લક્ષ્મણ, રામ પંપા તળાવના કિનારે ઊભા છે, અને તેમના મનમાં સીતાની યાદો સતત ઉઠી રહી છે. તેઓ કહે છે, "મારી નજર કમળની કળી અને પાંદડાં શોધે છે, મને એ બધું સીતાના નેત્રો જેવું લાગે છે." પંપાની પવન, કમળના પરાગની સુગંધથી ભરી, વૃક્ષોમાંથી વહેતી, સીતાના મૃદુ અને મોહક શ્વાસ જેવી લાગે છે. રામ લક્ષ્મણને કહે છે, "સુમિત્રાના પુત્ર, પંપાની પહાડીઓની દક્ષિણ ઢાળ પર કર્ણિકાર વૃક્ષો ફૂલેલા અને સુંદર દેખાય છે." એ પહાડ, ખનિજોથી શોભાયમાન, પવનના ઝટકાથી ઉડતા ધૂળથી અદભુત લાગે છે. "સુમિત્રાના પુત્ર, પહાડની ઢાળ પર કિમ્શુક વૃક્ષો ફૂટી ઊઠ્યાં છે, પાંદડાં વગર પણ સુંદર છે." પંપાના કિનારે અનેક વૃક્ષો પર મધમીઠી સુગંધ છે—મોગરા, મલ્લિકા, કમળ અને કરવી—all blooming. કેટકી અને સિંદુવાર, વસંતમાં ફૂટી ઊઠતાં વૃક્ષો, અને મધાવી લતા, મોગરા ઝાડ, બધે ફૂટી ઊઠ્યા છે. ચિરીબિલ્વ, મધુક, વંજુલા, બકુલ, ચંપક, તિલક અને નાગવૃક્ષ પણ ફૂટી ઊઠ્યા છે. પદમક વૃક્ષો પણ શોભાયમાન છે, અને નીલ ફૂલોવાળા અશોક વૃક્ષો ખીલી રહ્યા છે; લોધ્રા વૃક્ષો, સિંહની જટા જેવી પીળા, પહાડ પર ઊભા છે. અંકોલા, કુરંટા, ચૂર્ણક, પારિભદ્ર, કેરી, પાટલ અને કોવિદાર—all flowering. મુચુકુંદ અને અર્જુન વૃક્ષો પહાડની ટોચ પર દેખાય છે, સાથે કેટકી, ઉદાળા, શિરીષ, શિંશપા અને ધવ વૃક્ષો પણ. શાલમલી અને કિમ્શુક, લાલ કુરબક, તિનિશ, નક્તમાલ, ચંદન અને સ્યંદન—all blooming. હિંતાલ, તિલક અને નાગવૃક્ષ પણ ફૂટી ઊઠ્યા છે, અને ફૂલોવાળી લતા તેમને વળી રહી છે. "સૌમિત્રિ, જુઓ પંપાના અનેક સુંદર વૃક્ષો, પવનથી ડાળીઓ હલતી, એકબીજાની નજીક ઊભા છે." લતાઓ મહારાણી જેવી, તરંગિત, વૃક્ષથી વૃક્ષ, પહાડથી પહાડ, જંગલથી જંગલ ફરતી. પવન અનેક સુગંધથી આનંદિત થઈને ફૂંકાય છે; કેટલાક વૃક્ષો મધમીઠી સુગંધથી ભરેલા છે. કેટલાક કળીથી ઢંકાયેલા, ગાઢ રંગના, 'આ તાજું છે, આ મીઠું છે, આ સંપૂર્ણ ફૂટી ગયું છે' એમ લાગે છે. મધમાખી ફૂલોમાં રમી જાય છે, પછી છુપાઈ, અચાનક બીજાં વૃક્ષ પર ઉડી જાય છે; પંપાના કિનારે એ મધમાખી ફૂલોના પાંજરા શોધે છે. જમીન પર ફૂલોના ગુચ્છો પડે છે, જાણે આરામ માટે પથારાં બનાવી હોય. "સૌમિત્રિ, પહાડની ઢાળ પર પથ્થરો અનેક ફૂલોના પાંજરાથી પહોળા અને લાલ-સોનાં દેખાય છે." "સૌમિત્રિ, ઠંડા ઋતુમાં વૃક્ષો ફૂટી ઊઠ્યાં છે; ફૂલોના મહિના આવે ત્યારે જાણે પરસ્પર સ્પર્શથી ફૂલો ફૂટી જાય છે." વાંસલીઓમાં મધમાખીઓના ગુંજનથી, વૃક્ષો એકબીજાને બોલાવે છે; ફૂલોથી શોભાયમાન ડાળીઓ ઝળહળે છે. "કારંડવ પક્ષી શુદ્ધ જળમાં ડૂબે છે, પોતાના સાથી સાથે આનંદ કરે છે, જાણે ઇચ્છા જગાવે છે." આ મન્દાકિનીનું રૂપ સુંદર છે; તેની ગુણવતા જગતમાં પ્રસિદ્ધ છે, અને આનંદદાયી છે. "જો એ ધર્મવતી સ્ત્રી—સીતાને—અહીં જોઈ શકાય, અને અમે અહીં રહી શકીએ, રઘુવંશમાં શ્રેષ્ઠ, તો મને ઈન્દ્રનું રાજ્ય કે અયોધ્યા માટે લાલચ ન રહે." "આ સુંદર મેદાનોમાં સીતાની સાથે આનંદ માણીશ, તો મને કોઈ ચિંતા ન રહે, કોઈ બીજી ઈચ્છા ન રહે." "વૃક્ષો, વિવિધ ફૂલો અને પાંદડાંથી શોભાયમાન, આ જંગલમાં, મારી પ્રિય વિના, માત્ર દુ:ખની ભાવનાઓ જાગે છે." "સૌમિત્રિ, જુઓ આ ઠંડા જળ, કમળથી ભરેલા, ચક્રવાક અને કારંડવ પક્ષીઓ અહીં આવે છે." પંપા વધુ શોભાયમાન છે, પ્લવ અને ક્રૌંચ પક્ષીઓથી, મોટા પ્રાણીઓથી, અનેક પક્ષીઓના અવાજથી ગુંજતી. અનેક જાતિના આનંદિત પક્ષીઓ મારી તરસને વધુ ઉકેલી આપે છે, કારણ કે હું મારી શ્યામ, કમળનેત્ર, ચાંદની જેવા મુખવાળી પ્રિયાની યાદ કરું છું. "જુઓ, સુંદર ઢાળ પર હરણો પોતાના સાથી સાથે ફરતા; હું પણ, વૈદેહીથી વિભક્ત, જેના નેત્ર યુવાન હરણ જેવા છે, દિલથી દુ:ખી છું, કારણ કે એ હરણો અહીં-અહીં ફરતા." "આ આનંદદાયી પહાડ પર, જ્યાં અનેક મદમસ્ત પક્ષીઓ છે, જો મારી પ્રિયાને જોઈ શકું, તો બધું સારું થઈ જાય." "સૌમિત્રિ, જો કટિમાં પાતળી વૈદેહી મારી સાથે પંપાની શુદ્ધ, શુભ પવનમાં આનંદ માણી શકે, તો હું જીવી શકું." "પંપાના જંગલની પવન, કમળ અને નીલકમળની સુગંધથી ભરેલી, શુભ અને દુ:ખ દૂર કરતી—જેને માણે, એ ધન્ય છે, લક્ષ્મણ." "મારી પ્રિયા, શ્યામ અને કમળપાંખડી જેવા નેત્રોવાળી, મારી વિભક્ત—જનકની પુત્રી કેવી રીતે, નિરાધાર, પોતાનું જીવન જાળવે છે?" "સત્યવંત જનક, જો લોકોની સભામાં સીતાની ખબર પૂછે, તો હું શું જવાબ આપું?" "જે મારી સાથે વનમાં આવી, પિતા દ્વારા વનમાં મોકલવામાં છતાં, ધર્મમાં સ્થિર—મારી પ્રિય સીતા હવે ક્યાં છે?" "લક્ષ્મણ, તેના વિના, હું કેવી રીતે જીવી શકું—જે મારી સાથે રાજ્ય ગુમાવી, distressed મનથી મારી સાથે રહી?" "મારી પ્રિયાના મુખને જોઈ શકતો નથી, જે કમળની જેમ સુગંધિત, સુંદર અને નિર્મલ છે, તો મારું મન ડૂબી જાય છે." "લક્ષ્મણ, ક્યારે હું વૈદેહીના અનન્ય, ધર્મયુક્ત, મીઠા, લાભદાયી, મૃદુ હાસ્ય અને સ્મિતથી શોભાયમાન શબ્દો સાંભળી શકું?