આગની જેમ તેજસ્વી કપાળ ધરાવનાર, વિશાળ અને પીળા રંગના વિસ્તૃત પાંખોવાળો, એક ભયંકર અને સ્પષ્ટ દેખાતા આંખને પોતાના છાતી પર ધરાવતો, મોટાં દાંતવાળો અને પોતાનું વિશાળ મોઢું ચાટતો એક ભયંકર દાનવ ત્યાં હતો. તે ભયાનક રાક્ષસ ભાલુ, સિંહ, હરણ અને પક્ષીઓને ભક્ષતો, તેની બે ભયંકર ભુજાઓ—પ્રત્યેક એક યોજન લાંબી—હલાવતો હતો. પોતાના હાથોથી તે વિવિધ ભાલુઓ, પક્ષીઓનાં ઝૂંડ અને હરણોને પકડીને, અનેક ઝૂંડના વડાઓને ખેંચતો અને ખેંચી લાવતો હતો. યાત્રા દરમ્યાન, જયારે રામ અને લક્ષ્મણ આગળ વધ્યા, ત્યારે એક ક્રોશ દૂર ગયા પછી તેમની દૃષ્ટિમાં એ દાનવ આવ્યો, જે રસ્તો રોકીને ઊભો રહ્યો હતો. તેમણે દુરથી જ એને જોયો—કબંધી નામે એ દાનવ અત્યંત વિશાળ, ભયંકર, અનેક ભુજાઓથી ઘેરાયેલો, દેખાવમાં અત્યંત વિકરાળ અને ધડ જેવો દેખાતો હતો. એ શક્તિશાળી ભુજાવાળા કબંધી એ પોતાની વિશાળ ભુજાઓ લંબાવીને બંને રાઘવ ભાઈઓને એકસાથે પકડી લીધા, જોરથી પકડી રાખ્યા. રામ અને લક્ષ્મણ, બંને પાસે તલવાર અને મજબૂત ધનુષ હતા, શક્તિશાળી અને ઉર્જાવાન હતા, છતાં એ દાનવના પકડમાં તેઓ લાચાર બની ગયા અને ખેંચાઈ રહ્યા હતા. એ સમયે રામ પોતાના શૌર્યને કારણે અશાંત થયા નહીં, પરંતુ યુવાન અને સહારો વગરના લક્ષ્મણ અવશ્ય જ ડરી ગયા. દુઃખી થયેલા લક્ષ્મણે પોતાના મોટાભાઈ રામને કહ્યું: “હે વીર, મને નિરાધાર જોઈ, હું રાક્ષસના વશમાં પડી ગયો છું.” લક્ષ્મણે આગળ કહ્યું: “હે રાઘવ, તમે પોતે બચી જાવ; મને ભૂતપ્રેતને અર્પણ કરી તમે તમારી મરજી મુજબ ભાગી જાવ. મને ખાતરી છે કે તમે વહેલી તકે વૈદેહી સુધી પહોંચશો અને પિતૃ-પિતામહોના રાજ્યને પાછું મેળવો છો. ત્યારે, હે રામ, રાજ્યમાં સ્થિર થઈને મને હંમેશા યાદ રાખજો.” લક્ષ્મણના આવા વચનો સાંભળીને રામે સુમિત્રાનંદનને કહ્યું: “હે વીર, વ્યર્થમાં ડરશો નહીં; આવાં શૂરવીરને નિરાશ થવું યોગ્ય નથી.” એ સમયે, ક્રૂર કબંધી બંને ભાઈઓની નજીક આવી ગયો. પછી શક્તિશાળી કબંધી, દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ, બંનેને પૂછે છે: “તમારે બંને કોને છો, જે બળદ જેવી ભુજાઓ ધરાવો છો અને મોટા તલવાર-ધનુષ ધારણ કરો છો? તમે આ ભયાનક સ્થળે કેમ આવ્યા છો, જે ભાગ્યે મારા દૃષ્ટિમાં પડ્યા છો? કહો, તમારો હેતુ શું છે?” કબંધી આગળ કહે છે: “હું અહીં ભૂખ્યો બેઠો છું, અને તમે ધનુષ-બાણ તથા તલવાર સાથે锋દાર શિંગાવાળા બળદ જેવી અડગ ઊભા છો. હવે તમે ઝડપથી મારા સુધી આવ્યા છો, અને માટે જીવન મેળવવું હવે મુશ્કેલ છે.” એ દુષ્ટ કબંધીના આવા વચનો સાંભળીને— રામે, પોતાનું મોઢું સૂકાઈ ગયું હતું, લક્ષ્મણને કહ્યું: “હે વીર, અત્યાર સુધીના બધા દુઃખ કરતાં પણ વધુ મુશ્કેલી આવી છે. મારી પ્રિયાને પાછી મેળવ્યા પહેલા જ મૃત્યુનો સંકટ આવ્યો છે. હે લક્ષ્મણ, સમયની શક્તિ સર્વે જીવોમાં મહાન છે. જુઓ, કેવી રીતે તું અને હું આ દુઃખમાં ભટકી રહ્યા છીએ; ભાગ્ય સામે કોઈ બોજો ભારે નથી. શૂરવીરો અને શસ્ત્રકુશળ પણ સમયના પ્રહારથી યુદ્ધમાં પડી જાય છે, જેમ રેતના ટાપુ તૂટી પડે છે.” આ રીતે બોલીને દશરથનંદન રામે, જે પ્રસિદ્ધ અને શક્તિશાળી હતા, સૌમિત્રિ લક્ષ્મણ તરફ જોયું અને પોતાને મનથી સ્થિર કર્યા. અને હવે સાત્વં સર્ગ શરૂ થાય છે. પછી, બંને ભાઈઓને પોતાની ભુજાઓમાં પકડેલા જોઈ, કબંધી બોલ્યો: “હે શ્રેષ્ઠ યુદ્ધવીરો, મને જોઈને કેમ નિઃક્રિય ઊભા છો? તમે ભાગ્યવશ અહીં મોકલાયા છો, મારી ભૂખ માટે, તમારા ઇન્દ્રિયો નષ્ટ થઈ ગયા છે.” આ સમયે, એ યોગ્ય અને હિતકારી વચનો સાંભળીને, દુઃખી પણ નિશ્ચયવંત લક્ષ્મણે કહ્યું: “આ દુષ્ટ રાક્ષસ ત્વરિતે તને અને મને પકડી લેવાનો છે; તેથી, ચાલો ઝડપથી અમારી તલવારથી એની શક્તિશાળી ભુજાઓ કપીએ.” લક્ષ્મણે આગળ કહ્યું: “આ ભયાનક, વિશાળ શરીરવાળો રાક્ષસ, શક્તિશાળી ભુજાવાળો, આખા જગતને જીતીને હવે અમને મારવા ઈચ્છે છે. હે રાઘવ, રાજા માટે નિરાધારનો બળિ આપવો લાજજનક છે, જેમ યજ્ઞમાં લાવેલા પશુને મારવું.” તેઓની વાતચીત સાંભળીને, ક્રોધિત રાક્ષસે પોતાનું ભયાનક મોઢું ખોલીને બંનેને ખાવા લાગ્યો. ત્યારે બંને રાઘવ ભાઈઓ, સમય અને સ્થિતિને સમજતા, આનંદપૂર્વક પોતાની તલવારથી એની ભુજાઓ ખભા પરથી કાપી નાખી. રામે ઝડપથી એની જમણી ભુજા કાપી નાખી, અને શૂરવીર લક્ષ્મણે ડાબી ભુજા કાપી નાખી. એની બંને ભુજાઓ કપાઈ ગઈ, ત્યારે એ શક્તિશાળી કબંધી ભયાનક ગર્જના સાથે પડી ગયો, એ ગર્જના આકાશ, પૃથ્વી અને દરેક દિશામાં ગૂંજી ઉઠી. પોતાની ભુજાઓ કપાઈ ગઈ અને લોહીથી તરબતર થયો જોઈ, એ રાક્ષસ દુઃખી થઈને બંને વીરોથી પૂછે છે: “તમે કોણ છો?” એમ પૂછતાં, શુભ લક્ષણવાળા લક્ષ્મણે શક્તિશાળી કબંધીને કકુત્સ્થ વંશ વિશે જણાવ્યું: “આ રામ છે, જે ઇક્ષ્વાકુ વંશમાં જાણીતા છે; મને તેનો નાના ભાઈ લક્ષ્મણ જાણો. જ્યારે રાજય માતાએ આપી ન શક્યું, ત્યારે રામને જંગલમાં મોકલવામાં આવ્યા; હવે એ મારી અને પોતાની પત્ની સાથે આ વિશાળ જંગલમાં ફેરવે છે. જ્યારે આ દિવ્ય શક્તિવાળા એકાંત જંગલમાં રહ્યા, ત્યારે એમની પત્નીને એક રાક્ષસ અપહરણ કરી ગયો; અમે એને શોધવા અહીં આવ્યા છીએ.” પછી લક્ષ્મણે પૂછ્યું: “પણ તમે કોણ છો? અને કયા કારણથી તમે કબંધી જેવો આકૃતિવાળો, છાતી પર તેજસ્વી મોઢું અને પગ તૂટી ગયેલા, જંગલમાં ફરી રહો છો?