જટાયુ માટે પાણીનું તર્પણ કરીને, રામ અને લક્ષ્મણે પોતાના મનને સીતા શોધવામાં દૃઢપણે સ્થિર કર્યું અને બંને વનમાં પ્રવેશ્યા, જાણે ઇન્દ્ર અને વિષ્ણુ સફર પર નીકળ્યા હોય તેવી ભવ્યતા સાથે. હવે વાલ્મીકી રામાયણના અરણ્યકાંડના ઓગણસિત્તેરમા સર્ગની વાત સાંભળો. જટાયુનું પાણીથી શ્રાદ્ધ કરીને, બંને રાઘવ વનમાં સીતા શોધવા નીકળ્યા અને પશ્ચિમ દિશા તરફ ચાલ્યા. પછી તેઓ દક્ષિણ દિશા તરફ વળ્યા, ધનુષ્ય, બાણ અને તલવાર સાથે, અને અડગપણે માર્ગ પર આગળ વધ્યા. જે રસ્તો તેઓએ પકડ્યો, તે ઘન ઝાડ, ઝાડીઓ, લતાવલ્લરીઓથી ઘેરાયેલો, ચાલવા અઘરો અને ભયાનક હતો. પણ બંને શૂરવીરોએ ઝડપથી તે જંગલ પાર કર્યું અને દક્ષિણ દિશા તરફ આગળ વધ્યા. જાનસ્થાનથી ત્રણ ક્રોશ દૂર જઈ, બંને શક્તિશાળી રાઘવોએ ઘન અને વિશાળ ક્રૌંચ વનમાં પ્રવેશ કર્યો. આ વન અનેક પ્રકારના વાદળોના સમૂહ જેવું, સર્વત્ર આનંદદાયક, રંગબેરંગી ફૂલોથી શોભાયમાન, અને હરણ તથા પક્ષીઓના જૂથોથી ભરેલું હતું. બંને ભાઈઓ, વૈદેહી સીતા ને જોવાની આશામાં, દુઃખી મનથી વનમાં અહીં-ત્યાં ફરતા રહ્યા. પછી, ક્રૌંચ વનમાંથી પૂર્વ દિશામાં ત્રણ ક્રોશ આગળ વધીને, બંને ભાઈઓ માતંગ ઋષિના આશ્રમ પાસે પહોંચ્યા. ત્યાં તેમણે ભયજનક વન જોયું, જેમાં અનેક ભયાનક પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ, વિવિધ વૃક્ષો, અને ઘન ઝાડોથી ભરેલું હતું. એ જ જગ્યાએ, એક પહાડ પર, તેઓએ એક ગહન અને અંધકારમય ગુફા જોઈ. આ ગુફાની નજીક, બંને ભાઈઓએ એક વિશાળકાય અને વિકૃત ચહેરાવાળી રાક્ષસી જોઈ. તે ભયાનક, વિકટ, લટકતા પેટવાળી, તીક્ષ્ણ દાંતવાળી અને કઠિન ચામડીવાળી હતી. રમા અને લક્ષ્મણએ જોઈ, કે તે ભયાનક પ્રાણીઓ ખાવાવાળી, વાળ ઉછળેલા, ભયાનક રૂપ ધરાવતી રાક્ષસી છે. જેમજ બંને ભાઈઓ આગળ વધ્યા, લક્ષ્મણ આગળ, ત્યારે એ રાક્ષસી આગળ આવીને બોલી, "આવો, આનંદ માણીએ," અને લક્ષ્મણને પકડી લીધો. લક્ષ્મણને વળગી, એ બોલી: "મારું નામ અયોમુખી છે; તું ભાગ્યશાળી છે, તું મને પ્રિય છે. પર્વતોની ગુફાઓ અને નદીના કિનારે, હે વીર, તું મારા સાથે લાંબું જીવન માણીશ." આવું સાંભળીને લક્ષ્મણ ક્રોધિત થયો, તલવાર કાઢી, દુશ્મનોનો સંહારક બની, એના કાન, નાક અને સ્તન કાપી નાખ્યા. રાક્ષસી, કાન અને નાક કપાઈ ગયા પછી, ભયાનક અવાજે ચીસો પાડી અને જે દિશાએથી આવી હતી, ત્યાંથી ભાગી ગઈ. તે રાક્ષસી દૂર જતાં, રામ અને લક્ષ્મણ, દુશ્મનોના વિનાશક, ઉર્જાવાન બની, ઘન વનમાં પ્રવેશ્યા. પછી તેજસ્વી, ધીર, પવિત્ર અને સદ્ગુણવાન લક્ષ્મણે હાથ જોડીને રામને કહ્યું: "મારો હાથ જોરથી ફફડે છે, મન ચંચળ છે અને ઘણા અશુભ શાકિતો દેખાય છે. તેથી, હે મહાન, સાવધાન રહેજો; કારણ કે મારા આ શાકિતો તરત જ સંકટની સૂચના આપે છે." "આ વંજુલક નામના પક્ષીનો અવાજ ખૂબ ભયાનક છે, જાણે તે યુદ્ધમાં અમારી વિજયની ઘોષણા કરે છે." એમ બંને ભાઈઓ જોરથી શોધ કરતાં, અચાનક એ જંગલમાં ભયાનક અવાજ થયો, જાણે આખું જંગલ ધ્રુજવું લાગ્યું. એ અવાજ પવનથી ઘેરાયેલો હોય તેમ, આખા જંગલમાં વ્યાપી ગયો. આ અવાજના ઉત્સુક બની, રામે તલવાર હાથમાં પકડી, લક્ષ્મણ સાથે, એક વિશાળકાય રાક્ષસને જોયો, જેનો છાતી વિશાળ હતો. બંને ભાઈઓ આગળ વધતાં, એમના માર્ગમાં ઊભેલા, માથા અને ગળા વગરના, પેટ પર મોઢાવાળા કબંધને જોયો. તે રાક્ષસ તીક્ષ્ણ, ઊભા વાળથી ઢંકાયેલો, મહાપર્વત જેવો ઊંચો, વાદળ જેવો કાળો અને ગર્જનાવાળો ભયાનક દેખાતો હતો. એનું ભાળ અગ્નિસમૂહ જેવું તેજસ્વી, વિશાળ, પીળા અને ફેલાયેલા પાંખવાળું હતું. તેના છાતી પર એક જ મોટું, સ્પષ્ટ અને ભયાનક આંખ, વિશાળ દાંત, અને મોટું મોઢું ચાટતો હતો. તે ભયાનક રાક્ષસ ભાલુ, સિંહ, હરણ અને પક્ષીઓ ખાઈ જતો, અને તેની બે ભયાનક હાથ, દરેક યોજન જેટલી લાંબી, હલાવતો હતો. એ હાથથી વિવિધ ભાલુઓ, પક્ષીઓ અને હરણો પકડી, અનેક પક્ષીગણ અને વન્ય પ્રાણીઓ ખેંચતો હતો. બંને ભાઈઓ આગળ વધતા, એ રાક્ષસે એમનો માર્ગ રોકી લીધો. એક ક્રોશ દૂર જઈને, તેમણે એ વિશાળ, ભયાનક, ભયઉત્પન્ન, હાથોથી ઢંકાયેલો, વૃક્ષના થડ જેવો દેખાતા કબંધને જોયો. એ શક્તિશાળી રાક્ષસે પોતાની વિશાળ હાથ ફેલાવી, બંને રાઘવોને એકસાથે પકડી મજબૂતીથી દબોચી લીધા. બંને ભાઈઓ, તલવાર અને ધનુષ્યથી સજ્જ, શક્તિશાળી અને ઉર્જાવાન, એ પ્રબળ રાક્ષસના પકડમાં અશક્ત બની ખેંચાતા રહેતા. ત્યાં, રામ પોતાની ધીરજને કારણે અશાંત થયો નહીં; પણ યુવાન અને સહારો ન હોવાથી, લક્ષ્મણ ખરેખર વ્યાકુળ થયો. લક્ષ્મણ, રાઘવનો નાનો ભાઈ, વ્યથિત થઈ રામને કહ્યું: "હે વીર, હવે મને જોયો, હું અશક્ત બની રાક્ષસના વશમાં પડી ગયો છું.