એ જ અમારો પતિ બનશે.
તાસાં તુ વચનં શ્રુત્વા હરિઃ પરમકોપનઃ । પ્રવિશ્ય સર્વગાત્રાણિ બભઞ્જ ભગવાન્ પ્રભુઃ ॥૧-૩૨-
તેમના શબ્દો સાંભળી, ભગવાન હરિ ખૂબ જ ક્રોધિત થયા અને સર્વશક્તિમાન પ્રભુએ તેમના શરીરમાં પ્રવેશી તેમને તોડી નાંખ્યા.
અરત્નિમાત્રાકૃતયો ભગ્નગાત્રા ભયાર્દિતાઃ । તાઃ કન્યા વાયુના ભગ્ના વિવિશુર્નૃપતેર્ગૃહમ્ । પ્રવિશ્ય ચ સુસમ્ભ્રાન્તાઃ સલજ્જાઃ સાસ્રલોચનાઃ ॥૧-૩૨-
પવનથી તૂટી ગયેલી, આંગળી જેટલી નાની અને ભયભીત થયેલી એ કન્યાઓ રાજાના ઘરમાં ગઈ. અંદર જઈ, ખૂબ ગભરાયેલી, શરમાયેલી અને આંખોમાં આંસુ સાથે ઉભી રહી.
સ ચ તા દયિતા ભગ્નાઃ કન્યાઃ પરમશોભનાઃ । દૃષ્ટ્વા દીનાસ્તદા રાજા સમ્ભ્રાન્ત ઇદમબ્રવીત્ ॥૧-૩૨-
પોતાની પ્રિય, તૂટી ગયેલી અને દુઃખી દીકરીઓને જોઈ રાજા ખૂબ જ ચિંતિત થયા અને એમણે કહ્યું:
કિમિદં કથ્યતાં પુત્ર્યઃ કો ધર્મમવમન્યતે । કુબ્જાઃ કેન કૃતાઃ સર્વાશ્ચેષ્ટન્ત્યો નાભિભાષથ । એવં રાજા વિનિઃશ્વસ્ય સમાધિં સંદધે તતઃ ॥૧-૩૨-
"આ શું થયું છે? કહો, દીકરીઓ. ધર્મનું અવમાન કોણે કર્યું? તમે સૌને કોણે કુંકડી બનાવી? ચાલો છો પણ બોલતી નથી." એમ કહી રાજાએ ઊંડો શ્વાસ લીધો અને પછી મનને શાંત કર્યું.
thumb|ત્રયસ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે ત્રયસ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ ॥૧-
ત્રેતીસમો અધ્યાય સાંભળો.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા કુશનાભસ્ય ધીમતઃ । શિરોભિશ્ચરણૌ સ્પૃષ્ટ્વા કન્યાશતમભાષત ॥૧-૩૩-
વિદ્વાન કુશનાભના એ વચન સાંભળી, એ સો કન્યાઓએ પિતાના પગે માથું મૂક્યું અને કહ્યું:
વાયુઃ સર્વાત્મકો રાજન્ પ્રધર્ષયિતુમિચ્છતિ । અશુભં માર્ગમાસ્થાય ન ધર્મં પ્રત્યવેક્ષતે ॥૧-૩૩-
"હે રાજા, સર્વત્ર વ્યાપક પવનદેવ અમને બળાત્કાર કરવાનો પ્રયાસ કરતા હતા, અશુભ માર્ગે ચાલ્યા અને ધર્મનું ધ્યાન રાખ્યું નહીં."
પિતૃમત્યઃ સ્મ ભદ્રં તે સ્વચ્છન્દે ન વયં સ્થિતાઃ । પિતરં નો વૃણીષ્વ ત્વં યદિ નો દાસ્યતે તવ ॥૧-૩૩-
"હે કલ્યાણકામી, અમે પિતાની આજ્ઞામાં છીએ, સ્વતંત્ર નથી. જો પિતા અમને આપે તો જ અમે તમારી, તમે પિતાને પસંદ કરો."
તેન પાપાનુબન્ધેન વચનં ન પ્રતીચ્છતા । એવં બ્રુવન્ત્યઃ સર્વાઃ સ્મ વાયુનાભિહતા ભૃશમ્ ॥૧-૩૩-
"પાપથી બંધાયેલા પવનદેવે અમારા વચન સ્વીકાર્યા નહીં. અમે આવું બોલતા, ત્યારે પવનએ અમને ખૂબ જ દુઃખ આપ્યું."
તાસાં તુ વચનં શ્રુત્વા રાજા પરમધાર્મિકઃ । પ્રત્યુવાચ મહાતેજાઃ કન્યાશતમનુત્તમમ્ ॥૧-૩૩-
કન્યાઓના વચન સાંભળી, પરમધાર્મિક અને તેજસ્વી રાજાએ એ શ્રેષ્ઠ સો કન્યાઓને જવાબ આપ્યો.
ક્ષાન્તં ક્ષમાવતાં પુત્ર્યઃ કર્તવ્યં સુમહત્ કૃતમ્ । ઐકમત્યમુપાગમ્ય કુલં ચાવેક્ષિતં મમ ॥૧-૩૩-
"મારી દીકરીઓ, ક્ષમાશીલ લોકો માટે ક્ષમા સૌથી મોટું કર્તવ્ય છે. તમે સૌએ એકતાથી વર્તન કર્યું અને અમારા કુળની રક્ષા કરી."
અલઙ્કારો હિ નારીણાં ક્ષમા તુ પુરુષસ્ય વા । દુષ્કરં તચ્ચ વૈ ક્ષાન્તં ત્રિદશેષુ વિશેષતઃ ॥૧-૩૩-
"સ્ત્રીઓ માટે શૃંગાર છે, પણ પુરુષ માટે ક્ષમા છે. પણ આવી ક્ષમા તો દેવતાઓ માટે પણ દુર્લભ છે."
યાદૃશી વઃ ક્ષમા પુત્ર્યઃ સર્વાસામવિશેષતઃ । ક્ષમા દાનં ક્ષમા સત્યં ક્ષમા યજ્ઞાશ્ચ પુત્રિકાઃ ॥૧-૩૩-
"મારી દીકરીઓ, તમે સૌએ જે ક્ષમા બતાવી છે, એવી સર્વેમાં છે. ક્ષમા એ દાન છે, ક્ષમા એ સત્ય છે, ક્ષમા એ યજ્ઞ છે, હે પુત્રીઓ."