મમ પ્રાણૈઃ પ્રિયતરં પુત્રં પુત્રમિવૌરસમ્। મયા હીનમહીનાર્થં સર્વતઃ પરિપાલય
મારા જીવનથી પણ વધુ પ્રિય એવા મારા પુત્ર અંગદને, જે હવે મારી વિના અને સહારો વિના છે, તું પોતાના પુત્ર સમાન સર્વ રીતે રક્ષ.
ત્વમપ્યસ્ય પિતા દાતા પરિત્રાતા ચ સર્વશઃ। ભયેષ્વભયદશ્ચૈવ યથાહં પ્લવગેશ્વર
તારે પણ તેના પિતા, દાતા અને સર્વ રીતે રક્ષક બનવું છે, અને ભયમાં તેને નિર્ભયતા આપવી છે, જેમ હું આપતો હતો, વાનરરાજ.
એષ તારાત્મજઃ શ્રીમાંસ્ત્વયા તુલ્યપરાક્રમઃ। રક્ષસાં ચ વધે તેષામગ્રતસ્તે ભવિષ્યતિ
આ તારા પુત્ર અંગદ, જે તારી જેમ પરાક્રમી છે અને તેજસ્વી છે, રાક્ષસોના વિનાશમાં તારી આગળ રહેશે.
અનુરૂપાણિ કર્માણિ વિક્રમ્ય બલવાન્ રણે। કરિષ્યત્યેષ તારેયસ્તેજસ્વી તરુણોઽઙ્ગદઃ
આ તેજસ્વી અને યુવાન અંગદ, તારા પુત્ર, યુદ્ધમાં પોતાની તાકાત અને શૌર્યથી યોગ્ય કાર્યો કરશે.
સુષેણદુહિતા ચેયમર્થસૂક્ષ્મવિનિશ્ચયે। ઔત્પાતિકે ચ વિવિધે સર્વતઃ પરિનિષ્ઠિતા
અને સુષેણની આ પુત્રી, ધનની નાની-મોટી બાબતો અને વિવિધ અપશકુન-શુભ-અશુભમાં સર્વ રીતે નિપુણ છે.
રાઘવસ્ય ચ તે કાર્યં કર્તવ્યમવિશઙ્કયા। સ્યાદધર્મો હ્યકરણે ત્વાં ચ હિંસ્યાદમાનિતઃ
રાઘવ માટેનું તારો કર્તવ્ય નિર્ભયતાથી નિભાવજે; કારણ કે એ ન કરવું પાપ છે અને એથી તને અમાન્ય ગણાશે.
ઇમાં ચ માલામાધત્સ્વ દિવ્યાં સુગ્રીવ કાઞ્ચનીમ્। ઉદારા શ્રીઃ સ્થિતા હ્યસ્યાં સમ્પ્રજહ્યાન્મૃતે મયિ
અને, સુગ્રીવ, આ દિવ્ય સુવર્ણ માળા તું ધારણ કર, કારણ કે તેમાં મહાન લક્ષ્મી વસે છે અને મારી મૃત્યુ પછી જ તેને ત્યજીશ.
ઇત્યેવમુક્તઃ સુગ્રીવો વાલિના ભ્રાતૃસૌહૃદાત્। હર્ષં ત્યક્ત્વા પુનર્દીનો ગ્રહગ્રસ્ત ઇવોડુરાટ્
વાળી દ્વારા આમ કહેતાં, ભાઈપ્રેમથી સુગ્રીવ આનંદ છોડીને ફરી દુઃખી થયો, જાણે ગ્રહગ્રસ્ત ચંદ્ર.
તદ્વાલિવચનાચ્છાન્તઃ કુર્વન્ યુક્તમતન્દ્રિતઃ। જગ્રાહ સોઽભ્યનુજ્ઞાતો માલાં તાં ચૈવ કાઞ્ચનીમ્
વાળી ના વચનોથી શાંત થઈ, યોગ્ય રીતે અને ધ્યાનપૂર્વક, સુગ્રીવે અનુમતિ લઈને તે સુવર્ણ માળા સ્વીકારી.
તાં માલાં કાઞ્ચનીં દત્ત્વા દૃષ્ટ્વા ચૈવાત્મજં સ્થિતમ્। સંસિદ્ધઃ પ્રેત્યભાવાય સ્નેહાદઙ્ગદમબ્રવીત્
તે સુવર્ણ માળા આપી અને પોતાના પુત્રને ઊભેલો જોઈ, પરલોક માટે તૈયાર વાળી પ્રેમથી અંગદને બોલ્યો.
દેશકાલૌ ભજસ્વાદ્ય ક્ષમમાણઃ પ્રિયાપ્રિયે। સુખદુઃખસહઃ કાલે સુગ્રીવવશગો ભવ
હવે તું સમય અને પરિસ્થિતિને સ્વીકાર, સુખ-દુઃખ સહન કર અને સુગ્રીવના વશમાં રહી.
યથા હિ ત્વં મહાબાહો લાલિતઃ સતતં મયા। ન તથા વર્તમાનં ત્વાં સુગ્રીવો બહુ મન્યતે
મહાબાહુ, જેમ હું તને હંમેશા લાડથી ઉછેર્યો, તેમ સુગ્રીવ તને પોતાના પાસે રહીએ તેટલું મહત્વ આપશે નહીં.
ન ચાતિપ્રણયઃ કાર્યઃ કર્તવ્યોઽપ્રણયશ્ચ તે। ઉભયં હિ મહાદોષં તસ્માદન્તરદૃગ્ ભવ
તું ન તો વધારે લગાવ બતાવ અને ન જ પૂરેપૂરો અવગણ; બંને મોટી ખામીઓ છે, એટલે મધ્યમ માર્ગે ચાલ.
ઇત્યુક્ત્વાથ વિવૃત્તાક્ષઃ શરસમ્પીડિતો ભૃશમ્। વિવૃતૈર્દશનૈર્ભીમૈર્બભૂવોત્ક્રાન્તજીવિતઃ
આ રીતે કહી, આંખો ફેરવતી, તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ, ભયાનક દાંત દેખાવતો વાળીનું પ્રાણ પંખેરું ઊડી ગયું.
તતો વિચુક્રુશુસ્તત્ર વાનરા હતયૂથપાઃ। પરિદેવયમાનાસ્તે સર્વે પ્લવગસત્તમાઃ
પછી વાનરો, પોતાના નેતા મારાયા પછી, ત્યાં જોરથી રડવા લાગ્યા; એ બધા શ્રેષ્ઠ વાનરોએ દુઃખથી વિલાપ કર્યો.
કિષ્કિન્ધા હ્યદ્ય શૂન્યા ચ સ્વર્ગતે વાનરેશ્વરે। ઉદ્યાનાનિ ચ શૂન્યાનિ પર્વતાઃ કાનનાનિ ચ
હવે કિષ્કિંધા ખાલી થઈ ગઈ છે, કેમ કે વાનરોના રાજા સ્વર્ગે ગયા છે; બગીચા, પર્વતો અને જંગલો બધાં સુનસાન થઈ ગયા છે.
હતે પ્લવગશાર્દૂલે નિષ્પ્રભા વાનરાઃ કૃતાઃ। યસ્ય વેગેન મહતા કાનનાનિ વનાનિ ચ
જ્યારે વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા વાલીનો અવસાન થયો, ત્યારે બધા વાનરોનું તેજ ઓલવાઈ ગયું; એ જ વાલી, જેના જબરદસ્ત જોરથી જંગલો અને વન હલાઈ જતા.
પુષ્પૌઘેણાનુબદ્ધ્યન્તે કરિષ્યતિ તદદ્ય કઃ। યેન દત્તં મહદ્ યુદ્ધં ગન્ધર્વસ્ય મહાત્મનઃ
હવે કોણ ફૂલોના ગુચ્છો ગાંઠશે? એ કામ કોણ કરશે? એ જ વીર, જેમણે મહાન ગંધર્વ સાથે ભયાનક યુદ્ધ કર્યું હતું.
ગોલભસ્ય મહાબાહોર્દશ વર્ષાણિ પઞ્ચ ચ। નૈવ રાત્રૌ ન દિવસે તદ્ યુદ્ધમુપશામ્યતિ
ગોલભ નામના બલવાન શત્રુ સામે પંદર વર્ષ સુધી, રાતે કે દિવસે પણ, એ યુદ્ધ ક્યારેય શાંત થયું નહોતું.
તતઃ ષોડશમે વર્ષે ગોલભો વિનિપાતિતઃ। તં હત્વા દુર્વિનીતં તુ વાલી દંષ્ટ્રાકરાલવાન્। સર્વાભયંકરોઽસ્માકં કથમેષ નિપાતિતઃ
પછી સોળમા વર્ષે ગોલભનો અંત આવ્યો; એ દુષ્ટને માર્યા પછી વાલી, જે દાંતથી ભયાનક અને સૌને ડરાવનાર હતો—એ હવે કેવી રીતે પડી ગયો?
હતે તુ વીરે પ્લવગાધિપે તદા પ્લવઙ્ગમાસ્તત્ર ન શર્મ લેભિરે। વનેચરાઃ સિંહયુતે મહાવને યથા હિ ગાવો નિહતે ગવાં પતૌ
જ્યારે વાનરોએ પોતાના વીર નેતાને ગુમાવ્યો, ત્યારે એ જંગલમાં રહેતા વાનરોને કોઈ શાંતિ રહી નહીં; જેમ કે ગાયોના રાજા મરી જાય ત્યારે ગાયોને દુઃખ થાય છે, એમ.
તતસ્તુ તારા વ્યસનાર્ણવપ્લુતા મૃતસ્ય ભર્તુર્વદનં સમીક્ષ્ય સા। જગામ ભૂમિં પરિરભ્ય વાલિનં મહાદ્રુમં છિન્નમિવાશ્રિતા લતા
પછી તારા, દુઃખના દરિયામાં ડૂબેલી, પોતાના મૃત પતિ વાલીનું ચહેરું જોઈ, ધરતી પર પડી ગઈ અને વાલીને ચાંપીને રડી—જેમ મોટો વૃક્ષ કાપી નાખે ત્યારે લતા તેને ચુંટી રહે છે.
thumb|ત્રયોવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ત્રયોવિંશઃ સર્ગઃ ॥૪-
હવે વીસત્રીસમો સર્ગ સાંભળો. પવિત્ર વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધા કાંડમાં આ વીસત્રીસમો અધ્યાય છે.
તતઃ સમુપજિઘ્રન્તી કપિરાજસ્ય તન્મુખમ્। પતિં લોકશ્રુતા તારા મૃતં વચનમબ્રવીત્
પછી જગતમાં પ્રસિદ્ધ તારા, પોતાના પતિ વાનરરાજના મુખ પાસે આવી, મૃત્યુ પામેલા પતિને સંબોધી બોલી.
શેષે ત્વં વિષમે દુઃખમકૃત્વા વચનં મમ। ઉપલોપચિતે વીર સુદુઃખે વસુધાતલે
તમે મારા શબ્દો ન સાંભળી આ દુઃખમાં પડ્યા છો, હે વીર, આ દુઃખથી ભરેલી ધરતી પર પડ્યા છો.
મત્તઃ પ્રિયતરા નૂનં વાનરેન્દ્ર મહી તવ। શેષે હિ તાં પરિષ્વજ્ય માં ચ ન પ્રતિભાષસે
હે વાનરરાજ, નિશ્ચિતપણે તમારા માટે ધરતી મારી કરતાં વધુ પ્રિય છે; કેમ કે તમે એને ચાંપીને પડ્યા છો અને મને બોલતા નથી.
સુગ્રીવસ્ય વશં પ્રાપ્તો વિધિરેષ ભવત્યહો। સુગ્રીવ એવ વિક્રાન્તો વીર સાહસિકપ્રિય
હાય! હવે તો વિધિએ તમને સુગ્રીવના અધિકારમાં આપી દીધા; હવે સુગ્રીવ જ બલવાન છે, હે સાહસપ્રિય વીર.
ઋક્ષવાનરમુખ્યાસ્ત્વાં બલિનં પર્યુપાસતે। તેષાં વિલપિતં કૃચ્છ્રમઙ્ગદસ્ય ચ શોચતઃ
ભાલુ અને વાનરોએ, જે બલવાન છે, તમને ઘેરી લીધા છે; તેમનો વિલાપ અને અંગદનું દુઃખ સહન કરવું મુશ્કેલ છે.
મમ ચેમા ગિરઃ શ્રુત્વા કિં ત્વં ન પ્રતિબુધ્યસે। ઇદં તદ્ વીરશયનં તત્ર શેષે હતો યુધિ
મારા શબ્દો સાંભળ્યા છતાં તમે કેમ ઉઠતા નથી? આ તો એ વીરનું શયન છે—ત્યાં તમે યુદ્ધમાં મારાયા છો.
શાયિતા નિહતા યત્ર ત્વયૈવ રિપવઃ પુરા। વિશુદ્ધસત્ત્વાભિજન પ્રિયયુદ્ધ મમ પ્રિય
અહીં, જ્યાં તમે કદી શત્રુઓને માર્યા હતા, હવે તેઓ પણ અહીં મરીને પડ્યા છે; હે શુદ્ધ આત્મા, ઉન્નત કુળના, યુદ્ધપ્રેમી, મારા પ્રિય.