યસ્મિન્ હરિસહસ્રાણિ શતાનિ નિયુતાનિ ચ। વર્તયન્તિ કૃતાશાનિ સોઽયં દિષ્ટાન્તમાગતઃ
જેના માટે હજારો અને લાખો વાનરો આશા રાખીને બેઠા હતા, એ હવે પોતાના ભાગ્યને પહોંચી ગયો છે.
યદયં ન્યાયદૃષ્ટાર્થઃ સામદાનક્ષમાપરઃ। ગતો ધર્મજિતાં ભૂમિં નૈનં શોચિતુમર્હસિ
જેમણે સાચું સમજ્યું, સૌમ્યતા, દાન અને ક્ષમામાં જેઓ નિષ્ઠાવાન હતા અને ધર્મથી જીતેલી ભૂમિએ ગયા છે, તેમના માટે દુઃખ કરવું યોગ્ય નથી.
સર્વે ચ હરિશાર્દૂલાઃ પુત્રશ્ચાયં તવાઙ્ગદઃ। હર્યૃક્ષપતિરાજ્યં ચ ત્વત્સનાથમનિન્દિતે
વાંદરાઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા બધા અને તમારો દીકરો અંગદ, અને વાનરરાજ્ય — આ બધું તમારાથી જ સુરક્ષિત છે, નિર્દોષે.
તાવિમૌ શોકસંતપ્તૌ શનૈઃ પ્રેરય ભામિનિ। ત્વયા પરિગૃહીતોઽયમઙ્ગદઃ શાસ્તુ મેદિનીમ્
હે સદ્ગુણી, દુઃખથી તપેલા આ બંનેને ધીમે ધીમે સમજાવો. તમારી સાથે રહીને અંગદ પૃથ્વી પર રાજ કરે.
સંતતિશ્ચ યથા દૃષ્ટા કૃત્યં યચ્ચાપિ સામ્પ્રતમ્। રાજ્ઞસ્તત્ ક્રિયતાં સર્વમેષ કાલસ્ય નિશ્ચયઃ
જેમ વંશ આગળ ચાલે છે અને જે કરવું જોઈએ તે સ્પષ્ટ છે, તેમ રાજાના બધા કામો પૂરા કરો — આ જ સમયની નિશ્ચિતતા છે.
સંસ્કાર્યો હરિરાજસ્તુ અઙ્ગદશ્ચાભિષિચ્યતામ્। સિંહાસનગતં પુત્રં પશ્યન્તી શાન્તિમેષ્યસિ
વાનરરાજને યોગ્ય વિધિથી વિદાય આપો અને અંગદને અભિષેક કરો. જ્યારે તમારો દીકરો સિંહાસન પર બેઠો હશે, ત્યારે તમને શાંતિ મળશે.
સા તસ્ય વચનં શ્રુત્વા ભર્તૃવ્યસનપીડિતા। અબ્રવીદુત્તરં તારા હનૂમન્તમવસ્થિતમ્
પતિના વિયોગથી પીડાયેલી તારા એના શબ્દો સાંભળી, પાસે ઊભેલા હનુમાનને જવાબ આપ્યો.
અઙ્ગદપ્રતિરૂપાણાં પુત્રાણામેકતઃ શતમ્। હતસ્યાપ્યસ્ય વીરસ્ય ગાત્રસંશ્લેષણં વરમ્
મારે તો, અંગદ જેવા અનેક દીકરાઓ કરતાં પણ, આ વિરપુરુષના મૃતદેહને વળગી રહેવું વધારે પ્રિય છે.
ન ચાહં હરિરાજ્યસ્ય પ્રભવામ્યઙ્ગદસ્ય વા। પિતૃવ્યસ્તસ્ય સુગ્રીવઃ સર્વકાર્યેષ્વનન્તરઃ
મારે તો વાનરરાજ્ય કે અંગદ પર કોઈ અધિકાર નથી. એના બધા કામોમાં એના કાકા સુગ્રીવ જ મુખ્ય છે.
નહ્યેષા બુદ્ધિરાસ્થેયા હનૂમન્નઙ્ગદં પ્રતિ। પિતા હિ બન્ધુઃ પુત્રસ્ય ન માતા હરિસત્તમ
હનુમાન, અંગદ વિષે આવી વિચારધારા રાખવી યોગ્ય નથી. દીકરાનો સાચો સગો પિતા જ હોય છે, માતા નહીં, હે વાનરશ્રેષ્ઠ.
નહિ મમ હરિરાજસંશ્રયાત્ ક્ષમતરમસ્તિ પરત્ર ચેહ વા। અભિમુખહતવીરસેવિતં શયનમિદં મમ સેવિતું ક્ષમમ્
મારે તો, અહીં કે પરલોકમાં, વાનરરાજનો આશરો લેવાનો કરતાં, શત્રુ સામે લડીને પડેલા વિરોના આ શયન પર રહેવું વધારે યોગ્ય લાગે છે.
thumb|દ્વાવિંશઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે દ્વાવિંશઃ સર્ગઃ ॥૪-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના કિષ્કિંધાકાંડનો બાવીસમો સર્ગ સાંભળો.
વીક્ષમાણસ્તુ મન્દાસુઃ સર્વતો મન્દમુચ્છ્વસન્। આદાવેવ તુ સુગ્રીવં દદર્શાનુજમગ્રતઃ
થાકેલા અને ધીમે શ્વાસ લેતા એ વ્યક્તિએ ચારેય બાજુ જોયું અને શરૂઆતમાં જ પોતાના નાના ભાઈ સુગ્રીવને સામે ઊભેલા જોયા.
તં પ્રાપ્તવિજયં વાલી સુગ્રીવં પ્લવગેશ્વરમ્। આભાષ્ય વ્યક્તયા વાચા સસ્નેહમિદમબ્રવીત્
જ્યારે સુગ્રીવને વિજય મળ્યો હતો, ત્યારે વાલી એ વાનરરાજ સુગ્રીવને સ્પષ્ટ અને પ્રેમભરી વાણીમાં કહ્યું.
સુગ્રીવ દોષેણ ન માં ગન્તુમર્હસિ કિલ્બિષાત્। કૃષ્યમાણં ભવિષ્યેણ બુદ્ધિમોહેન માં બલાત્
સુગ્રીવ, મારા દોષ માટે મને દોષ ન આપશો. હું તો ભાગ્યના વશમાં અને મનમૂર્ખ બનીને આ સ્થિતિમાં આવી ગયો છું.
યુગપદ્ વિહિતં તાત ન મન્યે સુખમાવયોઃ। સૌહાર્દં ભ્રાતૃયુક્તં હિ તદિદં જાતમન્યથા
પ્રિય ભાઈ, મને લાગે છે કે આપણને બન્નેને એકસાથે સુખ મળવાનું નક્કી નહોતું. ભાઈચારો જે હતું એ હવે બદલાઈ ગયું છે.
પ્રતિપદ્ય ત્વમદ્યૈવ રાજ્યમેષાં વનૌકસામ્। મામપ્યદ્યૈવ ગચ્છન્તં વિદ્ધિ વૈવસ્વતક્ષયમ્
આજે જ તું આ વનવાસી લોકો પર રાજસિંહાસન સંભાળી લે, અને જાણ કે હું આજે જ યમલોક તરફ જઈ રહ્યો છું.
જીવિતં ચ હિ રાજ્યં ચ શ્રિયં ચ વિપુલાં તથા। પ્રજહામ્યેષ વૈ તૂર્ણમહં ચાગર્હિતં યશઃ
હવે હું જીવન, રાજ્ય, વિશાળ સમૃદ્ધિ અને નિર્દોષ યશ બધું એકસાથે ત્યજી રહ્યો છું, સુગ્રીવ.
અસ્યાં ત્વહમવસ્થાયાં વીર વક્ષ્યામિ યદ્ વચઃ। યદ્યપ્યસુકરં રાજન્ કર્તુમેવ ત્વમર્હસિ
આ સ્થિતિમાં, વીર, હું તને જે કહું છું તે વાત, ભલે કરવી મુશ્કેલ હોય, રાજા, પણ તારે જરૂર કરવી જ પડશે.
સુખાર્હં સુખસંવૃદ્ધં બાલમેનમબાલિશમ્। બાષ્પપૂર્ણમુખં પશ્ય ભૂમૌ પતિતમઙ્ગદમ્
આ અણમોલ અને સુખમાં ઉછેરાયેલા નિર્દોષ બાળક અંગદને જોઈ, જેનું મુખ આંસુઓથી ભરેલું છે અને જમીન પર પડ્યું છે.
મમ પ્રાણૈઃ પ્રિયતરં પુત્રં પુત્રમિવૌરસમ્। મયા હીનમહીનાર્થં સર્વતઃ પરિપાલય
મારા જીવનથી પણ વધુ પ્રિય એવા મારા પુત્ર અંગદને, જે હવે મારી વિના અને સહારો વિના છે, તું પોતાના પુત્ર સમાન સર્વ રીતે રક્ષ.
ત્વમપ્યસ્ય પિતા દાતા પરિત્રાતા ચ સર્વશઃ। ભયેષ્વભયદશ્ચૈવ યથાહં પ્લવગેશ્વર
તારે પણ તેના પિતા, દાતા અને સર્વ રીતે રક્ષક બનવું છે, અને ભયમાં તેને નિર્ભયતા આપવી છે, જેમ હું આપતો હતો, વાનરરાજ.
એષ તારાત્મજઃ શ્રીમાંસ્ત્વયા તુલ્યપરાક્રમઃ। રક્ષસાં ચ વધે તેષામગ્રતસ્તે ભવિષ્યતિ
આ તારા પુત્ર અંગદ, જે તારી જેમ પરાક્રમી છે અને તેજસ્વી છે, રાક્ષસોના વિનાશમાં તારી આગળ રહેશે.
અનુરૂપાણિ કર્માણિ વિક્રમ્ય બલવાન્ રણે। કરિષ્યત્યેષ તારેયસ્તેજસ્વી તરુણોઽઙ્ગદઃ
આ તેજસ્વી અને યુવાન અંગદ, તારા પુત્ર, યુદ્ધમાં પોતાની તાકાત અને શૌર્યથી યોગ્ય કાર્યો કરશે.
સુષેણદુહિતા ચેયમર્થસૂક્ષ્મવિનિશ્ચયે। ઔત્પાતિકે ચ વિવિધે સર્વતઃ પરિનિષ્ઠિતા
અને સુષેણની આ પુત્રી, ધનની નાની-મોટી બાબતો અને વિવિધ અપશકુન-શુભ-અશુભમાં સર્વ રીતે નિપુણ છે.
રાઘવસ્ય ચ તે કાર્યં કર્તવ્યમવિશઙ્કયા। સ્યાદધર્મો હ્યકરણે ત્વાં ચ હિંસ્યાદમાનિતઃ
રાઘવ માટેનું તારો કર્તવ્ય નિર્ભયતાથી નિભાવજે; કારણ કે એ ન કરવું પાપ છે અને એથી તને અમાન્ય ગણાશે.
ઇમાં ચ માલામાધત્સ્વ દિવ્યાં સુગ્રીવ કાઞ્ચનીમ્। ઉદારા શ્રીઃ સ્થિતા હ્યસ્યાં સમ્પ્રજહ્યાન્મૃતે મયિ
અને, સુગ્રીવ, આ દિવ્ય સુવર્ણ માળા તું ધારણ કર, કારણ કે તેમાં મહાન લક્ષ્મી વસે છે અને મારી મૃત્યુ પછી જ તેને ત્યજીશ.
ઇત્યેવમુક્તઃ સુગ્રીવો વાલિના ભ્રાતૃસૌહૃદાત્। હર્ષં ત્યક્ત્વા પુનર્દીનો ગ્રહગ્રસ્ત ઇવોડુરાટ્
વાળી દ્વારા આમ કહેતાં, ભાઈપ્રેમથી સુગ્રીવ આનંદ છોડીને ફરી દુઃખી થયો, જાણે ગ્રહગ્રસ્ત ચંદ્ર.
તદ્વાલિવચનાચ્છાન્તઃ કુર્વન્ યુક્તમતન્દ્રિતઃ। જગ્રાહ સોઽભ્યનુજ્ઞાતો માલાં તાં ચૈવ કાઞ્ચનીમ્
વાળી ના વચનોથી શાંત થઈ, યોગ્ય રીતે અને ધ્યાનપૂર્વક, સુગ્રીવે અનુમતિ લઈને તે સુવર્ણ માળા સ્વીકારી.
તાં માલાં કાઞ્ચનીં દત્ત્વા દૃષ્ટ્વા ચૈવાત્મજં સ્થિતમ્। સંસિદ્ધઃ પ્રેત્યભાવાય સ્નેહાદઙ્ગદમબ્રવીત્
તે સુવર્ણ માળા આપી અને પોતાના પુત્રને ઊભેલો જોઈ, પરલોક માટે તૈયાર વાળી પ્રેમથી અંગદને બોલ્યો.