શ્રીરામ પંપા સરોવર પાસે લક્ષ્મણ સાથે ઊભા છે. તેમને સ્પર્શે અને ઠંડક આપે એવી ફૂલોથી લદાયેલી પવન, હવે પોતાની પ્રિય સીતાનું સ્મરણ કરાવે છે અને એટલી જ ગરમી આપે છે, જાણે આગ હોય. શ્રીરામ કહે છે, "લક્ષ્મણ, પહેલાં જ્યારે સીતાજી સાથે હતા, ત્યારે આ પવન આનંદ આપતી હતી, પરંતુ હવે તેમના વિના, આ પવન માત્ર દુઃખ જ લાવે છે." શ્રીરામ નિરાશ થઈને કહે છે, "તે વૃક્ષ પર બેઠેલો કાગડો આનંદથી બોલે છે, જ્યારે મારી પ્રિય સીતાજી નથી. એ કાગડો વૈદેહીનો દ્વારપાલ છે; કદાચ એ મને મોટી આંખવાળી સીતાજી પાસે લઈ જશે." શ્રીરામ લક્ષ્મણને કહે છે, "લક્ષ્મણ, જંગલમાં પંખીઓ ફૂલોવાળા વૃક્ષો પર બેઠા છે અને તેમની ગીતોમાં કામોત્સવ ભરેલો છે." પવન તલના ફૂલોની ઝાંખી ઉડાવે છે, અને મધમાખી અચાનક આવે છે, જાણે પ્રેમથી પ્રિયજન તરફ ખેંચાઈ હોય. આશોક વૃક્ષ, જે પ્રેમીઓનું પ્રિય છે, મારા દુઃખને વધારતું લાગે છે, જાણે પવનથી ફૂલોની ઝાંખી ઉડાવી મને ધમકી આપે છે. "લક્ષ્મણ, જુઓ, આ કેરીના વૃક્ષો ફૂલોથી લદાયેલા છે, પવનથી આનંદિત, જાણે ચંદનથી સુશોભિત પુરુષો કામથી ઉલ્લાસિત હોય." પંપાની સુંદર વાડીમાં, કિન્નરાઓ અહીં-તહીં ફરતાં છે. "લક્ષ્મણ, પંપા સરોવરનું પાણી સર્વત્ર ફૂલોવાળા કમળોથી શોભાયમાન છે, જેમ ઉગતું સૂર્ય ઝળહળે છે." પંપા સરોવર સ્વચ્છ પાણી, કમળ અને નીલોત્પલોથી ભરેલું છે, હંસ અને જળપંખીઓથી ગૂંજતું, સુગંધિત ફૂલોનો શણગાર ધરાવે છે. કમળના ફૂલો પર મધમાખીઓ ઝંપલાવે છે, અને કમળના રેશમ પાણીમાં ઉગતા સૂર્યની જેમ ઝળહળે છે. પંપા હંમેશાં ચક્રવાક પંખીઓથી ભરેલું છે, જંગલના ઢાળ, હાથી અને હરણ પાણી માટે આવે છે. પવનથી તરંગિત પાણીમાં કમળના ફૂલો લક્ષ્મણ, ખૂબ જ તેજસ્વી લાગે છે. "મને વૈદેહી, જેની આંખો કમળ પાંદડાની જેમ વિશાળ છે, અને જે મને કમળ જેટલી પ્રિય છે, એના વિના જીવનમાં આનંદ નથી." શ્રીરામ દુઃખથી કહે છે, "કામનાની વિલક્ષણતા જુઓ, એ મને એ મહાન સીતાનું સ્મરણ કરાવે છે, જે હવે મળતી નથી, અને જેણે સૌથી શુભ શબ્દો કહ્યા હતા." "કામના સહન કરી શકાય, જો વસંત ઋતુ, ફૂલોવાળા વૃક્ષો સાથે, ફરીથી મને ન તોડે." "જે વસ્તુઓ સીતાજી સાથે આનંદદાયક હતી, હવે તેમના વિના, બધું નિરાનંદ છે." "લક્ષ્મણ, મારી નજર કમળના કળી અને પાંદડાં શોધે છે, કેમ કે એ મને સીતાના નેત્રો જેવી લાગે છે." "પવન, કમળના રેશમની સુગંધથી ભરી, વૃક્ષોમાં વહે છે, અને તે સીતાના શ્વાસ જેવી લાગે છે—મૃદુ અને મોહક." "લક્ષ્મણ, પંપાની પહાડીઓની દક્ષિણ ઢાળ પર કર્ણિકર વૃક્ષો ફૂલો સાથે શોભાયમાન છે." "આ મહાપ્રવત ખનિજોથી સુશોભિત છે, પવનથી ધૂળ ઉડે છે." "પર્વતની ઢાળ પર, લક્ષ્મણ, કિમશુક વૃક્ષો ફૂલો સાથે, પાંદડાં વિના, ચારે બાજુ આગ જેવી ઝળહળે છે." "પંપાની કાંઠે, ચમેલી, મલ્લિકા, કમળ અને કરવી જેવા વૃક્ષો મધમાખી સુગંધથી છાંયાં છે." "કેટકી, સિંદુવર, વસંતમાં ફૂલો આપતા વૃક્ષો, મધાવી લતાવાળો સુગંધ, અને ચમેલીના ઝાડે સર્વત્ર ફૂલો છે." "ચિરીબિલ્વ, મધુક, વંજુલ, બકુલ, ચંપક, તિલક અને નાગ વૃક્ષો ફૂલો સાથે શોભાયમાન છે." "પદમક વૃક્ષો અને નીલ ફૂલવાળા આશોક વૃક્ષો ફૂલો આપે છે; લોધ્ર વૃક્ષો સિંહના જટા જેવી પીળી છે, પર્વતની ઢાળ પર ઊભા છે." "અંકોલ, કુરંટા, ચૂર્ણક, પારિભદ્ર, કેરી, પાટલ અને કોવિદાર વૃક્ષો ફૂલો આપે છે." "મુચુકુંદ અને અર્જુન વૃક્ષ પર્વતની ટોચ પર છે, કેટકી, ઉદાલ, શિરીષ, શિંશપા અને ધવ વૃક્ષો પણ છે." "શાલમલી, કિમશુક, લાલ કુરબક, તિનિશ, નક્તમાલ, ચંદન અને સ્યંદન વૃક્ષો પણ જોવા મળે છે." "હિંટાલ, તિલક અને નાગ વૃક્ષો ફૂલો સાથે, લતાવાળો ફૂલોની ટોચથી શોભાયમાન છે." "લક્ષ્મણ, પંપાની અનેક સુંદર વૃક્ષો, પવનથી ડાળીઓ હલતી, નજીક-નજીક ઊભી છે.